EPISODE · May 12, 2021 · 1H 1M
O Suenio d'o Dragón.- De culles, hexagonos y sulcos d'o azar
from Dragón
Buen dia, si hue ye mierques as 11 d’o maitín, y somos en Radio La Granja, isto ha de ser….O Suenio d’o Dragón. Dende o vico de San José, en Zaragoza, Ciudat Prisión, sin aturar de soniar dispiertos!!!! Prencipiamos!!!! The Dreamer/ O soniador--------------Concrete Sox (3:38) Mosica de fundo------------Harvest/ Culle----------------------------Neil Young (1972) Bueno, ya sabes que si quiers participar u aportar bella cosa a o programa, lo puetz fer d'as siguients trazas: A primera, clamando a o programa en directo a nueu siet seis trenta y seis uitanta y ueito novanta y quatro; nueu siet seis tres seis ueito ueito nueu quatro Tamién, ninviando un mensache a o guasap almadeta osdd seis ueito nueu novanta y ueito zero seis vinte y siet; almadeta seis ueito nueu nueu ueito zero seis dos siet. Y, mesmo, por correu electronico, osueniododragon roba gmail.com, tot chunto y en minusclas; u si lo prefieres, en a pachina d'o mesmo nombre de Radio Patio Facebook. Guerra en Colombia--------------------Cicatriz Bien, pus hue te quereba leyer un texto que he traduciu de: Amy Hempel (Chicago, Illinois, 1951) La culle (1987) (“The Harvest”) Orichinalment publicau en a revista The Quarterly: The Magazine of New American Writing, L'anyo en que empecipié a decir florer en cuenta de tiesto, un hombre a lo qual tasament conoixeba estió a punto de matar-me accidentalment. L'hombre no sufrió garra ferida quan l'atro auto chocó contra nusatros. L'hombre, a lo qual heba conoixiu feba una semana, m'emparaba en l'engudrono d'una traza que daba a entender que yera millor que yo no me veyese las garras. Remero que sabeba que no heba de mirar, y sabeba tamién que miraría si ell no me lo impedise. Lo frontal d'a suya ropa yera tacau con a mía sangre. —Tu te meterás bien, pero este lastico ye pa tirar-lo a la vasuera —me dició. Lo espanto a lo dolor me fació chilar. Pero no sentiba dolor belún. En o hespital, dimpués que me metesen unas incheccions, sabié que i heba dolor en a cambra…, nomás que no sabeba de quí yera ixe dolor. Una d'as mías garras amenestió quatrocientos puntos de sutura. Quan s’o contaba a la chent, se convertiban en cincientos, perque nunca cosa ye tant malo como podría estar-lo. Los cinco días que tardoron en saber si podrían salvar-me la garra u no los prolargaba a diez. L'advogau yera lo solo que usaba ixa parola. Pero no plegaré a ixa parte dica dentro d'un par de paragrafos. Charrabanos d'o fisico, de lo important que ye. Crucial, diría yo. Creigo que l'aspecto fisico ye crucial. Pero aquell tipo yera advogau. Se posaba en una siella de plastico que amanaba a lo mío leito. Lo que ell entendeba per fisico yera lo que valerían debant d'un tribunal de chusticia los mals ocasionaus en o mío fisico. M'atriviría a churar que a l'advogau le feba goyo decir tribunal de chusticia. Me contó que heba habiu d'examinar-se tres vegadas antes de poder ingresar en o colechio d'advogaus. Me dició que los suyos amigos le regaloron unas tarchetas esplendidament impresas, con as letras en relieu, pero que an heba de meter Advogau meteba Advogau Per Fin. Heba aconseguiu a ixas alturas tantas indemnizacions, que yo no podría aspirar ya a convertir-me en azafata de vuelo. Lo feito que a yo nunca se m'hese ocurriu convertir-me en tal coseta yera, seguntes ell, bella cosa legalment irrelevant. —I hai unatro afer —me dició—. Hemos de charrar d'a qüestión d'a nubilidat. Lo normal yera que yo hese saliu con un nubiqué?, encara que sabeba, dende que lo mencionó, lo que significaba ixo. Yo teneba deciueito anyos, asinas que le dicié: —En prencipio, no podemos charrar de parellabilidat? L'hombre a lo qual conoixeba d'una semana ya no iba a veyer-me a lo hespital. L'accident le fació tornar con a suya muller. —Creyes que lo fisico ye important? —le pregunté a l'hombre antes que se marchase. —A lo prencipio no —me contestó. En o mío vecindau i hai un individuo que yera profesor de quimica dica que una explosión le estricalló la cara y se la deixó escarnada. Lo que queda d'ell va siempre muito bien tracheau de fosco y con zapatos abrilantaus. Quan va a la ciudat universitaria leva una maleteta. «Qué aconsolo», deciba la suya familia y la chent. Dica que la suya muller pilló a los ninos y s’eslampó. En o soliador, una muller m'amostró una fotografía: «Este yera l'aspecto que teneba lo mío fillo dinantes». Lo fer-se de nueit lo pasaba yo en a zona de dialisis. A dengún le importaba que estase allí siempre que i hese un sillón libre. I heba un televisor de pantalla panoramica que yera millor que lo de la sala de rehabilitación. La nueit d'os mierques veyebanos un programa en o qual unas mullers vestidas con ropa cara amaneixeban en decoraus luxosos y churaban destruyir-se entre ellas. A lo mío costau se posaba un hombre que nomás pronunciaba numeros de telefono. Si le preguntabas cómo se sentiba, contestaba: «924-3130». U bien: «757-1366». Nos imachinabanos lo que ixes numeros podrían indicar, pero la verdat ye que dengún le chitaba cuenta. A vegadas, a lo mío atro costau se posaba un mocet de dotze anyos. Teneba unas pestanyas espesas y foscas a causa d'a medicación que preneba pa la presión arterial. Yera lo siguient en a lista de tresplantz, tant luego como cullisen un rinyón —perque yera ixe lo verbo que emplegaban ells: «cullir». La mai d'o mocet rezaba per los conductors capinos. Yo rezaba per hombres que no estasen masiau exquisitos. «No somos totz —pensaba yo— la culle de belún?». Transcorrida una hora, una enfermera de planta empentaba la mía siella de ruedas y me tornaba a la cambra. —Per qué veyetz ixa vasuera? —me preguntaba—. Per qué no me preguntatz cómo m'ha iu lo día? Antes de chitar-me, feba quince menutos d'exercicios con una pilota de goma. Un d'as medecinas yera engarrotando-me los didos. Lo medico deciba que habría de prener-lo dica que no podese embotonar-me la brusa: una figura retorica pa belún que nomás levaba un camisón. —Obras de caridat —deciba l'advogau. Se desembotonó la camisa y m'amostró lo puesto en que un acupuntor le i heba esfregau lo peito con charope de cola, le heba clavau quatro agullas y le heba dito que la cura verdadera yeran obras de caridat. —La cura de qué? —le pregunté. —Ixo ye irrelevant —me contestó. Tant luego como sabié que me metería bien, estié segura que m'heba muerto y no lo sabeba. Me pasaba los días como una cabeza amputada que aconsigue rematar una frase. Ansiaba lo momento de librar-me d'a mía vida aparent. L'accident tenió puesto a lo atardexer, asinas que yera en ixe tramo d'o día quan m'afloraba con mas fuerza ixa sensación. L'hombre a lo qual heba conoixiu la semana anterior me levaba a cenar quan ocurrió tot. Nos endrezabanos a un restaurant en a placha, en una badía dende la quala se columbraban las luces d'a ciudat. Un puesto dende lo qual se veyeba tota la ciudat sin haber de sentir la suya murga. Muito tiempo dimpués, fue a aquella placha sola. Yo conduciba l'auto. Yera lo primer día bueno de placha. Levaba mesos uns valons curtos. En la marguina me desrollé la venda elastica y fue ficando-me en l'augua sin dandaliar. Un mesache, con trache de submarinista, se quedó mirando la mía garra. Me preguntó si me l'heba feito un tiburón. I heba aluframientos de tiburons blancos a lo largo d'aquella francha de costa. Le contesté que sí, que me l'heba feito un tiburón. —Y vas a tornar a ficar-te en l'augua? —Voi a tornar a ficar-me en l'augua —le contesté. Harvest-------------------------Neil Young(3:11) Quan conto la verdat omito muitos detalles. Me pasa lo mesmo quan escribo una historia. Voi a empecipiar a contar lo que omitié de «La culle», y talment empecipies a preguntar-te per qué habié d'omitir-lo. No i habió garra atro auto. Nomás i habió un auto: l'auto que m’enrestió quan yo iba de paquet en a motocicleta d'aquell hombre. Pero cal tener present lo incomodo que resulta pronunciar totas ixas silabas: motocicleta. Lo conductor de l'auto yera periodista. Treballaba pa un periodico local. Yera choven, recientment licenciau, y acudiba a una reunión de treballo pa cubrir la información relativa a una menaza de huelga. Si hese dito que yo yera ta part d'alavez estudiant de periodismo, ye bella cosa que tal vegada no habrías admitiu en «La culle». Entre los anyos que siguioron, cada vegada que ubriba lo periodico buscaba la sinyatura d'aquell periodista. Estió ell qui quitó a la luz los entresillos d'o Templo d'o Pueblo, lo que tenió como conseqüencia la fuyida de Jim Jones a la Guayana. Dimpués cubrió la noticia d'o suicidio masivo que tenió puesto en Jonestown. En la sala de chuntas d'o San Francisco Chronicle, a medida que lo numero de victimas iba elevando-se dica plegar a noucientas, las zifras yeran anunciadas como si ixo estase una maratón benefica de donacions. Entre los cientos de victimas, un letrero clavau en a paret deciba: SUCA-TE IXA, JUAN CORONA [Juan Corona, asasino en serie norteamericán que, en 1971, mató, en o plazo de seis semanas, a 25 treballadors inmigrantz]. En la sala d'urchencias, lo que le succedió a una d'as mías garras no requirió quatrocientos puntos de sutura, sino poco mas de trecientos. Exacheré lo numero dinantes mesmo d'empecipiar a exacherar-lo, perque ye verdat que nunca cosa ye tant malo como podría estar-lo. Lo mío representant legal no yera garra advogau-per fin. Yera socio d'un d'os bufetz d'advogaus mas antigos d'a ciudat. Nunca se desengafetó la camisa pa amostrar-me las marcas d’acupuntura, ya que ell nunca hese feito una coseta asinas. «Nubilidat» yera lo titol orichinal de «La culle». Lo danyo ocasionau a la mía garra estió considerau cosmetico, encara que encara hue, quince anyos dimpués, sigo sin poder achenullar-me. La nueit antes d'o chudicio plegamos a un alcuerdo per lo qual yo recibiría una indemnización de quasi cient mil dolars. La companyía aseguradora d'o periodista puyó dotze dolars con quaranta y tres centaus mensuals. I habió qui insinuó que m'heba estregau la garra con chelo, pa exacherar las cicatrizas, antes de devantar-me la saya debant d'o tribunal, tres anyos dimpués de l'accident. Pero no i heba chelo belún en o chudgau, de traza que no tenié ocasión de sozmeter-me a aquella preba moral. L'hombre d'una semana, lo duenyo d'a motocicleta, no yera casau. Pero, en creyer tu que teneba muller, no heba de fer yo bella cosa? Y no me lo mereixeba? Dimpués de l'accident, aquell hombre se casó. La moceta con a quala se casó yera modelo. («Creyes que lo fisico ye important?», le pregunté a aquell hombre antes que se marchase. «A lo prencipio no», me respondió). Amás d'estar una belleza, la moceta valeba lo suyo peso en oro. Habrías admitiu en «La culle» que la modelo estase tamién una rica heredera? Ye verdat que nos endrezabanos a cenar quan ocurrió l'accident. Pero ixe puesto en an podebas veyer tot sin haber de sentir cosa no yera una placha en a badía. Yera la cima d'o mont Tamalpais. La cena la levabanos nusatros y puyabanos per la serpentiant carretera de montanya. Esta ye la versión que contiene una ironía perfecta, asinas que no t'importará si digo que, entre los meses siguients, dende lo mío leito d'o hespital, tenié una visión espectacularment abominable d'aquella montanya. Habría anyadiu unatra parte a la historia si belún hese puesto dar-le credito. Pero, quí se la habría creyiu? Yo yera present y no me lo creyeba. La tercera vegada que dentré en o quirofano, i habió un intento de fuga en o Centro d'Adaptación de Maxima Seguranza, contiguo a lo pabellón d'os condenaus a muerte, en a prisión de Sant Quintín. George Jackson, embotau Lo Chirmán Soledat, un choven negro de vintinueu anyos, quitó una pistola d'o calibre 38 que le heban pasau de contrabando, chiló: «Esto s'acabó», y ubrió fuego. Jackson cayió acotolau en o tiroteo, asinas como tres guardias y dos presidiarios que exerceban de cambreros levando-les la minchada a os de demás reclusos. Atros tres guardias estioron apunyalaus en o cuello. La prisión ye a cinco menutos en auto d'o Hespital Marin Cheneral, de traza que tresladoron allí a totz los guardias ferius. Lo treslado d'os ferius lo realizoron tres cuerpos diferents de policía, incluyindo la policía de carretera y los aduyantz d'o sheriff d'o Condau de Marin, fuertement armaus. Policías con rifles estioron achugaus en o tellau d'o hespital. Tamién los i heba en os corredors, dende an indicaban per medio de cenyos a los pacients y a las visitas que tornasen a la suya cambra. Quan me quitoron d'o posoperatorio, a zaguera hora d'o día, envendada dende la cintura dica los clavillars, tres policías y un sheriff armau me cachioron. En as noticias d'aquella nueit, amostroron qualques imachens d'a revoltina. Quitoron a yo ciruxano charrando con os periodistas, a los quals indicaba, con un dido en o garganchón, cómo le heba salvau la vida a un d'os guardias cusindo-le una breca que iba d'orella a orella. Lo veyié en a televisión y, dau que se tractaba d'o mío medico, que los pacients d'o hespital somos abstraitos y que yo yera endrogada, pensé que lo ciruxano charraba de yo. Pensé que deciba: «Bueno, ella ha muerto. S’o soi comunicando en o suyo propio leito». La psiquiatra que m'atendió a petición d'o ciruxano m'aseguró que ixa sensación yera normal. Me dició que las victimas d'un trauma no asimilau creyen a ormino que son muertas y que no lo saben. Los grans tiburons blancos que s'eslizan per las auguas cercanas a la mía casa atacan d'una a siet personas a l'anyo. La suya presa prencipal ye l’abulón. Tenendo en cuenta que lo meyo kilo d’abulón cuesta trenta y cinco dolars, y que lo suyo pre sigue puyando, lo Ministerio de Pescata confía que los ataques de tiburons no merme la población d’abulons. Rice harvest/ Culle de roz----------------- Seydu (00:46) Los sulcos d'o azar Paco ye buscando información con l'obchectivo de poder narrar una historia sobre espanyols que combatioron a lo faxismo entre la Segunda Guerra Mundial. Lo suyo interés per lo tema le fa viachiar dica una chicota ciudat de Francia. Allí aspera poder localizar a Miguel Ruiz, un novantachenario que seguntes las suyas pesquisas podría estar un de ditos combatents. Dimpués de localizar-le, y una vegada superada las suyas reticencias inicials, Miguel compartirá con Paco las suyas memorias d'aquells leixans y duros anyos. En realidat la trobada entre Paco (cosa indesimulau alter ego de Paco Roca) y Miguel Ruiz ye ficticia pero la historia de fondo ye tant real como fascinant. Y ye que dimpués d'haber d'abandonar Espanya a conseqüencia de la redota sufierta en a Guerra Civil, los concietos d'o destín (os «sulcos d'o azar») acabarían reunindo a un grupo d'uns 150 republicans combatindo contra l'exercito nazi baixo bandera francesa. Estioron los miembros d'a Nuena Companyía d'a División Leclerc, mas conoixida popularment como «La Nueu». Los Sulcos d'o Azar recreya con gran rigor historico las pericipecias d'aquells soldaus. Se tracta d'un libro duro, que amuestra con tota la crudeza que se mereixe las horrors d'a guerra y de lo escayeixiu en aquells terrible anyos. Tamién ye un libro necesario, que nos explica una historia emocionant que amenesteba goyar de mas difusión. Los suLcos d'o azar no ye una novela grafica mas sobre la Guerra Civil Espanyola, ni sobre la Segunda Guerra Mundial; simplament, no ye una novela grafica mas. Empecipia con a horror: puerto d'Alicant, 28 de marzo de 1939; a pocos días d'a fin d'a guerra fratricida, ya sin esperanza, la chent intenta fuyir d'a ratera en que se veyen enculaus per las tropas fascistas, dedicadas a arrasar, violar y matar a los vencius. Los barcos que intentan rescatar a ixas chents son interceptaus y puestos en fuga per los alemans, y veyemos cómo un barco britanico, un carguero, aconsigue plegar a lo puerto pa poder veyer que ye insuficient pa tantisma chent desasperada que luita per fuyir d'a horror. Barallas, suicidios, quasi se vulca lo barco a causa d'o exceso de pasachers; beluns no aconsiguen plegar a puyar a bordo. Qui sí lo fa, ye Miguel lo protagonista, un cenetista. Agora no son mas que desfeitos humans, escoria roya, esparrias molestos pa países como Francia que, en cuenta d'acullir-los, los confinará en campos de treballo . Ixo sí, aconsiguen sobrevivir y muitos mantienen la esperanza de tornar a la Peninsula bell día, a chitar a los faixistas: -imachina-te la cara que meterá Paca la Culona quan nos veiga tornar con refuerzos, comenta belún, mientres imachina lo rostro d'o dictador homicida debant d'a plegada d'as tropas aliadas pa liberar Espanya, bella cosa que nunca ocurrió. Dica aquí, ye en color; la historia s'atura dando paso a lo blanco y negro, triau per Paco Roca pa narrar lo tiempo actual, curiosament. Paco va seguindo la pista d'un misterioso anarquista que luitó contra Franco y que embarcó ixe día en Alicant rumbo a un destín incierto. Ixe luitador antifascista no ye unatro que Miguel, un viello furón, enfermo de cirrosis y con muitas pocas ganas de charrar y, menos de recordar: a quí puede intresar ?. L’espeta a Paco lo primer día y, lo choven mesache le diz, mielsudament: Miguel, si no queremos que bella cosa asinas torne a succeder, la chent, las cheneracions actuals, han de conoixer l'ocurriu... Poco a poco se lo va ganando, y Miguel le charra d'as rebaixadas, los campos de concentración, las palizas, la Lechión Extranchera...y finalment d'a Nueu, y la liberación de París. Y lo que quiera saber mas, que se lo leiga. Solament, resaltar una conversación, a metat de libro, que quasi fa periglar ixa amistat que s'ha iu forchando entre Paco y Miguel: Paco le pregunta: -En ixas incursions,mataba alemans?. -A vegadas. -Y dubdaba en matar-los a sangre freda?. -Yera una guerra, en una guerra no se mata a sangre freda. -Ya...me refiero a que no yera en combate, contina Paco; ye matar a traiduría a personas que... -NO YERAN...NO...YERAN FAIXISTAS!FAIXISTAS! Faixistas! No yeran personas con muller, con fillos...YERAN NAZIS, que no habrían dubdau en fer lo mesmo con nusatros. Quí te creyes que yes pa venir a chudgar-me?. Finalment, se reconcilian; Paco s’esculpa y Miguel le confiesa: -Pro que dubdaba, en muitos momentos. Y, con os anyos, pasadas la rabia y las ganas de venganza, m'arrepiento de qualques cosetas...PERO TORNARÍA A FER-LAS SI D'IXO DEPENDESE LA REDOTA D'O FAIXISMO. 43 dibisión--------------------Mallacán(4:46) Hexagone ye una canción de Renaud, publicada en 1975 en o album Amoureux de Paname. La canción, que la suya emisión estió prohibida en France Inter2, relata de forma critica un anyo d'a vida d'os franceses. Renaud repasa, mes dimpués de mes, los usos y costumbres d'os franceses, en un ton sarcastico y insultant: "Naixer baixo lo sino d’Hexagono / No ye realment una mengala / Y lo rei d'os idiotas en o suyo trono / Ye francés, d'ixo soi seguro". Hexagone, una referencia a la embotada dada a Francia en o decenio de 1860 per los Hussards Noirs, consta de quatro versos, cadagún dedicau a un trimestre d'a vida d'os franceses. Renaud critica asinas: Chinero: las celebracions de prencipio d'anyo en un país que no cambia ("Se besan en chinero / Perque empecipia un nuevo anyo / Pero dende fa anyos / No ha cambiau tanto, Francia") Febrero: l'afer d'a estación de metro de Charonne ("No son pesaus, en febrero, / recordando a Charonne, / guardas churaus / que facioron lo suyo treballo") y la policía en cheneral ("Pa mantener la lei y l'orden / asasinan impunement") Marzo: la pena de muerte. Renaud estableix un paralelismo entre la situación en Francia y la d'a Espanya franquista, evocando la execución de dos militantz d'o MIL, entre ells l'anarquista catalán Salvador Puig i Antich, lo 2 de marzo de 1974 ("Quan executan en marzo / A l'atro costau d'os Pireneus / A un anarquista d'o País Basco / ... / Pero s'ixuplidan que la guillotina / tamién funciona aquí"). La pena de muerte estió abolida en 1978 en Espanya (zaguera execución en 1975), y dimpués en 1981 en Francia (zaguera execución en 1977). Abril: mazadas populars y, en cheneral, lo caracter tradicionalista d'os franceses ("Les dicioron, en abril / En a televisión, en os periodicos, / Que no se descubrisen per un filo / ... / Los viellos prencipios d'o sieglo XVI / Y las viellas y estupidas tradicions / Totz los aplican a lo piet d'a letra"). Renaud tamién modificará liucherament la letra en directo invertindo Febles y Imbecils en "Et les vieilles traditions febles" y "Ils font pitié ces imbecils". Mayo: la Comuna de París de 1871 y la suya semana sangrienta ("Recuerdan en o mes de mayo / La sangre que corrió roya y negra / Una revolución fracasada / Que estió a punto de dar un vulco a la historia") y dimpués la victoria d'a dreita en as eslecions lechislativas que siguioron a los sucesos de mayo d'o 68 ("Memoria especialment a aquellas uellas / Espantadas d'a libertat / Que saliban a votar per millons / Per l'orden y la seguranza"). Chunyo: colaboración baixo la Ocupación y lo 30º cabo d’anyo d'o desembarco d'o Día D ("Remeran en chunyo / Un desembarco en Normandía / ... / Ixuplidan que a l'abrigo d'as bombas / Los franceses chilaban "Vive Pétain"") Chulio: la fiesta nacional d'o 14 de chulio, que remera una revolución "que nunca eliminó / la miseria y la explotación". Agosto: los franceses de vacancias ("En Espanya, Grecia u Francia / Contaminarán totas las plachas / Y con a suya sola presencia / Danyarán totz los paisaches") Setiembre: reacción de Francia a lo truco d'Estau de Pinochet en Chile, l'11 de setiembre de 1973 ("Un ambaixador viene / Con os brazos ubiertos ye recibiu / Lo faxismo ye cangrena / En Santiago como en París. Octubre: lo vin y lo queso camembert se convierten en simbolos nacionals ("No mas culle en octubre lo suyo pinard y lo suyo camembert / Ixa ye la suya sola gloria pa estes locos") Noviembre: l’espectaclo de l'automobil y, per extensión, qualsequier "opio d'o Pueblo" que permita a los franceses ixuplidar la suya condición ("L'auto, la televisión, la lotería / Ye l’opio d'o Pueblo de Francia"). Aviento: las celebracions de fin d'anyo en un país que sigue sin cambiar ("Siguen igual de gullibaixos / Pero i hai goyo en os guetos / La Tierra puede deixar de chirar / No tendrán lo suyo Cabo d’anyo"). Hexagone----------------------Renaud (5:33) Y, por agora, iste ha estau o suenio de hue. Ya sabes que, si t'ha feito goyo, t'aspero o proximo mierques en Radio La Granja, en o 102.1 d'a FM. Entremistanto, nos veyemos en os suenios, nos ascuitamos en la Radio. Salut y emparo mutuo!!!! Summertime Blues/-Tristeza de verano-------------The Aztecs(2:08)
NOW PLAYING
O Suenio d'o Dragón.- De culles, hexagonos y sulcos d'o azar
No transcript for this episode yet
Similar Episodes
May 11, 2026 ·12m
May 10, 2026 ·9m
May 6, 2026 ·76m
May 6, 2026 ·103m
May 3, 2026 ·6m