🕵️ NİLİ Casusluk Örgütünün Filistin-Suriye Cephesi'ndeki Faaliyetleri-CELİL BOZKURT Düzce Üniversitesi

Birinci Dünya Savaşı yıllarında, Filistin-Suriye Cephesi’nde faaliyet gösteren NİLİ adlı Yahudi casusluk örgütü, Osmanlı İmparatorluğu’na karşı istihbarat savaşı yürütmüştür. Düzce Üniversitesi'nden Celil Bozkurt un bu çalışması, Siyonizm’in yükselişi, Yahudi yerleşimlerinin artışı ve NİLİ örgütünün kuruluş sürecinden başlayarak, Osmanlı Devleti’nin bu örgüte karşı aldığı kapsamlı önlemleri ve örgütün çöküş sürecini ele almaktadır.NİLİ, 1915 yılında Zikhron Yaakov’da Aaron Aaronsohn ve kız kardeşi Sarah Aaronsohn tarafından kurulmuştur. “Netzah Yisrael Lo Yeshaker” (İsrail’in Sonsuzluğu Yalan Söylemez) anlamına gelen bu ismin baş harflerinden oluşan örgüt, İngilizler lehine çalışarak Osmanlı ordusu hakkında istihbarat sağlamıştır. Güvercinler, telsizler ve kurye ağları üzerinden bilgi ileten örgüt, Mısır’daki İngiliz istihbaratına Filistin’deki askeri hareketlilik, su kaynakları ve cephane sevkiyatı gibi hayati veriler aktarmıştır.Osmanlı İmparatorluğu’nun önlemleri oldukça kapsamlıydı:Askeri birlikler, "sinsi düşman" olarak nitelendirilen casuslara karşı uyarılmıştır.Gizli örgütlerin takibi için Dahiliye Nezareti, Kudüs Mutasarrıflığı'na özel telgraflar göndermiştir.İngiliz destekli casus ağları, özellikle Siyonist Museviler, Hıristiyan Araplar ve muhalif Müslüman Araplar üzerinden izlenmiştir.Yolcu kontrolleri, özellikle sahil kesiminde ve demiryollarında sıkılaştırılmıştır.29 Ekim 1914’te çıkarılan “Esrar-ı Askeriyeyi İfşa ve Casusluk ve Hıyanet-i Harbiye hakkında Muvakkat Kanun”, casusluk suçuna idam dahil ağır cezalar öngörmüştür.Casuslar, olağanüstü savaş koşulları nedeniyle divan-ı harplerde yargılanmıştır.Yabancı uyruklu Yahudilerin faaliyetleri şüpheli bulunmuş, Osmanlı vatandaşlığına geçmeyenler sınır dışı edilmiştir.Cemal Paşa, Filistin’deki Yahudi kolonilerine yönelik olarak silah toplama, sürgün ve tahliye gibi uygulamaları yürürlüğe koymuştur.Özellikle 1917’de Gazze ve Yafa şehirlerinin tahliyesi sırasında, Cemal Paşa’nın yardımcısı Falih Rıfkı Atay’a göre, Yahudi yerleşimlerinin birer "casus yuvası" olduğu kanaati etkili olmuştur. Propaganda amacıyla yayılan "Yahudilere zulüm yapıldığı" yönündeki haberler Osmanlı makamlarınca yalanlanmış, farklı din mensuplarının liderleri de bu iddialara karşı açıklamalar yapmıştır.NİLİ örgütünün çöküşüyle ilgili çeşitli rivayetler vardır:Bir iddiaya göre, Sarah Aaronsohn'un gönderdiği bir haber güvercini yakalanmıştır.Başka bir anlatıya göre, IV. Ordu’daki karşı casusluk birimi, üyelerin üzerinde örgüte ait belgeler bulmuştur.Sahil gözetleme raporlarındaki düzensizliklerden şüphelenen Osmanlı istihbaratı, casusları izleyerek deşifreyi başlatmıştır.Yakalanan üyeler Şam’da sorgulanmış, sonuç alınamayınca hipnotizma ve telkin gibi yöntemlere başvurulmuştur. Sorgulamalarda örgütün yapısı, İngilizlerle ilişkileri ve üyelerin Siyonist ideallerle nasıl motive oldukları ortaya konmuştur. Aaron ve Sarah Aaronsohn’un yanı sıra Naaman Belkind ve Yosef Lishansky gibi isimler de yakalanmış, Şam Divan-ı Harbi tarafından idama mahkûm edilmişlerdir. Sarah Aaronsohn sorgulama sonrası intihar etmiştir (ölüm şekli tartışmalıdır).Filistin genelinde çok sayıda casus yakalanmış, bazıları kurşuna dizilerek infaz edilmiştir. Özellikle örgütün üst düzey liderlerine odaklanılmış, Hıristiyan tebaaya ve Osmanlı memurlarına da ağır cezalar verilmiştir.Tüm bu önlemlere rağmen, NİLİ casuslarının bir kısmı Sina Çölü üzerinden Mısır’a kaçmayı başarmış, İngiliz ordusu saflarında Osmanlı’ya karşı savaşmışlardır. Bu süreç, sadece Osmanlı istihbaratının zaaflarını değil, aynı zamanda savaşın çok yönlü cephelerinde yerel toplulukların farklı aidiyetler ve idealler uğruna nasıl konumlandıklarını da gözler önüne sermektedir.