Բնության ռիթմը

Ճամփորդությունների և արկածների սիրահար է Արթուր Քարամյանը։ Աշխարհի տարբեր անկյուններից միշտ վերադառնում է հետաքրքիր պատմություններով ու անմոռանալի տպավորություններով։ Նրա կարծիքով՝ յուրաքանչյուր ճամփորդություն նոր փորձառություն է և աշխարհը ճանաչելու հնարավորություն։

Յուրաքանչյուր ճամփորդություն  կյանքը դարձնում է ավելի գունեղ և հարուստ։ Հասմիկ Համբարյանը սիրում է ճամփորդել, բացահայտել նոր վայրեր, ծանոթանալ մարդկանց հետ ու վայելել կյանքի գեղեցիկ պահերը։ ճամփորդական ուղին սկսել է երիտասարդական ծրագրերից, որոնք հնարավորություն են տվել տեսնելնոր երկրներ, ճանաչել տարբեր մշակույթներ, ձեռք բերել փորձ ու ստեղծել հիշողություններ։Ճամփորդության նկատամաբ սերն այնքան մեծ է եղել, որ Հասմիկը որոշել է այն վերածել է աշխատանքի՝ հիմնելովսեփական տուրիստական ընկերությունը։

Նոր երկրներ, տարբեր մշակույթներ, անծանոթ փողոցներ ու ամեն ճանապարհից հետո մնացող հիշողություններ։Սյուզի Մկրտչյանի համար ճամփորդությունները կյանքի ամենասիրելի հատվածներից են, քանիոր յուրաքանչյուր ճամփորդությունը կարող է դառնալ ամենահետաքրքիր ու հիշարժան փորձառություններիցմեկը։ Նա սիրում է բացահայտել ոչ միայն հայտնի վայրերը, այլև այն փոքր անկյունները, որոնքհաճախ զբոսաշրջային քարտեզներում չեն երևում։ Ճամփորդելիս կարևորում է ազատություննու ինքնուրույնությունը, և հաճախ ճանապարհ ընկնում միայնակ։

Լևոն Չիլինգարյանը սիրում է ճամփորդել ու նոր վայրեր բացահայտել՝ փորձելով ամեն քաղաքում ապրել այնպես, ինչպես տեղացիները։ Նրա կարծիքով ամենահետաքրքիրճանապարհորդությունները սկսվում են այն պահին, երբ դուրս է գալիս սովորական տուրիստական երթուղիներից ու փորձում զգալ քաղաքի իրական ռիթմը, մարդկանց առօրյան ու մշակույթը։Ճամփորդությունների ընթացքում Լևոնը փորձում է բացահայտել տեղի խոհանոցը՝ անգամ ամենաանսովոր ուտեստները։Նոր համեր փորձելն ու տեղական սննդի մշակույթին ծանոթանալը նրա համար ճանապարհորդությանկարևոր մասն է։

Դինանա Ղազարյանի համար ամենահիշվող ճամփորդությունները սկսվում են հանկարծակի որոշումից ու արագ հավաքված ճամպրուկից։ Նա երկար չի սիրում պլանավորել․ եթե որևէ ուղղությունհետաքրքրում է, միանգամից ամրագրում է տոմսերը և ճանապարհ ընկնում դեպի նոր արկածներ։Դինանան սիրում է ճամփորդել ընկերների հետ,կիսել նրանց հետ գեղեցիկ պահերը, միասին բացահայտել նոր քաղաքներ ու ստեղծել հիշողություններ։

Մարիամ Կիրակոսյանն ընտանիքի հետ ապրում է Նիդերլանդներում և ակտիվորեն ներգրավված է երիտասարդական փոխանակման ծրագրերում։ Ստեղծել է Bright Future հիմնադրամը , որի միջոցով երիտասարդներին հնարավորություն է տալիս մասնակցել տարբեր կրթական, մշակութային և փոխանակման ծրագրերի, բացահայտել նոր երկրներ, ձեռք բերել փորձ, նոր ընկերներ։Ճամփորդությունները Մարիամի կյանքի անբաժան մասն են։ Նա սիրում է բացահայտել նոր քաղաքներ, զգալ յուրաքանչյուր վայրի մթնոլորտը, ծանոթանալ մարդկանց հետ ու հավաքել հիշողություններ աշխարհի տարբեր անկյուններից։

Վահան Մովսիսյանը սիրում է ճամփորդել և հետևել իր երազանքներին։ Ճամփորդական ուղին սկսել է երիտասարդական ծրագրերից՝ բացահայտելով նոր մշակույթներ և ձեռք բերելով ընկերներ աշխարհի տարբեր անկյուններից։ Ժամանակի ընթացքում այդ փորձառությունները վերածվել են կենսակերպի։Թեև հաճախ է ճամփորդում, բայց սոցիալական հարթակներում այնքան էլ ակտիվ չէ․ Վահանը համոզված է, որ քաղաքների մթնոլորտը պետք է նախ և առաջ ապրել ու զգալ՝ քայլելով փողոցներով, շփվելով մարդկանց հետ և կլանելով յուրաքանչյուր մանրուք, հետո միայն լուսանկարել ու հրապարակել։

Լիաննա Առաքելյանը սիրով բացահայտում է թե՛ ակտիվ քաղաքների մշակույթը, թե՛ լեռների լռություննու բնության ուժը՝ ամեն անգամ վերադառնալով նոր փորձառություններով ու պատմություններով։Նրա համար ճամփորդությունը պարզապես տեղից տեղ տեղափոխվել չէ, այլ ինքնաճանաչման, ուժերի փորձարկման և նոր զգացողությունների ճանապարհ։Լիաննան հաճախ է ճամփորդում ընտանիքի հետ և իր փորձառությունը լիարժեք կիսում գրեթե2 տարեկան որդու հետ՝ յուրաքանչյուր ուղևորություն վերածելով իրական պատմության։

Բացահայտել աշխարհը՝ մասնակցելով երիտասարդական ծրագրերին, որոնք միավորում են կրթությունը, ինքնազարգացումն ու ճամփորդությունը, հենց այս սկզբունքով է առաջնորդվում Ռազմիկ Մնացականյանը։ Նա  սիրում է ճամփորդել, այցելել տեսարժան վայրեր, շփվել տեղացիների հետ, ծանոթանալ նրանց մշակույթին ու կենսապերպին։ Երիտասարդական փոխանակման ծրագրերը հնարավորություն տվեցին սովորել նոր հմտություններ և վայելել յուրաքանչյուր ճամփորդություն՝ որպես  լիարժեք փորձառությունը։Ռազմիկը «Միավորող կամուրջ» ՀԿ նախագահն է։ Նա համատեղում է կրթությունն ու ճամփորդությունը՝ հավատալով, որ երիտասարդ տարիքում ձեռք բերված փորձը ուղղորդում է նրան դեպի նոր արկածներ, ծանոթություններ ու զարգացում։

Գոհարը Ավետիսյանի տուրենեջեր է։ Սիրով և պատասխանատվությամբ է մոտենում իր աշխատանքին՝ օգնելով այցելուներին ճիշտ կազմակերպել հանգիստը՝ հաշվի առնելով նրանց նախասիրությունները, ցանկություններն ու ճամփորդական փորձառությունը։Գոհարը սիրում է ճամփորդել, բացահայտել նոր մշակույթներ և կուտակել գործնական փորձ իր ոլորտում։ Այս փորձը նրան օգնում է ավելի լավ հասկանալ զբոսաշրջիկների սպասումները և առաջարկել իսկապես հիշարժան հանգիստ։ Նա հատկապես նախընտրում է էկզոտիկ ուղղությունները՝ ընտրելով յուրահատուկ և տպավորիչ վայրեր, որոնք կարող են անմոռանալի փորձառություն պարգևել։

Մարիամ Հովսեփյանի ճամփորդական պատմությունը սկսվել է երիտասարդական փոխանակման ծրագրից, որը դարձել է աշխարհը բացահայտելու նրա առաջին լուրջ քայլը։ Այսօր նրա համար յուրաքանչյուր ճանապարհորդություն պատմությունների, գիտելիքի և փորձառությունների կուտակում է, որը ժամանակի ընթացքում վերածվում է նոր գաղափարների, հիշողությունների և պատմելու արժանի բովանդակության։Ճամփորդությունների ընթացքում Մարիամը հավաքում է հետաքրքիր փաստեր՝ տեսարժան վայրերի, ինքնաթիռների,ճամփորդության հետ կապված տարբեր օգտակար հնարքների մասին։

Ամեն ճանապարհ նոր պատմություն է, նոր հանդիպումներ ու բացահայտումներ։ Արթուր Զաքարե Հարությունն իր ճամփորդական ուղին սկսել է որպես միջազգային երիտասարդական ծրագրերի մասնակից։ Այդ ուղևորությունները նրան հնարավորություն տվեցին աշխարհը նորովի բացահայտել, ծանոթանալ նոր մշակույթների ու մարդկանց հետ, ձեռք բերել գիտելիք, հարուստ փորձ և միջազգային կապեր։  

Ռոզա Գրիգորյանը մանկուց երազել է ճամփորդել, և ճամփորդական հաղորդումներ դիտելիս հավատացել, որ մի օր ինքն էլ կքայլի այդ փողոցներով։ Այժմ տարվաընթացքում նա այցելում է մի քանի պետություն՝ բացահայտում նոր մշակույթների ու կենսակերպեր։Հատկապես գրավում է ասիական մշակույթն իր ավանդույթներով, փիլիսոփայությամբ և առօրյայիհանդեպ յուրահատուկ վերաբերմունքով։Ռոզայի համար ճանապարհը պարզապես տեղաշարժ չէ․ այն զգացմունքների, տպավորությունների և ինքնաճանաչման շարունակական ընթացք է, որտեղ յուրաքանչյուր նորվայր բացում է նոր շերտեր։

Ժամանակակից աշխարհում ճամփորդությունը պարզապես հանգիստ չէ, այն զարգացման և նոր հնարավորությունների ճանապարհ է։ Վարդան Լաբլաջյանը եղել է 50 պետությունում՝ յուրաքանչյուր ուղևորությունից վերադառնալով նոր պատմություններով, նոր ընկերներով և մոտիվացիայով։ Նա մասնակցում է տարբեր երկրներում անցկացվող փոխանակման ծրագրերի։ Այդ ճամփորդությունները նրա համար ոչ միայն նոր վայրեր բացահայտելու հնարավորություն են, այլև գիտելիք, փորձ և միջազգային կապեր ձեռք բերելու կարևոր հարթակ։

Յուրաքանչյուր ճամփորդություն նոր պատմություն է, նոր զգացողություն ու փորձառություն։ Սյու Ավետյանը ճամփորդել սկսել վաղ տարիքից։ Նրա առաջին լուրջ ճամփորդությունը եղել է 17 տարեկանում, երբ քրոջ հետ մեկ ամսով մեկնել է Անգլիա ամառային դպրոցում սովորելու։ Ժամանակի ընթացքում ճամփորդելը դարձավ ոչ միայն հետաքրքրություն, այլև կյանքի կարևոր մաս։ Նա սկսեց ավելի հաճախ պլանավորել ուղևորություններ, ուսումնասիրել նոր ուղղություններ ու ստեղծել հիշողություններ։ Այսօր Սյուն իր փորձը ներկայացնում է նաև Instagram-ի ճամփորդական բլոգում։ Նրա էջում կարելի է տեսնել ոչ միայն գեղեցիկ կադրեր տարբեր երկրներից, այլև օգտակար խորհուրդներ, իրական փորձառություններ, ոգեշնչող պատմություններ:

Ճամփորդությունը ոչ միայն հորիզոններ ընդլայնելու միջոց է,այլ նաև ինքնաճանաչման ուղի։ Արսեն Գասպարյանի մանկության տարիների ամենամեծ երազանքնօդաչու դառնալն էր։ Թեև կյանքը նրան այլ ճանապարհով տարավ, բայց  նա գտավ  երկնքին ու օդանավերին մոտ լինելու իր տարբերակը՝ սկսեց ճամփորդել։ Օդանավերը դարձան ոչ թե նպատակ, այլ ճանապարհ դեպի նոր երկրներ, մշակույթներ և բացահայտումներ։

Անահիտ Բաբկենյանը ճամփորդել սկսելէ դեռ 18 տարեկանից, ինչպես ինքն է ասում՝ ճանապարհն ավելին է, քան քարտեզը, իսկ  ճամփորդությունը՝ ավելին, քան ուղղությունը․ այն տարբեր միջավայրեր բացահայտելու,նոր մարդկանց հետ ծանոթանալու և սեփական հնարավորությունները փորձարկելու միջոց է։Մի քանի տարի անց սիրելի զբաղմունքն Անահիտի համար դարձել է  մասնագիտություն և ոլորտում ավելի հմտանալու համար ուսումն այժմ շարունակում է Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանի տուրիզմի բաժնում։  Անահիտը պատմում է, թե ինչպես ճամփորդից դարձավ տուր մենեջեր, հետո ստեղծեց սեփական տուրիստական ընկերությունը ևինչ է զգում, երբ արդեն պատասխանատու է ոչ միայն իր, այլ ամբողջ խմբի ճանապարհի, տրամադրությանու հիշողությունների համար։

Որպես կանաչ տրանսպորտային միջոց քաղաքում հեծանիվ վարելու մշակույթը տարածելու, հեծանվային զբոսաշրջությունը զարգանելու նպատակով Էմիլ Ասատրյանը 2014թ ստեղծեց VELO ակումբը։2000–ից ավելի մարդ է մասնակցել ակումբի կազմակերպած հեծանիվ վարելու անվճար դասընթացներին, հեծանվարշավներին։ Հեծանիվն էկոլոգիապես ամենամաքուր փոխադրամիջոցն է, այն իր շահագործման ընթացքում օդը չի աղտոտում, նաև լավ միջոց է մարմինը մարզելու համար։

22–ամյա Նունեն Դարբինյանը Երևանի Կենդանաբանական այգու կենդանաբույժներից է։ Երկու տարի այգում կամավորական աշխատանք է կատարել՝ զբաղվել կենդանիների խնամքով, մասնակցել բուժական աշխատանքներին հետո առաջարկ ստացել աշխատել, որպես կենդանաբույժ։Նունեն ավարտել է Հայաստանի Ագրարային համալասրանի անասնաբուժական ֆակուլտետը, մասնագիտության ընտրությունը պատահական չէ, մանկուց սիրել է խնամել կենդանիներին և իր ապագան չի պատկերացրել այնպիսի ոլորտում, որտեղ նրանք չեն լինի։ Սիրում և հավասարապես հոգ է տանում այգու բոլոր բնակիչների մասին, բայց մի քանի ամիս առաջ 3 օրական շնագյալի սկսեց խնամել և ամենաուժեղ կապը հենց նրա իր հետ է։ Շատերն են զարմանում, երբ տեսնում են վայրի կենդանիների հետ աշխատող երիտասարդ աղջկա, բայց ժամանակի ընթացքում համոզվում, թե ինչքան սեր և եռանդ է ներդնում իր գործում։

Գերմանական բնապահպանական NABU կազմակերպության թռչունների պահպանմանծրագրի ղեկավարն է կենսաբան Լևոն Հարությունյանը։ Մասնակցել է թռչուների հետազոտությանև պահպանման ծրագրերի, համակարգել Արարատյան դաշտի կենսաբազմազանության ուսումնասիրությանաշխատանքները, Դիլիջան ազգային պարկում կենսաբազամազանության մոնիթորինգ իրականացրել։Ասում է՝ թռչունների հետ տարվող աշխատանքները տարբեր են, ուսումնասիրում են բնադրավայրերը,միգրացիան, գիշատիչ թռչունների դեպքում քարտեզագրում տարածվածությունն ու  քանակությունը հասկանալու համար։ 

Երբևէ մտածե՞լ եք շնորհակալություն հայտնել կապուտաչյա գեղեցկուհուն, հոգ տանել նրա մասին ու ոչ թե սպառողական վերաբերմունք ցուցաբերել, այլ խնայողաբար օգտվել ընձեռած հնարավորություններից։ Գոհար Մնացականյանը Սեվան քաղաքի ամենակտիվ բնակիչներից է, նա իր գործունեությամբ վեր է հանում էկոլոգիական խնդիրները, տարբեր միջոցառումներ նախաձեռնելով նպաստում զբոսաշրջության զարգացմանն ու համայնքի երիտասարդների ակտիվ առօրյայի կազմակերպմանը: Սեվանա լիճը բոլորիս հարստությունն է, բայց ամենամոտ օղակը կողքի բնակիչներն են ու հատակապես նրանք ավելի սիրով ու պատասխանատու պետք լինեն։

Շիրակի մարզի Անիի տարածաշրջանի սարերից է Հասմիկ Մեհրաբյանը հավաքում այն բոլոր բույսերը, որոնք իր հմուտ ձեռքերով վերածվում են խնամքի միջոցների։ Ճանապարհներից ու մարդկանցից հեռու այդ հատվածում բնությունը վայրի է և այնտեղից հավաքված բույսերը տարբերվում են իրենց մաքրությամբ և օգտակարությամբ։ Պատմում է, որ դեռ մանկուց է հետաքրքրվել բույսերով, մինչ մյուս երեխաները փնջեր էին հավաքում, ինքը փորձում էր ձեռքով տրորել բույսը, հոտ քաշել, ուսումնասիրել կառուցվածը։ Տարիներ հետո հասկացավ, որ մանկական այդ հետաքրքրությունը պատահական չէր։ Բույսերի յուրահատուկ աշխարհում հմտացած Հասմիկը շարունակում է բուսաբույժ պապիկի գործը և օգտվում այն բաղադրատոմսերից, որը ժառանգել է նրանից։

Ինչպե՞ս մտածել էկոլոգիապես մաքուր, միևնույն ժամանակ գործողության մեջ դնելով այդ մտքերը։Լուսինե Կարապետյանն իր ծննդավայրում՝ Վայոց ձորի Վայք քաղաքում կենսակայուն ապրելակերպիննվիրված տարբեր ծրագրեր է իրականացնում։ Երիտասարդներին կրթելով փորձում է նվազեցնելէկոլոգիական ոտնահետքն ու ավելի լավ մոլորակ թողնել ապագա սերունդներին։ Թեև առաջին մասնագիտությամբ պատմաբան է, մագիստրոսական կրթությունը շարունակել է մարդու իրավուքներիև ժողովրդավարության ուղղությամբ, բայց միշտ զբաղվել է երիտասադրական, զարգացման ծրագրերիհամակարգմամբ։ Լուսինեն պատմում է, որ ամեն ինչ սկսվել է էկոլաբ ծրագրից և դրա շրջանակումէկոլոգիական կրթությանը նվիրված իր համայանքում իրականացրած ՏՆԱԿ նախաձեռնությունից,որը 2019 թվականին վերածվել է երիտասարդական ալտերնատիվ կրթական կենտորնի։

Դիլիջան համայնքի Աղավնավանք գյուղի բնակիչների հետաքրքիր կենսակերպը, կուսական բնությունը, մշակույթն ու հարուստ խոհանոց գուցե շատերի համար այդպես էլ չբացահայտվեին, եթե Ալեքս Ներսիսյանը հայրենի գյուղի բարիքները զբոսաշրջային ոլորտում այդքան բնական ու գրավիչ չներկայացներ։ Ամեն ինչ սկսվեց տարիներ առաջ, երբ Ալեքսն արտագնա աշխատանքից վերադառնալով որոշեցսոցիալական ցանցերի միջոցով Աղավնավանք տուրիստական խմբեր հյուրընկալել, ներկայացնելպատմամշակութային վայրերը, արշավներ կազմակերպել Կենու պուրակ արգելավայր և իհարկեճաշի ընդմիջում գյուղի բնակիչների տներում։ Ալեքսն ասում է՝ Աղավնավանքի գեղատեսիլբնությունն ու  հյուրընկալ բնակիչները զբոսաշրջայինընկերությունների ուշադրությունից չվիրպեցին և ժամանակի ընթացքում գործության նոր թափտալու, ընդլայնելու անհրաժեշտություն առաջացավ։

Երեխաների հնարավորություններին թերահավատորեն երեբք պետք չէ մոտենալ, այդպես մեծահասակները խանգարում են նրանց հաղթահարել դժվարություններն ու նորանոր բարձուքներ նվաճել,–ասում է «4 գագաթ» մանկապատանեկան ակումբի ղեկավար Նարինե Ճաղարյանը և հավելում՝ հայրենի բնության գողտրիկ արահետներով քայլելը, լեռներ մագլցելը երեխաների մոտ ձևավորում են տոկունություն, սեր ու պատասխանատվություն շրջակա միջավայրի նկատմամբ։Արագածի 4 գագաթներն է խորհրդանշում ակումբի «4 գագաթ» անվանումը։ Այն 2016 թվականին ստեղծել է Ալպինիզմի և լեռնային տուրիզմի հայակական ֆեդերացիան՝ նպատակ ունենալով 7–ից 14 տարեկան երեխաներին սովորեցնել լեռնամագլցում, առաջին բուժօգնություն, արշավի ընթացքում վարքագծի կանոններ, որը ոչ թե կսահամանփակի, այլ սեփական անվտանգությունը կապահովի։

Երևանի Կոմիտաս փողոցի 9–րդ հարկի իր բնակարանի պատշգամբում Լուսինե Տոնոյանը դեկորատիվ բույսեր և սննդային մշակաբույսեր էր աճեցնում։ Փորձառություննհետաքրքիր էր և հաճելի, արձագանքներն էլ այնքան ոգևորող, որ որոշեց ուսումնասիրել քաղաքայինայգեգործության ոլորտը։ 2019 թվականին տնային պայմաններում սկսած փորձարկումները որոշժամանակ անց վերածվեց «էկոմոտիվ» քաղաքային այգեգործության բնապահպանական նախաձեռնության,հետո սոցիալական բիզնեսի։

Գեղարքունքի մարզի Ճամբարակ համայնքիՄարտունի գյուղում իր փոքրիկ ու հյուրընկալ անկյունն է ստեղծել Սաթենիկ Խաչատրյանը։Անտառներով ու սարերով շրջապատված Բնության, գիտակրթական բարեկեցության կետրոնը գյուղիհյուրերին օգնում է լիցքավորելվել, իսկ բնակիչներին՝ գաղափարներ գեներացնել։ Սաթենիկը պատմում է, որ հյուրատան ու կենտրոնի ստեղծման հիմքում« Իմ Ագրիսամր» ճամբարն էր, որը 2019 թվականին է ստեղծել սփյուռքում ապրող երեխաներինբնական միջավայում ապրելու հնարավորություն տալու նպատակով։ Ճամբարից բնության, գիտակրթականկետնրոնի ու հյուրատան վերածված նախագծերով Սաթենիկը ցանկանում է հայրենի գյուղը զբոսաշրջիկների շրջանում ճանաչելի դարձնել, բնակիչներին էլ նոր կապեր հաստատելու, ամբողջ տարվա ընթացքում եկամուտ ստանալու հնարավորություն տալ։

Շան և կատվի մշտական վեճերի մասին բալադները, մուլտֆիլմերն ու ասացվածքները Հրանտ Դավոյանի բակում զուտ թղթին հանձնված կամ նկարահանված պատմություններ են։ Ձորաղբյուրի իր տանը հարակից տարածքում 40 կատու և 9 շուն է խնամում, նրա կենդանիները ոչ միայն չեն վիճում, այլև ընկերներ են։ Հրանտն ասում է՝ բակի յուրաքանչյուր նոր բնակիչ նախ անցնում է ծանոթության, ընտելացման փուլերով ու մինչև հնաբնակները չեն ընդունում, բաց չի թողնում ազատավանդակ։40 կատվին ու 9 շան Հրանտը միայնակ է պահում, դժվար է խոստովանում է, բայց սիրով է կատարում աշխատանքը։

Լեռներով ու բնության գեղեցիկ պատկերներով շրջապատված Ջավախքի Մեծ Խանչալի գյուղում է ծնվելլեռնային ուղեկցորդ Աշոտ Թոփուզյանը։ Նրա աշավական կյանքը սկսվել է մանկուց, քանի որ հայրենի գյուղը 2100 մետր բարձրության վրա է և սարերբարձրանալը, գյուղատնտեսական աշխատանքներին մասնակցելը ամենօրյա զբաղմունք է եղել։2010 թվականին Աշոտը ընդունվել է Փոքր Մհեր ռազմական վարժարան, հետո սովորել ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետում։ Ասում է՝ թե՛ Մեծ Խանչալի վսեմ լեռները, թե՛ ռազմական վարժարանն ու պատմաբանի մասնագիտությունը մեծ դեր են ունեցել իր արշավական կյանքում։ Սկզբում ընկերների հետ էր սարեր ու ձորեր բարձրանում, ուսումնասիրում քարտեզները, մասնակցում լեռնային տուրիզմիֆեդերացիայի դասընթացներին։ 2019 թվականին ստեղծեց «Թռիչք» արշավական ակումբը։ Ասումէ՝ դժվարություններ շատ են եղել, բայց նոր գագաթներ նվաճելու ձգտումն օգնել է հաղթահարելու առաջ շարժվել։ Արշավել, ճանաչել և ավելի շատ սիրել հայրենիքը,–այս սկզբունքով է առաջնորդվում Աշոտն ու իր թիմակիցներին, արշավական ընկերներին սովորեցնում հայրենաճանաչ ու հայրենատեր լինել։

Յուրքանչյուր մարդ բնության հետ իր կապը յուրովի է ստեղծում, մեկը սարեր է մագլցում, մյուսը՝ բնության գրկում հանգստանում, իսկ ահա Բերտա Մարտիրոսյանընախընտրել է լուսանկարչության «լեզվով» պատմել բնության գեղեցիկ տեսարանների և դրանցանփոխարինելի բնակիչների մասին։ Առաջին մասնագիտությամբ ինտերյեր դիզայներ է, սովորել է Ճարտարագիտական համալսարանում,այդ ընթացքում արդեն սկսել էր զբաղվել լուսանկարչությամբ։ Բնության ու թռչուների գեղեցիկպատկերները միշտ լուսանկարիչ Բերտայի ֆոտխցիկի օբյեկտիվում են։ Արդեն հասցրել է լուսանկարելէ թռչունների շուրջ 270 տեսակ։

Համայնքների կայուն զարգացումը սկսվում է շրջակա միջավայրի պահպանությունից՝ թափոնների կառավարմումից մինչև մարդկանց կրթության, իրազեկվածության մակարդակի բարձրացում։ Մխիթար Ավետիսյանը «Համայանքների կայուն զարգացման նորարարական լուծումներ» ՀԿ համահիմանդիր ղեկավարն է։ 2017 թվականին 2 ընկերների հետ է ստեղծել կազմակերպությունը՝ նպատակ ունենալով տարբեր ծրագրերի միջոցով նպաստել կայուն արժեհամակարգի ձեվավորմանը: Կազմակերպության անունն արդեն պարտավորեցնող է,–ասում է Մխիթարն ու հավելում՝ ամենօրյա գործունեության մեջ բոլորս պետք մտածենք ու գործենք հենց այդ սկզբունքով։

Նորաձև ու գեղեցիկ հագնվել սիրում են բոլորը, բայց թերևս քչերը գիտեն, որ հաճախակի թարմացվող զգեսապահարանը բացասաբար է ազում երկրագնդի վրա։ Այո, այո ճիշտ լսեցիք հենց երկրագնդի։ Իսկ ինչպե՞ս, կհարցնեք դուք։ Ասում են՝ եթե ցանկանումէք իմանալ, թե ինչ գույնն է նորաձեվ լինելու, ապա նայեք, թե ինչ գույն ունեն  Չինաստանի գետերը։ Նարե Ղազարյանը բնապահպանական թեմաներով սկսկել է հետարքրքրվել մի տարի առաջ, երբ մասնակցել է բնությանն ու արագ նորաձեվությանը նվիրված էրասմուս պլյուս ծրագրին։ Ինչպես շատերի այնպես էլ Նարեի համար բացահայտում էր, որ հագուստի արտարությունը երկրագնդի ամենամեծ աղտոտող արդյունաբերություններից մեկն է։

Անտուն կենդանիներին կերակրելը, խնամքի հանձնելը կամ բուժօգնության համար միջոցներ գտնելըմասնագիտությամբ դերասանուհի, մարզական լրագրող Լիլիթ Աբրահամյանի համար մի քանի տարի է, ինչ ամենօրյա և սիրելի զբաղմունք է դարձել։ Բնության ու կենդանիների նկատմամբ սեր դեռ մանուց է ունեցել, տանը միշտ շուն է խնամել, այժմ էլ երկուսնունի։ 8 տարի առաջ, երբ որդեգրեց իր շանն այդ օրվանից սկսկեց ավելի շատ ուշադրությունդարձնել դրսում թափառող կենդանիներին ու այն խնդիրներին, որոնց հանդիպում է։

Երևբէ փորձել եք վազելու ընթացքում փողոցից աղբ հավաքել, եթե դեռ ոչ, ապա կարող եք միանալ PLOGGING Armenia–ին։ Հավանաբար քչերն են լսել այս նախաձեռնության մասին, բայց այն սկիզբ է առել 2016 թվականին Շվեդիայում՝ մարդկանց ուշադրությունն աղոտվածության հետևանքով առաջացած էկոլոգիական խնդիրների վրա սևեռելու համար։ Հայաստանում PLOGGING նախձեռնությունը ստեղծվել է 2022 թվականին և առաջին վազքը տեղի է ունեցել Գյումրիում, որին միացել է 500 մասնակից։ Դավիթ Մուրադյանը PLOGGING Armenia–ի հիմնադիրն է։ Պատմում է, որ առաջին միջոցառումը մեծ հաջողություն ունեցել և դրական արձագանքներից ոգեշնչվելով որոշել են պարբերաբար անցկացնել։ Առաջին մասնագիտությամբ Դավիթը քաղաքագետ է, մի տարի կամավորությամբ է զբաղվել եվրոպայում, վերջին տարիներին էլ IT ոլորտում է աշխատում։ Ասում է ՝ PLOGGING Armenia-ն շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է, թիմի 5 անդամների համար էլ PLOGGING-ը հոբբիի դարձել։ Դավիթ չի հաշվել, թե քանի պարկ աղբ է հավաքել, բայց դանդաղ վազքի ընթացքում հասցնում են նաև տեսակավորել թափոնները։ Համագործակցում են Երևանի և մարզերի համայնքապետարանների հետ և գունավոր տոպրակներով տեսակավորված թուղթը, ապակին, պլաստիկը հանձննում վերամշակման։

Մեղուների խորհրդավոր աշխարհում հմտացած Մարիանա Ավետիսյանն իր փորձով գիտի՝ այս գործում ամենակարևորն աշխատասիրությունն է, ինքդ քո ու աշխարհի հետ ազնիվ ու ներդաշնակ լինելու կարողությունը։ Մասնագիտությամբ լեզվաբան, քաղաքագետ Մարիանայի մոտ մեղվաբուծության նկատմամբ սեր ու հետաքրքրություն առաջացել է այն ժամանակ, երբ իրենց ընտանիքին պատկանող 10 փեթակը խնամելու ժամանակ չունենալով պատճառով որոշել են վաճառել։ Այդ ընթացքում նա արդեն ուսումնասիրում էր սննդաբանություն, սննվում էր առողջ և հրաժարվել էր շաքարավազից։ Սկսեց մտահոգվել, թե որտեղից է բնական մեղր գտնելու, և լրջորեն հետաքրքրվեց մեղվաբուծությամբ։ Սկզբում միայն ընտանիքին բավականացնում մեղրը, հետո սկսեց մտածել վաճառքի մասին։Ինստագրամում ու Տիկտոկում Մարիանան պատմում է իր առօրյայի ու մեղուների խնամքի մասին։ Սկզբում շատերը չէին հավատում, որ մեղվաբույծը երիտասարդ ու գեղեցիկ մի աղջիկ է, բայց ժամանակի ընթացքում համոզվեցին, որ այդ ամենի արդյունքն իրա ամենօրյա աշխատանքն է։

Բնության նկատմամբ պատասխանատու և հոգատար վերաբերմուք պետք է սերմանել մանկուց։ Թուղթ վերամշակելու գաղափարը Լիլիթ Մակարյանի մոտ առաջացել է 2020 թվականին, երբ համավարակի պատճառով երկարատև արձակուրդի մեջ էր։ Թե՛ իր, թե՛ երեխաների համար ինչ որ զբաղմուք գտնելու մտորումներով տարբեր փորձարկումներ էր կատարում այդ թվում՝ թուղթ վերամաշակում։ Լիլիթի խոսքով՝ միջավայրն այնքան հարմարություններ է ստեղծել մարդու կեսագործունության համար, որ էկոպատասխանատու քաղաքացի լինելը մեր օրերում բավականին բարդ է։ Թափոններից ստանում է վերամշակված, էկոլոգիապես մաքուր թուղթ, իսկ հետո դրանից պատրաստում բացիկներ, էջանշաններ,նոթատետրեր և շնորհակալագրեր: Թղթի վերամշակման տեխնոլոգիայով շատերն են հետաքրքվում։ Այդ իսկ պատճառով որոշեց ստեղծել «TooP» բնապահպանական, ուսուցողական խաղը և բոլոր հետաքրքրասերներին հաղորդակից դարձնել էկոմշակույթին։ Երբ երեխաները ծանոթանում վերամշակման պրոցեսին սկզբում լարվում են, բայց րոպեներ անց՝ ադապտացվում և հնարավոր չի լինում կտրել նրանց խաղից։

Եթե ձեզ թվում է՝ էկզոտիկ այգի տեսնելու, այնտեղ աճող մարակույա, մուշմուլա, ձիթենի, ամերիկայն սև ընկույզ, հապալաս, մանդարին և Հայաստանի պայմաններին խորթ համարվող տասնյակ մշակբույսեր քաղելու և համտեսելու համար պետք է հազարավոր կիլոմետրեր անցնել, ապա՝ ոչ։ Տավուշի մարզի սահմանապահ Բերդավան գյուղում արդեն 3 տարի է, ինչ գյուղատնտեսական լանդշաֆտի մասնագետ Էրիկ Հախվերդյանը էկոլոգիապես մաքուր այգի է մշակում։ Բաց երկնքի տակ, իրար կողք կողքի աճում է տրոպիկակական 56 տեսակ մշակաբույս։ Էրիկն այգին մշակելիս թունաքիմիկատ երբեք չի օգտագործել, փոխարենն ուտելքի մնացորդից ստանում է կոմպոստ, որի հարուստ միկորօրգանիզմները տարածվելով խթանում են այգու բարքատվությանը, ձեվավորում միկրոկլիմա։

Երևանից Կրասնոդար, Կրասնոդարից Երևան․ այս երկու քաղաքներում է ապրում, սովորում և աշխատում 31–ամյա Գայանե Բայաթյանը։ Պատմում է, որ 2 տարեկան էր, երբ ընտանիքը տեղափոխվեց Ռուսաստան, բայց Հայաստանում կրթություն ստանալու նպատակով մի քանի տարի անց վերադարձան։ Առաջին մասնագիտությամբ լեզվաբան է, ավարտել է Բրյուսովի անվան պետական համալսարանը։ 2–րդ մասնագիտությամբ՝ մշակութաբան, հագուստի դիզայներ, սովորել է Կրասնոդարի մշակույթի հանալասրանում։ Ասում է՝ 11 տարի հայրենիք 1–2  շաբաթով որպես զբոսաշրջիկ կամ տարբեր ծրագրերի մասնակից է եկել։ Բայց վերադառանալու ցանկություն միշտ է ունցել, հատկապես 44–օրյա պատերազմի ժամանակ, երբ հեռվից հետեվում էր լուրերին և ոչնչով չէր կարողանում օգնել։ Նա սկսել է տարբեր ծրագրեր ուսումնասիրել և 2022 թվականի նոյեմբերին «Դեպի Հայք» ծրագրով եկել Հայաստան, որպես հագուստի դիզայներ ներգրավվել տարբեր նախագծերում։

Գրեթե 7 տարի Անահիտ Վարդանյանը պլանավորել է Ռուսաստանից վերադառնալ հայրենիք։ Սկզբում ուսումն ու աշխատանքն էին խանգարում, բայց երբ ավարտեց համալսարանը, ազատվեց աշխատանքից և այս տարվա մարտին «Դեպի Հայք» ծրագրով եկավ Հայաստան։ Պատմում է, որ մեկ տարեկան չկար, երբ ընտանիքը Հրազանից տեղափոխվեց Մոսկվա։ Թեև տանը հայկական ավանդույթներն ու մթոնոլորտ պահպանել են, ամեն տարի եկել են հայրենիք, բայց կարոտն ու այստեղ ապրելու միտքը հանգիստ չէին տալիս։ Անահիտը մասնագիտությամբ իրավաբան է, սովորել Կուտաֆինի անվան Մոսկվայի պետական իրավաբանական համալսարանում։ Նա կամավորական աշխատանք է կատարել Միգրացիայի և քաղաքացիության և կենտորում և վերջերս այնտեղից աշխատանքի առաջարկ  ստացել։ Անահիտը նկատել է, որ հայրենադարձությանը նպաստող ծրագրերի մասնակիցների թվում Ռուսաստանից եկած հայերը շատ քիչ են։ Նա ցանկանում է ավելի շատ երիտասարդների տեղեկացնել, ներգրավել նման ծրագրերում։ Ասում է՝  իր համար էլ որոշում կայացնելը բարդ էր, բայց երբ պլանավորում ես, ամեն ինչ ավելի  թեթև ու սահուն է ստացվում, իսկ խնդիրները՝ երկրորդական են դառնում։ 

1993 թվականին է Գեորգի Կեվորկովի ընտանիքը Հրազդանից մեկնել Բելառուս։ Նա մեծացել է Գոմել քաղաքում, հետո տեղափոխվել են Մինսկ։ Մասնագիտությամբ ինժեներ ծրագրավորող է։ Մի քանի տարի Բելառուսի հայկական համայնքի երիտասարդական թևի ղեկավարն է եղել, մշակութային և սպորտային տարբեր միջոցառումներ են կազմակերպել։ Ասում է՝ թեև այնտեղ ընկերներ ու աշխատանք ուներ, բայց Հայաստան վերադառնալու միտքը հանգիստ չէր տալիս։ Պատճառները շատ էին, բայց ամենագլխավորը, որ այնտեղ իրեն հյուր էր զգում: 2022 թվականի մայիսին է Գեորգին կնոջ և երեխաների հետ վերադարձել հայրենիք։ Երբ նոր էին տեղափոխվել ընկերներն ու հարազատները ցանկանում էին օգնել։ Նրա խոսքով՝ սփյուռքում այնքան էլ ճիշտ տեղեկություններ չեն հասնում Հայաստանի մասին և հաճախ ինչ որ մեկի չհաջողված պատմությունը հասարակական կարծիք է ձեվավորում:

Ռիմա Այվազյանը 2015 թվականին ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնեց Ռուսաստան։ Մտադիր էր՝ համալսարանն ավարտելուց հետո երկար ժամանակ այնտեղ ապրել ու աշխատել։ Սանկտ Պետերբուրգում հյուրանոցային մենեջմնթով զբաղվող ընկերությունում էր աշխատում։ Ասում է՝ շատ էր սիրում աշխատանքը և տուրիզի հետ իր առաջին հանդիպումը հենց այդ տարիներին է եղել։ Բայց ընտանիքից ու հայրենիքից հեռու ապրելու որոշումը մի քանի տարի անց կտրուկ փոխվեց։ Ռիման ավարտել է  ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետը, որոշ ժամանակ աշխատել է մասնագիտությամբ։ Բայց 5 տարի է, ինչ զբաղվում է գինու համտեսի տուրերի կազմակերպմամբ։

90–ականներին է Հասմիկ Մովսիսյանի ընտանիքը մեկնել Հայաստանից։ Դեպի Չեխիա 3 ամիս նախատեսված այցը երկարել ու դարձել է տարիներ։ Հասմիկը կրթություն է ստացել Պրահայում, հետո անգլերեն սովորելու նպատակով մեկնել Լոնդոն, բայց այնքան է հավանել քաղաքն ու մշակույթը, որ որոշել հենց այնտեղ էլ կառուցել իր ապագան։ 2008 թվականին Լոնդոնում հիմնադրել է Music of Armenia բարեգործական, մշակութային կամակերպությունը։ Ժամանակի մեծ մասը նա տրամադրում է նախագծերի ստեղծմանն ու իրագործմանը։ Ասում է՝ իր համար առաջնայինը միշտ կրթությունն ու կարիերան են եղել, անձնական կյանքին շատ ժամանակ չի հատկացրել։  

Ամիսներ առաջ է Վիգեն Իսախանյանը Ռուսաստանի Սուրգուտ քաղաքից վերադարձել Հայաստան։ Ասում է՝ թեև այնտեղ աշխատանք ու ընկերներ ուներ, բայց այն մթնլորտը չէր, որտեղ ցանկանում էր ապրել։ 7 տարեկան էր, երբ ընտանիքն Արտաշատ քաղաքից տեղափոխվեց Սուրգուտ։ Պատմում է, որ ծնողները միշտ ձգտել են պահպանել հայկական ավանդույթներն ու ինքնությունը և Հայաստանի հետ կապը երբեք չի ընդհատվել։ Մասնագիտությամբ իրավաբան է, ավարտել է Սուրգուտի հետո Տյումնի համալասրանները։ Աշխատել է, թե՛ մասնագիտությամբ, թե՛ այլ ոլորտներում։  Անցած տարի աշնանն է վերադարձել հայրենիք։ Ասում է՝ միշտ մտածել է, որ երբ գա Հայաստան մարդականց ու քաղաքն ավելի լավ ճանաչելու համար մի քանի ամիս տաքսի կվարի։ Այժմ բիզնես դասի Էկո տաքսիի վարորդ է։ Վիգենը սիրում է, թե խոսել, թե լսել և հաճախորդների հետ շփումը հեշտ է ստացվում։ Բացի հիմնական աշխատանքից զբաղվում է նաև Արտաշատի Ոստան գյուղի մշակույթի տան վերականգման ծրագրով։ Ասում է՝ վերջին 4–5 տարիներին այդ  մասին շատ է մտածել․ ցանկանում է համայնքում մշակութային կյանքն արթնացնել։ Փակագծերը դեռ չի ցանկանում բացել, բայց վստահեցնում է՝ ջանք ու եռանդ չի խնայի մշակույթի տունը վերանորոգելու ու իր նպատակին ծառայեցնելու համար։

2019թ․ հոկտեմբերին է Նարեկ Ավետյանը Թեհրանից տեղափոխվել Հայաստան։ Ասում է՝ իրանահայ համայնքում հայերեն գրել–կարդալ բոլորը գիտեն, իր ընտանիքում հայկական ավանդույթները միշտ պահպանել են, Թումանյան ընթերցել ու Կոմիտաս լսել։ Նա ծնողների միակ զավակն է, ասում է՝ թեև նրանք տխրել էին, որ մեկնել է Թեհրանից, բայց ընդունել են որոշումն ու միշտ աջակցել։ Սովորել է Թեհրանի համալսարանում, թարգմանիչ, անգլերենի գրականագետ է։ Մինչև Հայաստան տեղափոխվելն աշխատել է մասնագիտությամբ։ Հիմա «Թեքնամին» ընկերությունում բովանդակագիր և բովանդակագիրների թիմի ղեկավարն է, նաև անգլերեն է դասավանդում, բայց ցանկանում է ՏՏ ոլորտի պահանջված մասնագիտություններից էլ սովորել։ Նարեկը կիթառահար է, երգում ու երգեր է գրում։  2013թ․ Իրանում  ընկերների հետ «Ավարայր» ռոք խումբն են ստեղծել։ Խմբի հիմնադիրներն այժմ Հայաստանում են ապրում, ակտիվ ստեղծագործում, համերգներ ունենում։

Մարիաննա Չոբանյանը մեկ տարեկան չկար, երբ ընտանիքը Ալավերդի քաղաքից տեղափոխվեց Բելառուս։ Ասում է՝ Հայաստանի մասին իր բոլոր հիշողությունները ձեվավորվել են ամեն տարի ամառային արձակուրդներին հարազատերին ու տեսարժան վայրեր այցելություններով։ Իսկ երբ մեծացավ սկսեց փնտրել ծրագրեր, որոնցով հնարավոր կլիներ մի քանի շաբաթով կամ ամսով գալ հայրենիք։ Միջազգային հարաբերությունների մասնագետ, անգլերեն իսպաներեն թարգմանիչ է Մարիաննան, սովորել է Մինսկի համալսարանում հետո մագիստրոսական ուսումը շարունակել Մինսկում և 4–ամսյա ծրագրով Երևանում։ Մինչև Հայաստան տեղափոխվելն աշխատել է վաճառքի մենեջեր ՏՏ ոլորտում։ 2019թվին միայնակ է տեղափոխվել հայրենիք, որոշ ժամանակ անց ընտանիքն է միացել նրան։ «Վերադարձ Հայաստան» հիմնադրամի ծրագրերի ղեկավարն է։ 2020թ մի քանի ամիս կամավորական աշխատանք է կատարել հիմնադրամում հետո նրան առաջարկել են համագործակցել։

Սիրիայից Գերմանիա, Գերմանիայից Հայաստան․ հալեպահայ Արա Երամեանը 2020 թվականին է վերադարձել հայրենիք։ Ասում է՝ եկավ մի պահ, երբ զգաց՝ օր օրի մոռանում է հայերեն գրել– կարդալը և դա կարծես արթնացրեց նրան ու կարևոր որոշման հանգեցրեց։ Առանց հետադարձի տոմս գնեց և տեղափոխվեց Հայաստան։ Պատմում է, որ  թե՛ ընտանիքում, թե՛ հալեպահայ համայնքում հայերեն են խոսել, և այդ էր պատճառը, որ երկար տարիներ դրսում ապրելուց հետո ցանկանում էր սրտում և մտքում տան մթնոլորտ ստեղծել։ Արան սովորել Հալեպի համալասրանում, հետո ուսումը շարունակել է Գերմանիայում՝ մասնագիտացել կենսաբժշկական ճարտարագիտության մեջ։ Կենսաբժշկության ոլորտն ակտիվացնելու, այդ բնագավառում աշխատող կազմակերպություններին միավորելու նպատակով, 2021 թվականին հիմնադրել է «Հայաստանի կենսաբժշկական ճարտարագիտական» կազմակերպությունը, որին միացել է 7 ընկերություն։ Արան նաև դասախոսություններ և ուսումնական սեմինարներ է անցկացնում: Այժմ իր հոդվածի վրա է աշխատում, որում կներկայացնի Գերմանիայից Հայաստան տեղափոխվելու տրամաբանական և զգացական հիմքերը։

Կանադայի Մոնրեալ քաղաքում է ծնվել 22–ամյա Մարալ Մաթիգը։ «Դեպի Հայք» ծրագրով շաբաթներ առաջ է եկել հայրենիք։ Նկարչուհի Մարալը միշտ յուրահատուկ վերաբերմունք է ունեցել հայկական մշակույթի նկատմամբ։ Ասում է՝ ամեն ինչ նրան միշտ դեպի Հայաստան ու դեպի արմատներ է տարել։ Մարալն իր ընտանիքիում առաջինն է, որը եղել է Հայաստանում։ Ծնողները ողջունել է նրա որոշումը, քանի որ կարևորում են հայկական արմատերին մոտ լինելը։ Նա առաջին անգամ ընկերների հետ անցած տարի է եկել, շրջել տեսարժան վայրերով և հետ վերադարձել։ Այժմ Երևանում հյուրընկալ ընտանիքում է ապրում, բայց շուտով կտեղափոխվի Գյումրի  «Զանան» մշակույթի տանն աշխատելու։ Մի քանի ամիս անց կվերդառանա Մոնրելա ուսումը շարունակելու, բայց ավարտելուց հետո  երկար ժամանակով կգա։ Մարալի խոսքով՝ եթե սեր եք փնտրում պետք է գնալ Հայաստան, խորացնել արամտներդ հողում և զորցնել հայրենիքդ։

Ռուսաստանի Ուֆա քաղաքում է ծնվել Անդրանիկ Տողրամաջյանը։ Նրա ընտանիքը Հայաստանից 90–ականներին է հեռացել։ Թեև ինքն այստեղ չի մեծացել, բայց հայրենիք վերադառնալը երազանք է եղել, միշտ փորձել է մոտ լինել հայկական մշակույթին ու պատմությանը։ Անդրանիկը դպրոցն ավարտելուց հետո փոխանակման ծրագրով մեկնել է Փարիզ սովորելու հետո վերադարձել Մոսկվա և ուսումը շարունակել միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետում։ 2022 թվականի հունվարին որոշել է տեղափոխվել Հայաստան։ Ասում է՝ միշտ մտածել է հայրենիքում ապրելու մասին և իր որոշումը կապված չէ ռուս–ուկրաինական պատերազմի հետ։ SkyLabs նկրիպտոարժույթների տերմինալների մարկետինգի տնօրենն է։ Ասում է՝ կրիպտոարժույթների ոլորտն ամբողջ աշխարհում  զարգանում է և Հայաստանում դրանցով գործարքներ կատարող մարդկիկ շատանում են։

Մարիաննա Շահպարոնյանը 2 տարեկան էր, երբ ընտանիքը Երևանից տեղափոխվեց Մոսկվա։ Ասում է՝ հայրենիքի հետ կապը երբեք չի ընդհատվել և հետ վերադառանալը միշտ մեծ երազան ու նպատակ է եղել։ Մոսկվայում Մարիաննա ավարտել է Պատրիս Լումումբայի անվան ժողովուրդների բարեկամության համալսարանը, հետո ուսումը շարունակել Բելգիայում, հասարակայնության հետ կապերի մասնագետ է։  Պատմում է, որ միշտ մասնակցել է Մոսկվայի հայկական համայնքի ամեն կիրակի անցկացվող միջոցառումներին և հաճախ հայրենիքին նվիրված իր բանաստեղծութունները ներկայացրել։ Մարիաննան ստեղծագործում է մանկուց։ Իր առաջին բանաստեղծությունը 5 տարեկանում է ստեղծվել Սևանալճի ափին։ Պատմում է, որ մի քանի րոպե կանգնել է լճի ափին ու սկսել արտասանել։ Մայրիկին խնդիրել է թուղթ ու գրիչ վերցնել և գրի առնել։ Վերջերս լույս է տեսել Մարիաննայի բանաստեղծությունների «Դեպի Հայասատան» ժողովածուն։ «Սյունիք», «Տուն արի», «Հերոս զինովոր», «Արարատ» և այլ վերնագրերով բանստեղծությունները գրվել են Արցախյան 44–օրյա պատերազմի թողած ցավը մեղմելու համար։ Ասում է՝ երջանիկ պահերին չի կարողանում ստեղծագործել, իսկ  տխուր պահերին կարծես սրտից են բխում բառերը։ Նա այժմ  աշխատում է իր երկու գրքի վրա։ Մեկը հայրենիք իր վերադարձի պատմությունն է, մյուսը՝ արձակ է նվիրված 44–օրյա պատերազմին։ Գրքերն աշխատանքային փուլում են և այս տարի դրանիցի մեկը լույս կտեսնի։

Սոնա Գալստյանը 4 տարեկան էր, երբ ընտանիքը Վաղարշապատ քաղաքից տեղափոխվեց Հունաստան։ Ասում է՝ թեև հեռու է ապրել, բայց  ծնողների շնորհիվ Հայաստանի հետ կապը երբեք չի ընդհատվել։ Ամռան ամիսներին հաճախ են եկել հարազատներին այցելության, շրջել տեսարժան վայրերով, բայց թաց աչքերով հեռացել։ Նա միշտ երազել է հայրենիքում ապրելու մասին և տարբեր ծրագրերում ներգրավվել։ Սոնան սովորել է Աթենքի պետական համալսարանում անգլերեն բանասիրական բաժնում։ 10 տարի աշխատել է անգլերենի ուսուցչուհի, եղել է ավետարանական եկեղեցու գրախանութի պատասխանատուն։ Արդեն մի քանի ամիս է «Դասավանդի՛ր Հայաստան» ծրագրով աշխատում է Տավուշի մարզի Չորաթան գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 3–րդ 12–րդ դասարաններում ամեն օր 4–5 ժամ անգլերեն է  ուսուցանում։ Բացի անգլերեն դասավանդելուց նաև համայնքային ծրագիր է իրականացնում։