Anlamak+

İbni Sina, Molla Sadra ve Zühreverdi gibi isimlerin inşa ettiği İslami metafiziğin bugün 1979 Devrimi ile sonuçlanan İran İslam tarihinin önemli bir basamağıdır. İslami normları geliştirdikleri güçlü Aristoteles okumalarının yanı sıra Neo-Platonik yorumlarla özerk bir yapıya kavuşan İran İslam felsefesi, İsfahan Felsefe Okulu ile en üst dönemlerini yaşar. Sonrasında ise herkesin bildiği siyasal istikrarsızlık ve çözümsüzlük çağı başlar. Petrol gibi bir zenginlik, İran için sadece diplomatik değil varoluşsal bir krizin de habercisi konumuna yükselir.

İnsanlık asırlar boyunca kendini hep farklı yerlerdr konumlandırdı. Freud bilinç dışılığa atıfta bulunurken, Rönesans gibi tarihsel olaylar tekrardan kendi kıymetinin farkına varmasına vesile oldu. Bugün Kore gibi kapitalizm ile entegrasyonu kısa süreye tabi olan ülkelerde "varlık" ve "toplumsal takdir kazanma" yarışı hem toplum hem de bireysel amacı tekrardan sorgulamamıza vesile oluyor. İnsan yazılımı nasıl upgrade edip, hakikate yaklaştırabilir?

Epikür'ün paradoksal sorularıyla başlayan yorumlama, birçok düşünürün kötülük üzerine düşünmesine vesile oldu. Platon, İbn Rüşd, İmam Gazali, John Hick ve Leibniz gibi isimler başta olmak üzere birçok din adamının da dikkatini çekti. Çünkü özellikle İlahi dinlerin, evrende var olan kötülüğe yanıt vermesi bekleniyordu. Ireanius, Agustinus gibi ünlü isimler de, kötülüğün içsel bir sınava evrilmesini sağklayacak yorumlamalara giriştiler.

Dinleyicilerden gelen basit seviyede, temel külliyatı şekillendirecek anlatılarda yeni konumuz Musevi tarihi. Museviliğin başından geçen sistemler, düşünce ekolleri ve diğer dinlerden ayrılan 10 özelliğini anlatmaya gayret ettik.

Pisagor Teoremi yaradılışın temel hatlarını açıklamada kullanılabilecek bir formülasyona sahip desek herkes şaşırır. Oysa ki, 150 yıl sonra Öklid tarafından ifade edilen düzen ve nizam korelasyonu, evrenin mikro ce makrokozmosunu ifade etmekte büyük bie hünere sahiptir. Mısır, Babil, Hindistan gezilerinde örüntülerini oluşturan Pisagor, yaradılışın zorunluluğuna inanılmaz bir temasta bulunmaktadır.

The International Jew yazı dizisi 22 Mayıs 1920'den başlayıp 1927'nin sonuna kadar uzanır. Yahudileri sistemli şekilde hedef tahtasına oturtan Henry Ford, The Dearborn Independent adlı gazetesinde birçok yazı kaleme alır. Onları sistemli şekilde ekonomiyi manipüle etmekle, savaş çıkarmakla ve savaşlar esnasında kendilerini zenginleştirecek spekülasyonlar yapmakla suçlar. 1928'de Özür Yazısı yazarak konuyu geçici olarak kapatsa da, Adolf Hitler oma 1938'de ödül verir. Hatta kendisinden bahsederken "Alman dostu Amerikalı" ifadesini kullanır.

Hristiyanlık, tüm dünya düzeninin en gelişmiş medeniyetlerinden biri olan Roma'nın müdahalesiyle gelişti. Söylemler katakomblarda şekillendi ancak gün yüzüne çıktıklarında kendilerini Roma himayesinde buldular. Yeni yüzyıl krizinden çıkmış Roma'nın akıllı imparatoru Konstantin yükselen bu akımı çok doğru okuyup, insanlık tarihini etkileyecek dokunuşlarda bulundu.

Artık eskidem yapmaktan keyif aldığınız şeyler, sizde aynı tutkuyu yaratmıyor mu? Moralinizi mevcut düzende güçlü tutmakta zorlanıyor musunuz? Değer yargılarınızı baştan sona gözden geçirmeniz mi gerekiyor? Gelin dertleşelim!

Sürüden ayrılmak, her zaman kolaycı bir ayrılık ile değerlendirilir. Oysa ki, sürüden ayrılmak tüm konfor öğelerini terk ederek, yanıt aramanın gelenekselleşmiş yoludur. Hal böyle olunca politik, ideolojik, teokratik anlamda sürüsel edinimleri geliştirmeye çalışan bu topluluğun ödediği bedel nedir diye sormadan edemiyoruz.

Milliyetçilik fikri, Orta Çağ din tarihi anlatılarının kimlik kaybettirdiği insanoğluna bir kimlik kazandırma mücadelesidir. Bu temelde Fransız Devrimi gibi eşitlik, özgürlük, adalet kavramlarının gölgesinde gelişen milliyetçilik, Napolyon Savaşları ile birlikte büyük güç kazanmış, neredeyse dünyanın tamamında kabul gören bir dogmaya dönüşmüştür.

Fatih Sultan Mehmet, sınırları aşan, asırlar sonrasına söylem üretebilen ve belki de Osmanlı'nın ömrünü asırlarca uzatan bir padişah. Onun sağlam temeller üzerine inşa ettiği hiyerarşik düzen, Osmanlı'nın kültürel mirasına büyük katkılar sağladı. Ancak bunu nasıl okumak gerekir? Tartışmaların merkezinde bu var. Fatih Sultan Mehmet varsayılan tüm portrelerin ötesinde miydi? Çok bilinmeyen bir okumayla Fatih Sultan Mehmet'i irdeliyoruz.

Hakikatın temel anlatısı, sonsuza giden ve sürekli yarılanan bir yolculuğa dayanır. Birçok insan hakikati farklı şekilde tanımlamış ve işin sonunda sonuca vardıramamıştır. Platon'a göre episteme. Nietsche'ye göre eskimiş bir metaforik bir anlatı olarak kabul gören hakikat, özünde çok farklı saiklere ve temellere dayanmaktafdır. Aristoteles'in betimlediği gibi "eudomania" temelinde hakikat, hakikat kavramına bir öznellik getirmişken her şeyden önce hoş bir diyalektik kazandırmıştır. Sokrates'in "Kendini bil" ifadesi, cevabı dışarıda değil, içeride aramaya sevk etmiştir.

Levililer 25'te yer alan Jubile Yılı 7 yılda bir toprağın dindirilmesinin yanı sıra, 7 döngünün akabinde yani 50. yılda da tüm borçların ve mülkiyetin de sıfırlanmasını içeriyordu. Debt Jubilee olarak da iktisata geçmiş ifadenin kapitalist düzende anı konulmamış olarak işlediği varsayılsa da, gerçek bu mu? Jübile Yılı bize hangi görüşleri ve inanışları kazandırdı?

Siyonizm'in 19. yüzyıl son dönemleri de dahil olacak şekilde Musevi milliyetçiliğine evrilen süreci, vadedilmiş topraklatda kalıcı bir İsrail kurulumuna kadar dayanmaktadır. 2. Dünya Savaşı sonrası hızlanan süreç, çeşitli ülkeler ile beklenmeyen görüşmeleri de beraberinde getirmiştir.

Dinler, yüksek bir kelamın, peygamberler aracılığıyla insanoğluna aktarıldığı büyük bir medeniyet basamağı. Ancak insanoğlunun kendinden katmaya gayret ettiği değerler, çoğu zaman anlatının bir erozyona tabi olmasına vesile olabiliyor. Hristiyanlık bunları yaşadı ve kendi içinde dönüşerek, başkalaşarak bir çözüm getirdi. Bugün felsefenin, bilimin ve temel değerlerin güçlendirildiği toplumlarda "dinlerin insanlığa önemli katkılar sunduğu tüm değerlerde" püriten veya ortodoksal söylemlerin geliştiğini görüyoruz. Bu Podcast'te bunu dilimizin döndüğü kadarıyla anlatmaya gayret ettik.

Epstein son zamanların en çok konuşulan ismi. İnsanlar da ister istemez hakkında çok fazla komplo teorileri üretiyor. Kısmen haklı olsalar da, tarihte bu kadar sansasyonel olayların akabinde bilgi kirliliği hep doruğa ulaşmıştır. Bugün yaşanan da tarihsel bu olayların sonrasında yaşananlara benziyor. Masonlar, illüminati, gül haç kardeşliği ve hatta Baal Tanrısı Molech'e kadar dayanan bu entrikalar, sonuçta içinden çıkılmaz bir hal aldı. Oysa ki, bu hikayenin doğrusu yanlışı ne?

İslam doğduğunda dünya sandığınız gibi bir yer değildi. Bizans dahil birçok toplum ciddi problemlerle uğraşıyor, yapısal sorunların boyutu devletleri de aşıyordu. Ciddi ekonomik krizler, sosyolojik problemleri de tetikliyor, devletler tam da bu nedenden ötürü periferde zayıflatıyordu. İslam da tam bu anda dünyaya yeni bir medeniyet anlayışı getiriyordu. Peki İslam ilk etapta neleri doğru başardı?

Roma'nın tesiriyle şekillenen Hristiyanlık algısı, ister istemez problemleri de beraberinde getiriyor. İsa'nın öğretileri korunurken, kültürel dokunuşlar da gayri ihtiyari kaçınılmazd. Tarsuslu Saul'un yani Pavlus'un katkılarıyla Aristoktatlar arasında şekillenen Hristiyanlık, zamanla sosyolojik bir soruna da çözüm getirmeye başladı. Roma'nın bütünlüğünü muhafaza etmekte zorlandığı sosyal sınıfları, Gentile kavramıyla kontrol etmeyi düşünen birileri vardı ve öyle de oldu.

Manastır fikri onlardan çıktı. İnziva onlarla eyleme dönüştü. İsa'nın çektiği cezanın, aydınlanmaya giden yolculukta tek çare olduğunu düşünüyorlardı. Evagius gibi ünlü düşünürlerin de aralarında olduğu bu akım gayri ihtiyari Hristiyanlık camiasında önemli izler bıraktı. Hatta bir dönem Kilise'nin en sevdiği düşünürler de maddi hırslardan arınan bu insanlardı. Ama Anchorite olarak bilinen bu grup neyi değiştirmişti?

Catilina Ayaklanması neden çıktı?Roma Cumhuriyeti gerçekten bir hukuk devleti miydi, yoksa aristokrasinin korunduğu bir düzen mi?Bu bölümde Lucius Sergius Catilina’yı, Cicero’nun sert konuşmalarını, borç batağındaki halkı, topraksızlaştırılan çiftçileri ve senatörlerin korkularını tüm yönleriyle ele alıyoruz.Catilina bir darbeci mi, yoksa sistem dışına itilmişlerin sesi mi?Cicero hukuku mu savundu, yoksa düzeni mi?Sulla’dan Marius’a uzanan çizgide Roma neden sürekli iç çatışma üretiyordu?Tarih sadece geçmiş değildir.Borç, eşitsizlik, elitler ve “istikrar” söylemi bugün de karşımızda.Catilina’dan günümüze uzanan bu hikâyede, antik Roma üzerinden modern siyasetin kodlarını okumaya çalışıyoruz.#Catilina #CatilinaAyaklanması #RomaCumhuriyeti #Cicero #RomaTarihi #AntikRoma #SiyasiTarih #BorçKrizleri #Popülizm #Elitler #Halk #TarihtenDersler #Podcast

Platon bir devlet idealiyle, tüm sistemlerin sorgulanabileceği ve tüm düşlerin irdelenebileceği sistemli bir program ortaya koydu. Ancak Sirakuza Tiranlığı bünyesindeki iki deneme de başarısız olunca, Sokrates'in de idamıyla beraber büyük hayal kırıklıkları yaşadı. Bunları yaşarken de kendi yanlışlarını dile getirmekten çekinmedi. 7. Mektup Tirasillus'un kodeksine göre 13 Mektuptan herhangi biri olsa da, ütopyal devlet düzeni için oldukça ayrı bir önemi vardı.

Tanrı gerçekten tek miydi?Gnostikler neden yaratıcı Tanrı’yı sorguladı?Bu bölümde Gnostizm’in merkezindeki gnosis kavramını, Demiurgos fikrini ve erken Hristiyanlıkla neden ölümcül bir çatışmaya girdiğini konuşuyoruz.Bu bir inanç anlatısı değil; bilginin iktidarla mücadelesi.

Günümüzde karşılaşılan her siyasi veya ekonomik sorun neticesinde tartışılan bir unsur olan demokrasi gerçekten de günah keçisi midir? Yoksa insanlık tarihi boyunca geliştirilen sistemler arasında en sağlıklısı mıdır? Demokrasiyi tiranlıktan ayıran unsurlar nelerdir? Bir ülkenin demokrasi hangi saikler nezaretinde gelişim gösterebilir?

Babil Kulesi ile başlayan dikey mimarinin ve iç içe yaşamın sonuçları uzun vadede görülmektedir. İlk şehirleşme örneklerinden biri olarak bilinen İngiltere bu konuda çeşitli sınavlar vermiştir. Kırsal yaşantıdan şehir yaşantısına geçiş beraberinde birçok yapısal sorunu da getirmiştir. İnsanlık birçok normu gözden geçirmek zorunda kalmıştır. Bu da ister istemez birçok anlayışın şekillenmesine vesile olmuştur. Ben Wilson'ın Metropol, Chris Harman'ın Halkların Kısa Tarihi kitabından referansladığımız bu Podcast'te ilk şehirleşme deneyimlerinin sonuçlarını irdeliyoruz.

Musevi külliyatının pentatuchı Tevrat ve Hristiyanlığın kanonik külliyatı İncil değiştirildiyse neden okuyoruz? Değiştirilme iddiası hangi temellere dayanıyor? Önyargılardan sıyrılmış vaziyette Tevrat ve İncil kodeksi insanın düşsel dizaynına ne ölçüde katkı sunar? İnsan bu kitapları okuyarak itikatına ne ölçüde değer katabilir? İnsanlığın tek Tanrı sürecine giden yolculuğunu anlamamıza vesile olan bu kitaplar hangi öğretileri insana kazandırır?

Museviler edindikleri öğretiler nedeniyle sürekli kendi içine kapalı ve diğer inanışlara mesafeli toplumlar olarak değerlendirildi. Özellikle Büyük İskender sonrası güç kazanan Helen akımına da direniş gösteren Musevilerin bu tavrı, Josephus'un belirttiği 8 milyonu bulan popülasyonları nedeniyle problem ihtiva etmeye başlıyor. Cladius ile ilk nota verilirken, Vespasianus ile gerilim zirveye tırmanıyor. Hadrian döneminde ise olayın bambaşka bir boyuta evrilmesinin akabinde 4. Yy'da Julian tekrardan izin verene kadar Musevilerin Kudüs'e girişi engelleniyor. Bu aynı zamanda Hadrian tarafından başlatılan güçlü bir dönüşüm çağının başlangıcı anlamını taşıyor. Yunan ve Yahudi tartışmasının aynı entelektüel düzeyde iki ayrı kavmin güç savaşı olarak değerlendirilmesi yaygın bir tavır olsa da gerçeği ne oranda yansıtıyor?

Jean Calvin, İsviçre menşeili bir protestandır. Kalvinistlerin takip ettiği ekol, oldukça sistematik bir yaratılış ve yaşayış senaryosu dizayn eder. İnsanın önem kazandığı Rönesans sonrası ortaya çıkan Reform hareketlerinin genelinde olduğu gibi insana önemli bir misyon yüklenir ve monarkların ezdiği çoğul insanoğluna bir kurtuluş sunar. Calvin ve ekolündekilerin benimsediği ilahi terbiye kavramını açıklamaya çalıştık.

Antik Dönemde var olan Tanrıçaların, Semavi din özelinde yok olduğunu ve bu sebeple de kadının toplum içindeki rolünün sorgulanması gerektiğini kabul etmek gerekiyor. İbrahim ile başlayan öyküde sadece "yoldaş" olarak görülen hikayeden de önce Adem ile Havva hikayesinde Havva'nın ilk günahı işlemeye Adem'i motive ettiği varsayımı oldukça önemli bir çıkmazı doğuruyor. Oysa ki farklı kökenlere dayanan bu mistik anlatı, farklı inanışlarda bambaşka bir öğreti ile biçimlendirilebiliyor. Gelin hep birlikte Semavi dinlerde görülen kadın figürünü daha detaylı irdeleyelim.

Dinler insanlık tarihinin neredeyse tamamında insanoğluna meşruiyet kazandıran bir üst anlayış olarak değerlendirilebilir. Meşruiyetini dini temelden alan devlet erkanı da yaptıklarını doğru ya da yanlış olmasına bakmaksızın "Tanrı'nın buyruğuyla" yaptıklarını iddia ettiler. Elbetteki dinler, gündelik hayata sürekli tesir eden, dinamik bir etik ve ahlak örgüsü olmasından dolayı, idarecilerin de yönelimleriyle bazı anlayışlara kavuştular. İslamda cevazda tasarruf başta olmak üzere birçok uygulama, senkretik doğası itibariyle o dönemin antik mirasından dayanak noktası aldı. Bu Podcast'te bunu değerlendiriyoruz.

İbni Rüşd özellikle Rönesans akımı esnasında çok okunan bir isim. İbni Sina ona göre çok daha popüler ve tıp alanındaki tesirleriyle ilgi çeken bir başka isim. İkisi arasında yüzyıldan fazla zaman dilimi olsa da, anlayışlarındaki farklılık yazıtlarına da yansımış durumda. Roger Bacon tarafından fark edilen bu durum, özellikle İbn Rüşd'ün okunmaya başlandığı aydınlanma döneminin en çarpıcı yansımalarından biridir. Aristoteles üzerine düşünceleri oluşturan her iki ismin de Aristo'nun anlayışında iki zıt kutba doğru hareket etmesi felsefi bir anlayışa dayanıyor. Bu Podcast'te İbn Rüşd ve İbni Sina arasındaki fikirsel kavgaları ele aldık.

Büyük İskender tüm toplumları etkileyecek bir olaylar silsilesinin ateşini yakar. Bundan etkilenenler arasında Kudüs de vardır. Zaten sınıflara ayrılmış Museviler fikri birliği sağlayamaz. Sonrasında ise Hannukah Bayramı'na kadar dayanan isyanlar başlar. Oysa ki Selekos Kralı'nın tek amacı daha yüksek vergiler toplayıp, merkezi otoritesini güçlendirmektir. Ancak bu bir anda tek Tanrılı döneme geçiş için sanrılar barındıran bir olayların başlangıcına zemin hazırlar. Babil'den ve Pers yönetiminden kurtulan Museviler, kendilerini başka bir ahlaki sınavın eşiğinde bulur. 🎧 Anlamak+ — Çünkü tarih, bugünü anlamak için vardır.

1825'te İngiltere'de gerçekleşen ilk bölgesel ekonomik kriz, toplumların kendi içine kapalı yapısının aşıldığını kanıtlayan en temel göstergelerin başında geliyor. Emile Durkheim'in Anomi Kuramı, bugünü anlamamız için en az Baumann kadar etkili. Kaybettiğimiz normlar ve aidiyet unsurunun elimine edilmesi, toplumu nasıl derinden etkiler? Toplum gerçekten de bir üst akıl tarafından tesis edilmesi gereken bir olgu mudur? Nietsche'ye göre bu bir ihtiyaç değil, zorunluluktur. Bu Podcast'te tüm yönleriyle yeni etik sistemini inşa etmeye gayret gösteren dünyanın anlayışını ortaya koymaya gayret ettik.

Tarihte 2 defa inşa edilen Süleyman Mabedi, projesini Hz. Davut'un çizdirdiği bir yapıdır. Ancak podcastte anlattığımız bir günahı nedeniyle bu onur Davut'a bahşedilmez. Hz. Süleyman da göreve geldiğinde bu süreci başlatan isim olarak öne çıkar. Milattan önce 10. Yüzyıl'da tam 7 yılda inşa edildiği varsayılan mabedin herhangi bir arkeolojik kalıntısına denk gelemedik. Ancak bu hikayenin en önemli yanı Mabedin inşasından ziyade insanlık tarihine kattığı değerlerdir. Süleyman Peygamber, idarecilik esnasında nasıl bir rol üstlenmiştir? Önemli olan budur. Bu podcast'te bilinmeyen yönleriyle bunu ele almaya gayret ettik.

Hz. Musa Kur'an'da 136 kez geçen ve bu yapısı itibariyle oldukça kudretli bir yol gösterici olduğunu gösteriyor. İbrahim döneminde 60-70 kişilik Haburiler (Apuri) olarak yaşayan İsrailoğulları Musa'nın tebliğleri ile bazı kültürel bilinç basamaklarına da erişmenin yolunu buluyor. Günümüzdeki anlayışları bile şekillendiren bu temel öğretiler popüler kültürde 10, Musevi külliyatında 613 adet olarak bilinen temel öğütlere dayanıyor. İsrailoğulları ile başlayan ahitin, evrenselliği dönem içinde hem Hristiyanlara hem de Müslümanlara tebliğ edilse de, Musa'nın öğretilerinin bu yolda önemli bir yol gösterici olduğunu unutmamak gerekiyor. Peki gerçekte Musa ne öğütlemişti? Neleri kökten değiştirmişti?

Bu bölümde Atatürk'ün mason olabilme ihtimalini tarihsel kayıtlar ile ele aldık. Yeryüzünde birçok devrimde imzası olan ve dönemsel olarak da İttihat Terakki ile adı çokça zikredilen masonluk ve Atatürk ilişkisini ele aldık. Tamamen tarihsel kayıtlar ile ele aldığımız bu hususta, dönem üzerine yazılmış kitaplardan ve demeçlerden köken aldığımız gibi gazete küpürlerine de yer aldık. Onun yakınında olanların da bu konudaki beyanatlarını titizlikle işledik.

Komplo teorileri halkın çok sevdiği ve yüksek ilgi gösterdiği alanların başında geliyor. Bunu fark eden etkin bir azınlık olacağı varsayımıyla hikaye hızlıca belleklerde yer ediniyor ve dilden dile yayılıyor. Hal böyle olunca genel kanaati de hızlı şekilde yönetebildiğiniz senaryoların oluşmasına da vesile oluyor. Antik Atina'da ilk örneğini Pelopenez Savaşı'nda gördüğümüz bu senaryolar, bugün birçok seçim metinlerinin de içeriğini söylüyor. Asırlar geçmesine karşılık insanların bu hikayelere bu kadar yakından bağlanmaları da insanın gizli yanını gözler önüne seriyor.

Türkiye'de işsizlik veya düşük maaş çıkmazı artık her mesleğe sirayet etmiş vaziyette. Üstelik bu Türkiye'nin değil, tüm dünyanın sorunu. Ancak Türkiye'de 2005'ten bu yana üniversite mezunlarının 3 katına çıkması, sorunu daha da içselleştirmemize vesile oluyor. Diş hekimlerinin bile işsizlik üzerine açtığı başlıklarda yaptıkları tartışmalar bunun en net göstergesi gibi duruyor. Bunu sadece dönemsel bir trend gibi okumak da çözüme gitmek için bize bir veri sunmuyor. Türkiye'de düşük gelir skalasının belirgin çözüm metotları olsa da, ya bu yollar tercih edilmiyor ya da henüz yeterince farkındalık oluşmuş durumda değil. O halde gençlerimizi bekleyen sorunlar nelerdir?

Carbonari yani kömürcüler, İtalyan Risorgimento'sunu inşa edenler, Türk aydınlanmasına da örgütlenme şematiğinde büyük katkılar sundular. Mason doktrinleri ile benzerliği itibariyle ilgi çeken bu organizasyon, kontrollü bir direnişin ve kamuoyu oluşturmanın da eylemsel karşılığını oluşturuyordu. Talat Paşa, Emanüel Karasu gibi önemli isimler nezaretinde ikinci dönemine başlayan İttihat Terraki artık fedailere sahipti ve bu fedailerin ailevi mesuliyetini de üstlenmeye gayret ediyorlardı. İtalyan Büyük Locası'nın Büyük Üstat'ı olan Ettero Ferrari ile yakın ilişkiler ile uluslararası bir meşruiyet kazanmaya çalışan İttihat Terraki, kendi içinde de fikir ayrılıkları ile uğraştı. Bu Podcast'te hem Masonluk hem de İttihat Terakki tabanlı organizasyonel şemaları tarihsel kayıtlar ile inceliyoruz.

Tanrı insanla konuşur mu? Yoksa sadece peygamberler aracılığıyla vahiy mi gönderir? Hristiyan, Musevi, Müslüman tasavvufcular bunun üzerine ziyadesiyle çalışmış ve ortak bir kökende adeta buluşmuşlardır. İbn-i Arabi, Hallac-ı Mansur, Rene Descartes, Sokrates, Platon, Immanuel Kant, Carl Jung gibi birbirini tanımayan isimlerin ortak paydaşlığını yaptığı zorunlu yaratım süreci, Tanrı ile iletişimin de temel basamağını oluşturuyor. Onlara göre taşmadan oluşan yeryüzü, her varlıkta Tanrı'dan bir tecelli de barındırıyor. Hal böyle olunca varlığın temel basamağı, Tanrısal bir kelamı da içeriyor. Logos olarak bilinen bu tasavvufi perspektif hali hazırda, zihinlerde Tanrı'yı anlamak için de bir kudret oluşturuyor.

Günümüzde semavi dinlere ait kutsal metinlerin zamansallığı ve evrenselliği üzerine oldukça ayrışmış fikirler bulunmaktadır. Oysa ki, Kant'ın da ifade ettiği gibi dinler insana ahlak ve erdem aşılar. Bu değerler de, bir kanun niteliğinde olmayıp hem değişken hem de dinamik yapıdadırlar. Kur'an da bunun için anlaşmamız adına kavimler şekilde yarattığını söyler. Senkretik temellere dayanan bu dini anlatılar, herkesin bir başkasının inancını ve yeterliliğini sorguladığı bir alanın da temellerini inşa eder. Ancak bir yandan da dini metinleri okumamız için de farklı bir ufuk yaratır. O da Johann Herder'in kültürel bileşenler ile bezediği insanın da bir faktör olduğumuz gerçeğidir. Kutsal kitaplar evrenseldir derken neyi kastediyoruz?

Evet her seferinde metinlerin içeriğine ve anlatılarına odaklanıyorum ama kutsal kitapların nasıl kodeks haline getirildiği yani nasıl "kutsal kitap" olduğunu sanırım yeni takipçilerimize anlatmamız gerek. Herkesin de ilgi alanı olmayan Kur'an'ın, Tevrat'ın ve İncil'in kitap haline getirilmesi ile ilgili tarihi perspektifi yakından inceliyoruz. Bu sayede kutsal kitapların Semavi bileşeninden de önemlisi "beşeri" faktörlerden ve insana özgü hatalardan nasıl sıyrıldığını konu edinmeye çalıştık.

Hristiyanlar 1054'te Büyük Şizma'ya giden yolculuğa sebep olan problemler sadece teolojik kökene mi dayanıyordu? Filioque, dil problemi ve mayasız ekmek uygulamalarıyla başlayan problemler, aslında oluşan külliyatın tamamen ayrılmasına dayanıyordu. Hristiyanlar arasındaki ayrım, çok daha beşeri ve kültürel farklardan da köken alınca, kendi içinde bir çıkmaza girdi. Doğu Kilisesi her ne kadar mistisizme ağırlık verse de, Batı Kilisesi rasyonalizmi ve maddi evreni öncülleyerek kendine bir temel inşa etti. Gelin Doğu ve Batı Kiliseleri arasındaki bu yapısal sorunu oldukça kapsamlı şekilde analiz edelim.

Masonluk, ilk büyük locayı İngiltere'de kurdu. Bu süre zarfına kadar operatif masonluk, hali hazırda faaliyetlerine devam ediyordu. Resmi çatıya kavuşması İngiltere'de 1717'de ilk Büyük Loca'nın kurulmasıyla mümkün oldu. Whig Partiyle yakın ilişkilere sahipken, dönemsel yükselen reformist hareketlerin ve pozitif bilimin etkisiyle Masonluk, kısa sürede kraliyet ailesinin de göz bebeği oldu. Ancak tüm bunlar neden Avrupa'nın diğer ülkelerinde değil de İngiltere'de kendisine fiziki bir zemin bulabildi?

Gehinnom, Kudüs'ün güneyinde yer alan ve yeri halen tartışmalı olan bir vadi. M.Ö 8. yüzyıllarında İsrailoğullarından bazıları Molek adında bir puta ilk çocuklarını kurban etmek için bu vadiyi kullanırmış. Yahve ise Eski Ahit'te "Ben bu kadar iğrençliğe sapacaklarını düşünmedim." der. Bu vadinin adı zamanla cehennem kavramını alırken, Semavi dinler teolojisinde güçlü bir anlatının oluşmasına da vesile oldu. Mesela İsa, "gözlerin günah işlemene vesile oluyorsa birini sök ve at, bu hinnom vadisi'ne atılmaktan iyidir." der. Erken dönem (proto ortodoks) Hristiyanlık düzleminde cehennem nasıl işlendi? Daha da önemlisi dinlerin ahiret yaşantısına dair bakışı nasıl? Müslümanlarda cehennem anlayışı, bütünden farklı mı?

Edward Gibson gibi önemli isimler, Roma'nın yıkılışını kuruluşun üç ilkesi olan gravitas, vitrus ve peritas'ın yani bireysel erdemin terk edilmesine bağlıyor. Seneca ise ahlaksal çöküşü yine aynı sistemlere bağlıyor. Roma'da civitas'ın apathie'ye indirgemesi, kısacası tepkisizleşmesinin temel kökenlerine indirgeyen bu yaklaşımlar, bugün dahi birçok devletin güncel durumuna ve geleceğine ışık tutuyor.

Avrupa'nın yoğun katolik sınıf baskısından bunalıp, kendisine milli bir kimlik arayışı asırlar süren bir konu. Bianchi ve Neriler arasında başlamış gibi görülen siyasal çekişme aslında Batı ve Doğu kiliselerinin ayrımına kadar gidiyor. 25 dakikada Avrupa aydınlanma hareketini başından sonuna kadar değerlendirdik.

Avrupa aydınlanması sanıldığı gibi birikmiş bir toplumsal refleks olarak bir yüzyılda gelişmedi. Kilisenin rejimi karşısında fikirler dönemsel olarak belirse de, güç alan anlatı önemli derslerin de alınmasına vesile oldu. Reform ve rönesans gibi kavramların akabinde Fransız İhtilali ve Amerika Bağımsızlık Bildirgesi'nin de yayınlanmasıyla mutlak sonuca erişilebildi. Bu dönem içinde Makyavelli tarafından Kralın iradesini Tanrı'dan değil de, akıldan aldığına yönelik atıf oldukça sarsıcı bir başlangıçtı. İtalya'da Risorgimento olarak bilinen Ulusalcı akım da Makyavelli doktrinlerinden önemli ölçüde etkilenmişti.

Semavi kodeksinde incelediğimiz tüm kitaplar, ortak bir paydada insanlık için varolan metaforik tüm anlatıları soyut bileşenlerin geliştirilmesi üzerine kurguluyor. Oysa ki Orta Çağ Hristiyanlığı ve erken dönem Museviliği başta olmak üzere "scholar" sınıfı, yani ruhbanlar, dinleri genelde sacramentlere indirgeyip, mesajın gelişmesinde büyük bir engel gibi davranıyorlar. Bu da beraberinde insanın düşünsel gelişiminin önündeki pranga gibi karşımıza çıkıyor. Sorunsalların aşılması için din adamlarının temel doktrinlerinden önce dinlerin kendisinin öğrenilmesi büyük bir önem arz ediyor.

Mason kelimesi, duvar ustası anlamına gelse de, yakın tarihin her alanına sirayet etmiş kapalı bir gruptur. Sanıldığının aksine ne Musevilikle, ne de Siyonizm hareketi ile alakası vardır. Ancak onlara giydirilmeye çalışılan olumsuz gömlek için tarihin her alanında kullanılmış bir ithamdır. Masonluk ile Yahudilik arasındaki korelasyon hem Orta Çağ Hristiyanlığının hem de güçlü krallıkların faaliyetlerine meşruiyet kazandırmak için kullanıdıkları bir örüntüden öte değildir. Süleyman Mabedi, hem sayısal hem de alegorik manada denk düşmese de Menora benzeri şamdan Masonluğun ezoterik mahiyetini Yahudilikle ve belki de kabala okültizmi ile birleştirme gayretlerine meşru bir zemin hazırlamıştır. Gelin Masonlar tarihin hangi alanlarına doğrudan temas etmiş birlikte inceleyelim!

Apati, vatandaşların devlet konularına dahil olmak için çaba göstermemesi ve devletin temelini oluşturan kolektif bilincin noksanlaşması anlamına gelmektedir. Beraberinde ayrıcalıklı ve yandaş bir zümrenin oluşmasına vesile olan bu girişimler, non-politik popülasyonun geleceğine doğrudan müdahale edecektir. Yani toplumsal tepkisizlik, geleceği daha da belirsizleştirir ve güvensizleştirir.