🐅 Batı Göktürk Kağanı Tong Yabgu Dönemi ve Fetihleri

Tong Yabgu Kağan Dönemi ve FetihleriBatı Göktürk Kağanlığı’nın en parlak devri, şüphesiz ki Tong Yabgu Kağan (r. 618–630 civarı) dönemine denk düşmektedir. Onun hükümdarlığı, Türk tarihinin askerî, siyasî ve teşkilatçılık açısından zirve yaptığı bir altın çağdır. Cesareti, ileri görüşlülüğü ve cihanşümul devlet anlayışıyla hem içeride düzeni sağlamış hem de dışarıda imparatorluklara diz çöktürmüştür.Tahta geçer geçmez, kuzeydeki Tölesleri (Tiele kabileleri) 20 bin kişilik ordularıyla kendine bağlayan Tong Yabgu, Batı Göktürk Kağanlığı’nın askerî gücünü ciddi ölçüde artırdı. Ardından gözünü İran coğrafyasına diken Kağan, 625’te düzenlediği İkinci Doğu İran Seferi ile Sasanilere ağır bir darbe vurdu. Rey, İsfahan gibi önemli şehirler ele geçirilirken, İndus Nehri’ne kadar olan topraklar Göktürk hâkimiyetine girdi. Zabulistan, Kapisa-Gandhara, Bamiyan ve Badakşan gibi bölgelerde kurulan Eftalit krallıkları Türklerin egemenliğini tanıdı; buralara tudun (vali) atandı.İran’a yapılan bir diğer seferde, II. Hüsrev’in elçilere hakareti üzerine Derbent (Kariye) Kalesi kuşatıldı. Geceden sabaha kadar süren saldırı neticesinde kale düştü ve içeride kimse sağ bırakılmadı. Ermeni tarihçi Movses Kaghankatvatsi, Türklerin Kariye’ye “denizdeki dalgalar gibi” girip her şeyi yok ettiğini yazmıştır. Bu baskın, Kafkasya’daki Albanya bölgesine ağır vergiler getirmiştir.Tong Yabgu’nun dış politikada en dikkat çekici adımlarından biri, Doğu Roma İmparatoru Herakleios ile kurduğu askeri ve diplomatik ilişkidir. 628’de Herakleios’un Tiflis kuşatmasına katılan Kağan, 40.000 kişilik Hazar atlısı sözü vermiştir. İlk kuşatma başarısız olsa da, ikinci girişimde kale düşmüş ve direnen Gürcüler idam edilmiştir. İki hükümdar arasında Tong Yabgu’nun oğlu ile Herakleios’un kızı Eudoxia Epiphania arasında evlilik anlaşması yapılmış, bu ilişki Kağanlığın uluslararası saygınlığını artırmıştır.Tong Yabgu Kağan, batıya doğru ilerleyerek Wusun bölgesini ele geçirmiş ve karargâhını Taşkent yakınlarındaki Qianquan bölgesine taşımıştır. Eli ok ve yay tutan on binlerce asker sayesinde batıda büyük bir baskı kurmuş, güneyde ise Gandhara’ya kadar inerek Hindikuş Dağları'nın ötesine uzanan bir nüfuz alanı oluşturmuştur.Askerî başarılarının yanında, Tong Yabgu’nun devlet teşkilatı da dikkat çeker. Ele geçirdiği bölgelerdeki yönetimi tudunlar aracılığıyla sürdürerek merkezi otoriteyi pekiştirmiştir. Her bölgeye kendi valisini atamış, yerel düzeni sağlayarak Kağanlığın uzun vadeli istikrarını temin etmiştir. Türk tarihinin bu dönemde ulaştığı düzey, sadece savaşla değil; aynı zamanda kurumsallaşma ile açıklanabilir.Tong Yabgu, Çin’in Tang Hanedanı ile dikkatli bir diplomasi yürütmüş, Doğu Göktürk Kağanlığı’nı da hesaba katan bir denge politikası izlemiştir. Çin kaynaklarına göre, Tang prensesiyle evlenme planları Doğu Göktürklerin müdahalesiyle akamete uğramıştır. Budist hacı Xuan Zang, Suyab’a yaptığı ziyarette Tong Yabgu’yu “cesur, zeki ve savaş sanatında usta” bir lider olarak tanımlamıştır.Saltanatının sonlarına doğru iç karışıklıklar baş göstermiştir. Çin, Ermeni ve Gürcü kaynaklarına göre, özellikle Karluklar ve bazı akrabaları Kağan’a karşı isyan etmiş, bu isyanlar sert biçimde bastırılmıştır. Ancak bu iç kargaşalar, onun ölümüne giden süreci hızlandırmıştır.Tong Yabgu Kağan, Türk tarihinin yalnızca askerî dehasıyla değil; ileri görüşlü liderliği, etkin diplomasi becerisi ve güçlü teşkilatlanmasıyla da öne çıkan şahsiyetlerinden biridir. Onun döneminde Batı Göktürk Kağanlığı, doğuda Çin’e, batıda Bizans’a, güneyde Hindistan içlerine kadar uzanan bir etki alanı kurmuştur. Bugün dahi onun dönemine Türklerin Altın Çağı denmesi boşuna değildir. Cesaretiyle korku salan, aklıyla düzen kuran, stratejisiyle çağlara yön veren bir Kağan’dır o.