De therapeut als instrument – Aanwezig als er geen antwoord is

Je hebt geleerd jezelf opzij te zetten voor je cliënten. Maar wat als dat precies is wat het contact in de weg staat? In de allereerste aflevering van Mens in Wording introduceren Suze Maclaine Pont, Karen Smets en Carine Godri zichzelf — niet via hun CV’s, maar via de verhalen die hen in dit werk gebracht hebben en die er dwars doorheen lopen. Karen was twintig jaar klassiek huisarts tot ze ontdekte dat de consultatie van twintig minuten haar niet genoeg ruimte gaf om écht aanwezig te zijn. Carine werkte bij Defensie als militair psycholoog en merkte dat diagnoses stellen haar cliënten niet dichter bij herstel bracht. En Suze deelt iets wat ze zelden openlijk vertelt: hoe een periode van suïcidaliteit tussen haar 23e en 25e de basis werd voor alles wat ze sindsdien heeft geleerd. In dit gesprek gaat het over de professionele aanwezigheid die we geleerd hebben — en de echte aanwezigheid die er onder ligt. Over het teflonlaagje dat ons beschermt maar ook afsluit. Over het verschil tussen een oplossing aanbieden en naast iemand zitten terwijl je het niet weet. En over waarom burn-out onder hulpverleners niet een kwestie is van te veel werken, maar van werken vanuit de verkeerde plek. Dit is aflevering 1 — en het begin van een gesprek dat we elke twee weken voortzetten. Wat je leert / meeneemt Waarom aanwezigheid iets anders is dan beschikbaarheid — en hoe dat verschil alles verandert Hoe je eigen onverwerkte materiaal onbewust het contact met je cliënten beïnvloedt Wat er werkelijk nodig is om een plek te bieden waar boosheid veilig kan bestaan Waarom de vermoeidheid van hulpverleners vaak geen burnout is, maar een oproep Hoe drie vrouwen met heel verschillende achtergronden tot precies dezelfde kern zijn gekomen Wat ‘mens in wording zijn’ concreet betekent in de behandelkamer Je hebt jezelf weggeleerd Er is een moment in elke opleiding — therapie, geneeskunde, coaching — waarop je leert jezelf opzij te zetten. Het heet professionele afstand. Het klinkt als wijsheid: de sessie is niet over jou, jij bent er voor de ander, laat jouw reacties niet de ruimte innemen die de cliënt nodig heeft. En dat klopt. Ergens. Op een manier die precies goed genoeg is om je de eerste jaren door te helpen, en precies verkeerd genoeg om je op den duur langzaam uit te hollen. Want er is een verschil — en het is een verschil dat in geen enkele opleiding staat — tussen jezelf opzij zetten en jezelf verliezen. Tussen present zijn voor de ander en zo diep weggestopt dat je je eigen zenuwstelsel nauwelijks meer herkent als je thuiskomt. “Je cliënten leren niet van jouw interventies. Ze leren van jouw zenuwstelsel.” Dat is wat Karen Smets ontdekte na twintig jaar als huisarts. Ze was goed in haar vak. Ze was geruststellend, competent, dienstbaar. Maar elke keer als ze ‘s ochtends haar agenda bekeek en een naam zag staan die ze niet wist te helpen, voelde ze iets samentrekken. Een lichte neiging om de minuten te tellen. Een wens dat het voorbij was. Dat gevoel heeft niets te maken met schlechte therapie. Het is de stem van een professional die zichzelf voor zolang opzij heeft gezet dat ze haar eigen reacties niet meer herkent als informatie — maar als falen. Het kantelpunt voor Karen was niet een nieuwe methode. Het was een supervisiemoment waarop ze erkende: dit gaat over mij. Er is iets in mij wat geraakt wordt door haar verhaal en ik wil er niet naartoe. En in de sessie die volgde deed ze iets eenvoudigs en volkomen revolutionairs: ze ging naast haar zitten. Niet met een plan. Niet met een uitleg. Gewoon: ik herken dit. Het is lastig. Ik zit hier. De cliënte begon op te schieten. “Aanwezig zijn is iets anders dan beschikbaar zijn. Beschikbaarheid kost. Aanwezigheid geeft.” In de eerste aflevering van Mens in Wording praten Suze Maclaine Pont, Karen Smets en Carine Godri over wat dit verschil concreet betekent in de praktijk. Over het professionele masker dat we hebben leren dragen en de vraag of dat ons beschermt of juist afsluit. Over wat er ontstaat als een hulpverlener durft te zeggen: ik weet het niet. Over de moed die het vraagt van een cliënt om boos te zijn op de enige die hem vertrouwt. En over iets wat zelden gezegd wordt in de zorgsector: dat de vermoeidheid die zo veel hulpverleners voelen niet het gevolg is van te veel werken, maar van werken vanuit een plek die nog niet af is. Niet stuk. Niet gevuld. Nog in wording. Dat klinkt misschien als een probleem. Wij denken dat het een uitnodiging is. Luister naar Aflevering 1 van Mens in Wording. Voor de mens achter de hulpverlener.