Entrevistas Radio Ateneo

Emilio Grandío Seoane é catedrático de Historia Contemporánea na Universidade de Santiago de Compostela. A súa investigación céntrase especialmente na Segunda República, o franquismo, a Transición democrática e os servizos de información durante a Guerra Civil e a Segunda Guerra Mundial. É autor de numerosas publicacións, membro da Rede RESHINT e investigador principal do proxecto I+D FIVE.

Antonia M. Varela Pérez é doutora en Astrofísica, directora xerente da Fundación Starlight, enxeñeira senior no Instituto de Astrofísica de Canarias e directora do Museo da Ciencia e o Cosmos de Tenerife. Especialista en calidade do ceo e contaminación lumínica, combina investigación, docencia e divulgación científica cun firme compromiso coa igualdade de xénero e o fomento das vocacións STEM. A súa traxectoria foi recoñecida con diversos premios, entre eles a Medalla de Ouro de Canarias en 2024.

Afonso Vázquez-Monxardín Fernández é un intelectual ourensán cunha traxectoria ampla entre a historia, a arqueoloxía, a lingua e a literatura galega. Foi catedrático de ensino medio, colaborou con institucións culturais como o Museo Arqueolóxico de Ourense e o Consello da Cultura Galega, e participou en proxectos como o Clube Alexandre Bóveda ou o Arquivo Sonoro de Galicia. Tamén conta cunha longa actividade xornalística e recibiu varios premios de xornalismo. Publicou artigos e obras divulgativas sobre figuras da cultura galega, comisariou exposicións e desenvolveu un importante traballo arredor de Valentín Lamas Carvajal, recuperando textos, elaborando estudos e promovendo actividades de homenaxe. É académico correspondente da Real Academia Galega.

Fiz Fernández Pérez é Profesor de Investigación do CSIC e membro da Real Academia Galega de Ciencias, cunha traxectoria de máis de catro décadas dedicada ao estudo do océano e do seu papel na absorción de dióxido de carbono e no clima. Autor de máis de 230 traballos científicos, participou en numerosos proxectos e campañas oceanográficas, incluídos dous descensos ao pecio do Prestige. Ademais, contribuíu á formación de novas xeracións de investigadores dirixindo máis de vinte teses doutorais e foi unha figura clave na proxección internacional da oceanografía española.

Senén Barro Ameneiro (As Pontes, 1962) é doutor en Física, catedrático de Ciencias da Computación e Intelixencia Artificial e director científico do CiTIUS da USC. Foi reitor da Universidade de Santiago entre 2002 e 2010, etapa na que impulsou o perfil investigador, innovador e emprendedor da institución e promoveu o proxecto Campus Vida. Tamén ocupou cargos de relevancia en organismos universitarios e de emprendemento, como a Conferencia de Reitores e RedEmprendia. Autor de máis de 300 artigos científicos e sete libros, é cofundador das empresas SITUM Technologies e InVerbis, membro da Real Academia Galega de Ciencias e Premio Nacional de Informática José García Santesmases en 2020.

Ruth Ferrero-Turrión é doutora en Ciencia Política e Relacións Internacionais, profesora na Universidade Complutense e investigadora especializada en xeopolítica, política exterior da UE, migracións e crises das democracias. Foi investigadora en universidades internacionais e colabora habitualmente como analista en distintos medios.

María Xesús Nogueira Pereira é profesora de Literatura Galega na USC e membro do Instituto da Lingua Galega, especializada en literatura galega contemporánea, poesía, xénero, medio ambiente e posthumanismo. Autora de numerosos libros e estudos, destaca tamén pola súa longa traxectoria como crítica literaria. Nos últimos anos publicou diversas obras sobre Xela Arias e, no ámbito de Begoña Caamaño, asinou con Ana Romaní unha biografía da autora e coordinou un volume colectivo sobre o seu legado.

Eva Rodríguez Míguez é catedrática da Universidade de Vigo, doutora en Economía e investigadora especializada en Economía da Saúde e calidade de vida. Participa en numerosos proxectos de investigación, conta cunha destacada traxectoria internacional e foi recoñecida con premios como o da Asociación de Economía da Saúde. O seu traballo céntrase na medición da saúde, a dependencia, a equidade sanitaria e, recentemente, nos custos da soidade non desexada e na avaliación da calidade dos coidados a persoas dependentes.

Xosé Luís Suárez Canal (Allariz, 1946) é filólogo, docente e figura clave da fotografía galega. Cofundou con Manuel Sendón o Centro de Estudos Fotográficos de Vigo e impulsou proxectos como a Fotobienal de Vigo, Vigovisións e a Sala dos Peiraos, ademais de comisariar numerosas exposicións e recuperar a obra de fotógrafos históricos galegos mediante publicacións e mostras. Como autor, publicou varios libros propios e desenvolveu unha ampla traxectoria expositiva, con presenza en Galicia, España e diversos países europeos.

Miguel Zabalza Beraza é un destacado académico en psicoloxía e educación, catedrático e profesor emérito da USC, con ampla traxectoria docente e de xestión universitaria. Foi decano e ocupou diversos cargos institucionais, ademais de recibir recoñecementos internacionais como doutor honoris causa. Tamén desempeña funcións relevantes en asociacións e revistas científicas do ámbito educativo a nivel iberoamericano e europeo.

Federico Martinón Torres (Ourense, 1971) é pediatra, investigador e catedrático da Universidade de Santiago, xefe do Servizo de Pediatría do Hospital Clínico. Especialista en vacinas e infeccións, lidera o grupo GENVIP, conta cunha ampla traxectoria científica internacional e colabora coa Organización Mundial da Saúde en seguridade vacinal.

Miguel Ángel Villena é un xornalista e historiador cunha ampla traxectoria en El País, onde traballou máis de 25 anos, e colaborador actual en elDiario.es e Levante-EMV. Destaca como autor de diversas biografías sobre figuras clave da cultura e da historia española, entre elas Ana Belén, Victoria Kent, Azaña ou Berlanga, pola que recibiu o Premio Comillas en 2021.

Miguel Anxo Fernán Vello é un destacado poeta galego e impulsor do selo Espiral Maior, cunha ampla traxectoria tamén como articulista e autor de libros de conversas. Aínda que traballou noutros xéneros, sobresae principalmente pola súa obra poética e teatral, con numerosos premios e recoñecementos, sendo autor de case vinte poemarios e varias pezas dramáticas relevantes.

Covadonga Salgado Blanco é doutora en Ciencias Químicas e licenciada en Farmacia pola USC, con formación internacional na Universidade de Berkeley. Funcionaria da Xunta de Galicia dende 2003, desenvolveu unha ampla traxectoria técnica en ámbitos como a salubridade dos moluscos, as biotoxinas mariñas e a hixiene analítica. Dende 2009 é directora do INTECMAR, organismo de referencia no control do medio mariño en Galicia. Participa en proxectos científicos, auditorías e misións internacionais, e colabora con organismos europeos e internacionais como a Comisión Europea ou a FAO.

Amada Traba é licenciada en Ciencias Políticas e Socioloxía e docente de Socioloxía da Educación na Universidade de Vigo, ademais de profesora no Posgrao de Xénero desta universidade. Conta con máis de trinta anos de traxectoria na investigación, formación e divulgación en Socioloxía do Xénero, con especial dedicación ao deseño e avaliación de políticas de igualdade. É autora de diversos artigos e publicacións sobre igualdade e representación das mulleres.Pepe Cabido é licenciado en Filosofía pola Universidade de Santiago de Compostela e profesor de Filosofía no ensino secundario. Está especializado no estudo das novas masculinidades non hexemónicas e desenvolve unha ampla actividade educativa impartindo obradoiros de igualdade dirixidos a adolescentes, especialmente a rapaces entre 14 e 16 anos.

Víctor Fernández Freixanes (Pontevedra, 1951) é escritor, editor e xornalista, doutor en Filoloxía Románica pola USC e profesor ad honorem desta universidade. Dirixiu editoriais como Galaxia, Xerais ou Alianza, e foi presidente da Real Academia Galega entre 2017 e 2025. Autor recoñecido e premiado en narrativa e xornalismo, en 2025 recibiu a Medalla Castelao. A súa actividade tamén destaca no ámbito da comunicación, a edición e as industrias culturais.

Emilio Carlos García Fernández é doutor en Comunicación Audiovisual e profesor da Universidade Complutense de Madrid, especializado en cine e medios audiovisuais. Desenvolveu unha ampla carreira docente, investigadora e divulgativa, con publicacións, proxectos e participación en festivais, e actualmente dirixe o Grupo Complutense de Estudos Cinematográficos.

Miguel Ángel del Arco Blanco é catedrático de Historia Contemporánea na Universidade de Granada e especialista na Guerra Civil, a posguerra e o fascismo. As súas investigacións analizan cuestións como a represión, as actitudes políticas, a memoria histórica e a fame durante o franquismo. Publicou en destacadas revistas científicas nacionais e internacionais e é autor de diversas obras en español e inglés, entre as que sobresaen Los años del hambre (2020), Cruces de memoria y olvido (2022) e La hambruna española (2025).

Ángel Carracedo é catedrático de Medicina Legal da Universidade de Santiago de Compostela e unha das figuras máis destacadas da xenética a nivel internacional. Dirixe a Fundación Pública Galega de Medicina Xenómica, referencia no diagnóstico xenético do sistema público de saúde, e lidera múltiples proxectos de investigación en xenómica médica, farmacoxenómica e medicina personalizada. Autor de centos de publicacións científicas e membro de organismos e academias de prestixio, combina a investigación de vangarda cunha intensa actividade docente e divulgativa, recoñecida con numerosos premios nacionais e internacionais.

Mohamed Safa, é un médico oftalmólogo nado en Cisxordania e formado na Universidade de Santiago de Compostela. Destacou polo seu compromiso coa defensa dos dereitos do pobo palestino, promovendo iniciativas culturais e políticas e difundindo a súa causa a través de artigos, conferencias e diversas publicacións.

Francisco Fernández Rei é catedrático emérito da USC, doutorado en 1979 cunha tese sobre o verbo galego. Foi director do Departamento de Filoloxía Galega, coordina cursos de lingua e cultura galegas para alumnado de fóra de Galicia e desenvolveu actividade docente e divulgadora en universidades europeas e americanas. Investigador do ILG desde 1974, participa no Atlas Lingüístico Galego e dirixe o Arquivo do Galego Oral. Ademais, é membro da Real Academia Galega e doutras institucións culturais, e impulsou varias entidades e plataformas en defensa e promoción do galego, mantendo tamén responsabilidades en publicacións e comités científicos de ámbito lingüístico.

Sergio Pascual Espinilla é xornalista, licenciado pola Universidade de Valladolid e con máster en Radio pola Universidad Rey Juan Carlos, con experiencia en RNE Galicia, Radio Exterior de España, Castilla y León Televisión, axencias como EFE e Europa Press, dirección dun programa literario e colaboración con Sermos Galiza. Este ano resultou o gañador do Premio de Xornalismo Cívico Alfredo Vicenti pola peza radiofónica «Silicosis, muerte en suspensión».

Bieito Iglesias Araúxo é un escritor e profesor galego, formado en Xeografía e Historia na Universidade de Santiago e catedrático de lingua e literatura galegas en Compostela. Destacou como articulista en A Nosa Terra e Tempos Novos, labor recoñecida co Premio Blanco Torres en 2004. Como narrador, iniciou a súa traxectoria en 1988 e publicou varias novelas e libros de relatos de notable acollida crítica e de premios, entre eles o García Barros e o Ciudad de Salamanca. Ademais, realizou, xunto con Manuel Vázquez, destacadas traducións ao galego da obra de Arthur Conan Doyle.

José Luis Mascareñas, catedrático de Química Orgánica na USC, conta cunha ampla traxectoria internacional, máis de 250 publicacións, numerosas patentes e premios destacados como o Rei Jaume I (2025). Foi director do CiQUS, vicepresidente da RSEQ e presidente da Conferencia Bürgenstock. Na actualidade, lidera programas de investigación en catálise metálica e en química biomédica aplicada a procesos celulares.

Xerardo Estévez Fernández, alcalde de Santiago entre 1983 e 1998, foi un dos grandes impulsores da modernización urbanística e cultural da capital galega, combinando o respecto polo patrimonio coa transformación contemporánea. E Alfonso Salgado Suárez, tamén arquitecto e docente na Escola de Arquitectura da Coruña, é cofundador de Salgado e Liñares, estudo galardoado co Premio de Arquitectura Española 2020, e destacado investigador dos espazos históricos e da cidade contemporánea.

Julián Casanova é catedrático de Historia Contemporánea na Universidade de Zaragoza e profesor visitante na Central European University de Budapest. Especializado en historia social, guerras e ditaduras europeas, é autor de numerosas obras de referencia sobre o anarquismo, a Guerra Civil e o século XX, traducidas a varios idiomas. Foi profesor visitante en universidades de Europa, América e Princeton, membro de consellos editoriais de revistas científicas e colaborador habitual en medios como El País.

Jacobo Porteiro Fresco (Vigo, 1976) é catedrático de Máquinas e Motores Térmicos na Universidade de Vigo e investigador principal do Grupo de Tecnoloxías Enerxéticas do CINTECX. A súa investigación aborda a combustión, a eficiencia enerxética, a modelización CFD e as enerxías renovables, con máis de 130 publicacións e 6.000 citas. Ademais de dirixir once teses doutorais, destaca pola súa labor de divulgación e asesoramento en sustentabilidade, representando a España no Comité de Combustión da IEA e ocupando cargos de xestión universitaria relacionados coa sustentabilidade.

A frautista Carmen Ferreiro e o violagambista e director Francisco Luengo, ambos da Coruña, comparten unha profunda vocación pola recuperación e interpretación da música antiga. Ferreiro, especializada en traverso barroco e colaboradora habitual de conxuntos como Capela Compostelana, combina unha sólida traxectoria internacional coa docencia no Conservatorio Profesional de Santiago. Luengo, fundador e director de Capela Compostelana e Malandança, é unha figura de referencia na interpretación e investigación da música medieval e barroca, con recoñecidas gravacións e proxectos de reconstrución instrumental. Xuntos representan dúas xeracións unidas pola excelencia e o rigor histórico na interpretación do repertorio antigo.

A soprano María Espada e o intérprete de corda pulsada Manuel Minguillón forman un dúo de referencia na interpretación da música antiga. Espada, voz habitual das principais salas e orquestras europeas, destaca pola súa elegancia e expresividade; Minguillón, formado con Hopkinson Smith e Paul O’Dette, é un dos grandes especialistas españois en instrumentos históricos. Xuntos colaboran en concertos e gravacións —como o seu recente álbum con Collegium Musicum Madrid para o selo IBS Classical— que amosan unha afinidade artística marcada pola delicadeza e o rigor estilístico.

Beatriz Cancela Montes é doutora en Historia e Ciencias da Música pola Universidade de Oviedo e diplomada en Educación Musical pola USC. É profesora de Música no ensino público galego e compaxina a docencia coa investigación, centrada na música en Compostela no século XIX e nas bandas de música. Gañou o I Premio de Investigación Histórica Domingo Fontán, obtivo un accésit na segunda edición e dende 2022 forma parte da Comisión Técnica do Arquivo Sonoro de Galicia.

Nadia Vázquez é intérprete de musette barroca e gaita galega. Formouse no Conservatorio da Guarda e no Superior de Vigo, ampliando estudos na LUCA School of Arts (Bélxica) con Jean-Pierre Van Hees. Participou con La Chapelle Harmonique na gravación de Les Paladins de Rameau e gañou o Premio Tremplin de Harmonia Sacra. Actúa en festivais europeos e conta con varios galardóns, como o 1º premio en Le Son Continu (2018) e no Concurso Xacarandaina (2016).

Carmen Calvo Poyato é doutora e profesora titular de Dereito Constitucional na Universidade de Córdoba. Dende marzo de 2024 preside o Consello de Estado. Foi vicepresidenta primeira do Goberno, ministra de Presidencia e de Cultura, e conselleira de Cultura da Xunta de Andalucía. Destacada feminista, combina a docencia e a investigación cunha intensa actividade divulgadora e colaboración en medios de comunicación.

Juan Manuel Monterroso Montero é catedrático de Historia da Arte na USC e coordina o grupo Iacobus, centrado na arte galega da Idade Moderna e no patrimonio cultural. Foi decano da Facultade de Xeografía e Historia e comisariou exposicións sobre Santiago, o Camiño e a arte galega. Tamén impartiu docencia e conferencias en múltiples países de Europa e América Latina.

Manuel Rodríguez López é arquitecto formado na Escola Técnica Superior de Arquitectura de Barcelona (ETSAB) da Universidade Politécnica de Catalunya, e ampliou a súa formación na Universidade de Lund, en Suecia, a través dun programa de intercambio na LTH.En 2016 incorporouse ao estudio David Chipperfield Architects en Londres para liderar a posta en marcha da iniciativa Estudio Arousa, que en 2017 evolucionaría na Fundación RIA. Desde entón, exerce como director da fundación, asumindo tarefas de representación, administración e coordinación dos proxectos e actividades promovidos pola entidade.

Manuel Bragado Rodríguez (Vigo, 1959) é editor, mestre e activista cultural. Foi director de Edicións Xerais de Galicia durante 24 anos e actualmente é orientador escolar en Redondela. Preside a Fundación Luzes, participa en diversas entidades culturais e colabora en Faro de Vigo desde hai décadas. É tamén autor dun blog premiado, Brétemas, centrado na historia e memoria de Vigo. Ten dirixido numerosos proxectos educativos e publicou varios libros sobre Vigo, como Vigo, puro milagre e Vigo, abella da ribeira.

Ismael Yrigoy Cadena é doutor en Xeografía e investigador Ramón y Cajal na USC, especializado en xeografía económica, urbana e do turismo. Desenvolveu a súa carreira investigadora en centros como Sciences Po, Lund e Uppsala, onde obtivo bolsas prestixiosas como a Wallanders e a Juan de la Cierva. A súa investigación céntrase no rendismo inmobiliario tras a crise de 2008 en España. Publicou en revistas académicas de referencia e impartiu docencia en diversas universidades europeas. Hoxe falamos con el sobre accesibilidade á vivenda en radio Ateneo Podcast.

María Dolores Villanueva Gesteira é profesora, editora e crítica literaria. É licenciada en Filoloxía Galega e Filoloxía Románica pola USC e investigadora, especializada en sociolingüística e historia da lingua durante o franquismo. É autora de dous libros premiados e numerosos artigos. Tamén colaborou con entidades como a Fundación Penzol, o Consello Social da Lingua do Concello de Vigo e ProLingua.

Miguel Anxo Seixas Seoane é Licenciado en Historia da Arte Moderna e Contemporánea pola USC e Doutor en Historia Contemporánea. Actualmente tamén é Presidente da Fundación Castelao e ten publicado obras centrándose na intelectualidade galega, defendendo en 2017 a súa tese de doutoramento titulada Alfonso Daniel Manuel Rodríguez Castelao. Biografía dun construtor da nación. Hoxe falamos con el en Radio Ateneo Podcast sobre o escritor e artista rianxeiro.

Manuel Quintana Martelo é un pintor cunha longa traxectoria marcada pola experimentación artística e o compromiso co mundo da arte. Formouse en Barcelona e ampliou estudos en varias cidades europeas interesándose pola abtracción e a figuración. Regresou a Galicia nos anos 80 onde se integrou no panorama artístico. Hoxe falamos con el sobre a figura homenaxeada este ano polo Real Academia Galega de Belas Artes, Isaac Díaz Pardo.

Manuel Freire Rama é catedrático de Bioquímica e Bioloxía Molecular, Licenciado en Química e con formación Científica e Investigadora adquirida na Sección de Química Orgánica do Consello Superior de Investigacións Científicas en Santiago de Compostela. Esta semana achegouse polos Luns do Ateneo para falarnos sobre a figura homenaxeada este ano pola Real Academia Galega de Ciencias, o científica catalán Fernando Calvet. Coñecemos hoxe un pouco máis sobre esta figura en Radio Ateneo Podcast.

Esta semana tivo lugar no Ateneo unha mesa redonda coa participación de Marcos Gallego Fernández, cineasta; Sofía Rama Lorenzo, profesora do IES Félix Muriel de Rianxo; e Felipe Guerra, cineasta e formador, membro da asociación portuguesa AO NORTE de Viana do Castelo. Hoxe falamos con eles en Radio Ateneo Podcast.

Barahúnda é unha banda de folk fundada en Madrid en 1998, inspirada na música tradicional ibérica e as tres culturas. Actualmente integrada por Helena de Alfonso e Jose Lara Gruñeiro, contou con numerosos colaboradores ao longo da súa traxectoria, ofrecendo centos de concertos en Galicia, Asturias, Madrid e Lisboa. A súa discografía inclúe cinco álbums, sendo o máis recente Fremosas, Cantigas de Amigo e de Amor (2023). En 2024 recibiron ademais o Premio Barbantia á Iniciativa Cultural.

Encarna Otero Cepeda, historiadora, escritora e referente do feminismo, é unha figura clave na historia contemporánea de Santiago. Destacou polo seu activismo a prol dos dereitos das mulleres, a súa traxectoria política e a súa contribución á investigación histórica. Actualmente, continúa promovendo a igualdade de xénero a través de publicacións, proxectos sociais e o seu programa en Radio Ateneo Podcast.

Manuel Manquiña comezou a súa carreira nos anos 80 na Televisión de Galicia e en películas de directores como Antonio Blanco e Xavier Villaverde. Saltou á fama con Airbag (1997), conseguindo unha nominación ao Goya, e participou en máis de 30 películas, ademais de traballar en teatro, televisión e monólogos de humor. Tamén colaborou con Siniestro Total e interpreta a Martínez el Facha na canle de YouTube de El Jueves.

José María Prieto é licenciado e graduado en Medicina e Cirurxía pola USC e Doutor en Medicina pola mesma universidade. Especializouse en Neuroloxía e foi secretario da Comisión de Docencia do Hospital Clínico de Santiago. Tamén é Presidente da Sociedade Galega de Neuroloxía e da Fundación Neurolóxica Compostelá. Hoxe falamos con el sobre unha das enfermidades neurolóxicas máis coñecidas e con maior prevalencia: o alzhéimer.

Roberto G. Méndez é é escritor, xornalista e guionista de cine e televisión. Licenciado en Ciencias da Comunicación pola Universidade Complutense de Madrid, realizou guións para unha boa cantidade de series da TVG dende 1995 como Pratos Combinados, Libro de Familia ou Matalobos, ademais do filme Doentes, sobre o que falaremos con el hoxe.

Xosé López García foi decano da Facultade de Ciencias da Comunicación dende o ano 1997 ata o 2004. Alternou durante moito tempo a súa faeta de xornalista coa de docente, sendo ademais redactor durante vinte anos en medios de comunicación galegos como A nosa terra, El ideal gallego e La Voz de Galicia. Hoxe falamos con el para coñecer un pouco máis sobre a faceta xornalística dun dous autores máis coñecidos da nosa literatura, Xosé Neira Vilas.

Jorge Coira é un director de cine que comezou a súa carreira coa rodaxe de curtametraxes amateur nos anos 80. Tralos seus comezos en 2004 estreou O ano da carracha, que deu comezo a unha carreira chea de títulos e recoñecementos nacionais e internacionais.

Francisco Díaz-Fierros é doutor en Farmacia pola USC e catedrático de Edafoloxía e Química Agrícola. Foi ademais vicepresidente do Consello da Cultura Galega e actual membro da Real Academia Galega. A súa produción científica ten ademais moita relación coa literatura, unha relación da que falaremos hoxe con el en Radio Ateneo Podcast.

Alfonso Pato é xestor cultural e xornalista, ademais de fundador e director do Festival de Cans, un festival de cinema creado na súa aldea natal e que hoxe ten xa máis de 20 anos de traxectoria. Coñecemos un pouco máis sobre este proxecto e sobre as súas experiencias falando con el en Radio Ateneo Podcast.