Schatkamer van de liturgie: Goede Vrijdag

Goede Vrijdag is één van de meest beklemmende dagen van het liturgische jaar. Traditioneel worden in de vroege ochtend de Klaagzangen gezongen. Ze zijn genomen uit het kleine Bijbelboekje Klaagliederen, dat treurt over de verwoesting van de stad Jeruzalem. De toon ervan komt overeen met de sfeer van de gehele vastentijd, waarin onze menselijke ellende, het stof en de as waarin we zitten, wordt aangevoeld als een oproep tot bekering: “Jeruzalem, Jeruzalem, bekeer u tot de Heer uw God,” is het klassieke vers dat de Klaagzangen begeleidt. Opmerkelijk is ook dat elke paragraaf begint met een volgende letter uit het Hebreeuwse alfabet, die als een soort klagende zucht wordt opgenomen in de vertaalde tekst. In deze podcast klinken de drie eerste letters, en de zevende tot de elfde. Omdat de klacht doorheen het boek Klaagliederen langzaam overgaat van een klacht over Jeruzalem, naar een klacht van het lijdende ‘ik,’ kan de Kerk niet anders dan er de stem in horen van haar lijdende Heer, “de man die ellende aanschouwde,” zoals de hier gezongen versie zegt: “Hij moet in eenzaamheid zwijgen, zijn mond in het stof drukken, zijn wangen bieden aan hem die hem slaat, verzadigd worden van smaad.” Maar in die diepste ellende wordt toch tegelijk van een smekende hoop op God gesproken. De toonzetting die we kozen, vat die samen en geeft ze een zekere nadruk door het kruiswoord: “Vader, in uw handen beveel ik mijn geest.” In de commentaar van Marcellus van Ancyra wordt benadrukt hoezeer Christus zich in zijn lijden met onze menselijkheid vereenzelvigt en al ons lijden het zijne wordt, zodat omgekeerd ook wij in ons lijden de zijnen worden. Marcellus schrijft: “Wanneer Hij op het kruis zegt: ‘Vader, in uw handen beveel Ik mijn geest’ (Lc 23,46), beveelt Hij de Vader, door middel van zichzelf, alle mensen aan,” wij dus, “die in Hem het leven krijgen.” Deze podcast is een initiatief van het Leerhuis van de kerkvaders en het CCV in het bisdom Gent. Met dank aan de Intermonasteriële Werkgroep voor Liturgie (IWVL), Abdijboek ©Stichting I.W.V.L. Arnhem/NL en de Interdiocesane Commissie voor Liturgie – met toestemming.