ETHIEK in ETZ

Twee hoogleraren, Patrick Vriens (vaatchirurg) en Wim Dubbink (filosoof en ethicus) gaan in gesprek over keuzes rondom het levenseinde, Advanced Care Planning en de filosoof Ricoeur. Uitspraken: Kwaliteit van leven is geen troostprijs aan het einde van het leven. Kiezen is een overschat fenomeen. Identiek beweegt zich tussen twee polen van veranderlijkheid en continuïteit. We lieten ons inspireren door het artikel van Els van Wijgaarden, Embracing ambiguity and hesistation. A Ricoeurian perspective on anticipatory choice processes at the end of life. 

Samen met het lectoraat Ethisch Werken Fontys maken de afdelingen dilemmakaarten over Passende Zorg. Op deze kaarten staat steeds een verhaaltje met een plaatje. De verhaaltjes zijn geïnspireerd op situaties die vaker voorkomen in de praktijk: dilemma’s waar elke zorgmedewerker mee wordt geconfronteerd. De ervaring leert dat het goed is om deze met elkaar te bespreken. De zorg wordt er beter van, de morele stress vermindert en je wordt een nog beter team. Voorloper SEH-verpleegkundige Judith Cornelissen en docent-onderzoeker Richard Voddé vertellen over dit mooie project dat zich spontaan heeft ontwikkeld als actieonderzoek. Het spel wordt gepresenteerd op het symposium Ethiek op 26 november 2026. 

Om tekorten in het personeel aan te vullen zijn er Filipijnse verpleegkundigen aan de slag gegaan in het ETZ. In de media werd hier op verschillende manieren aandacht aan besteed zowel positief als negatief. Maar hoe is het deze mensen,  die nu alweer bijna twee jaar in het ETZ werken? Ahmad John Salalima vertelt over zijn ervaringen.

Vrouwen (en partners) koesteren veel wensen ten aanzien van de bevalling, een bijzonder en belangrijk moment. Om goed over de verwachtingen te kunnen spreken met aanstaande ouders wordt aan hen gevraagd een wensplan voor hun bevalling te maken. In aansluiting op de vorige aflevering gaan we dieper in op de verhouding tussen de medische verantwoordelijkheid van de arts en de autonomie van de moeder.  Juridisch gesproken mag je niet zonder toestemming ingrijpen als gynaecoloog ongeacht de urgentie van de situatie. We spreken ook over het leven met de wetenschap dat zeker een bevalling niet maakbaar is. Je kunt nooit met zekerheid zeggen hoe het zal gaan verlopen. Uiteindelijk blijkt het van groot belang om in gesprek te blijven met elkaar. 

Gasten; Yentl Evers & Marieke Westerman-den BoerVrouwen (en partners) koesteren veel wensen ten aanzien van de bevalling, een bijzonder en belangrijk moment. Om goed over de verwachtingen te kunnen spreken met aanstaande ouders wordt aan hen gevraagd een wensplan voor hun bevalling te maken. Yentl Evers, Obstetrie verpleegkundige en verpleegkundig wetenschapper, vertelt over haar ervaringen en de morele dilemma’s waar zij in haar rol mee in de geboortezorg mee wordt geconfronteerd. Geestelijk verzorger en ethicus Marieke Westerman - den Boer vertelt vanuit haar eigen ervaring als moeder en deskundige als gepromoveerd ethicus in de geboortezorg over wensen en de gevoeligheden waarin obstetrisch misverstaan zoveel mogelijk moet worden voorkomen. We stuitten op zoveel ethische kwesties in deze aflevering dat hierna nog twee afleveringen volgen.

In het afwegen wat passende zorg is voor een unieke patiënt sta je als zorgmedewerker in toenemende mate ook stil bij overstijgende principes van rechtvaardigheid. Het centrum van Ethiek en Gezondheid hebben in dit kader het signalement Code Rood geschreven. Zij onderscheiden drie principes op basis waarvan deze morele keuzes kunnen worden gemaakt: gezondheidswinst, gelijkwaardigheid en kwetsbaarheid. SEH-arts Simone Dierckx heeft hieraan nog een vierde principe toegevoegd: sufficiëntie of ‘voldoende’. Ze legt aan de hand van praktijksituaties deze manier van denken toe. Om als zorgprofessional de veerkracht te bewaren raadt zij aan om op de afdeling in dialoog deze afwegingen te leren maken. In het ETZ starten we dit jaar met een cursus rondom deze problematiek. Zie hiervoor het leerplein.

Gast: Femke van Ostaden, DBS- en parkinsonoverpleegkundigeDe wachtlijsten nemen toe. Voor een Deep Brain Stimulation (DBS) in het Nederlands: een diepe hersenstimulatie - operatie moeten parkinsonpatiënten tegenwoordig 1,5 jaar wachten. Sommige patiënten worden bij ernstige lijdensdruk eerder geholpen. Maar wat zijn hiervoor de criteria? Op basis van welke morele argumenten is het rechtvaardig om patiënten voor te laten gaan op andere patiënten die ook zorg nodig hebben? We gaan hierover in gesprek met Femke van Ostaden, DBS- en parkinsonverpleegkundige. Samen met haar team organiseert en begeleidt zij hierover moreel beraden.

In deze podcast bespreken Margot Verheijen, CMIO en Zeina Amghar, digitale expert en projectemedewerker Poli op orde, twee specifieke innovaties die gebruikt worden voor de Digitale Transformatie in het ETZ. Zij beschrijven zichzelf daarbij als de brug tussen zorg en ICT. Ook gynaecoloog en filosofie M.Caroline Vos neemt deel.Als uitgangspunt in het gesprek geldt het meten van de bloeddruk en de aanmeldzuilen bij de poliklinieken. Hoewel deze innovaties veel voordelen lijken te bieden, blijven er ook onzekerheden bestaan. Caroline is van mening dat deze ontwikkelingen niet meer te stoppen zijn en we er ons dus toe hebben te verhouden.

“Hoe is dat voor je?” vraag ik in deze podcast aan Noëlle van Doesburg, “als je nog maar een paar jaar in het vak zit en je ernstig zieke tot dodelijke zieke mensen van je eigen leeftijd verpleegt?” Noëlle van Doesburg vertelt openhartig dat deze ernst het werk juist zo betekenisvol maakt. Ze beschrijft een paar moeilijke casussen en hoe ze daar met haar team mee om weet te gaan.

Tijdens de filosofietafel ‘Morele uitgangspunten bij schaarste’ o.l.v. onze externe ethicus Wim Dubbink tijdens de Week van de Reflectie 2023 bogen we ons met verschillende zorgmedewerkers over de vraag wat we onder noodzakelijke zorg kunnen verstaan. Is Passende Zorg gelijk aan Noodzakelijke zorg vroeg Caroline Vos, gynaecologe, filosofie-student en nog veel meer, zich af? Twee weken later stuurde ze me een artikel uit Medisch Contact waarin de Apgar-score voor niet-passende zorg wordt geïntroduceerd door Marcel Canoy. In deze podcast spreken we hierover.De filosofietafels worden het hele jaar doorgezet. Je kunt je inschrijven via het leerhuis ETZ bij Cursus Filosofietafels!

Verontrustend genoeg zit de vreemdheid in onszelf: wij zijn onze eigen vreemdelingen - wij zijn gespleten….Kunnen wij persoonlijk, in ons hart, met de anderen samenleven, anderen beleven, zonder hen te weren, maar ook zonder hen aan ons gelijk te maken?” Deze woorden zijn afkomstig van de psychoanalytica Julia Kristeva en aanleiding voor een gesprek met geestelijk verzorger Mustafa Bulut. Mustafa is een groot pleitbezorger van interculturele zorg. Mustafa vertelt over wat hem beweegt, met welke casuïstiek hij in het ziekenhuis wordt geconfronteerd en hoe hij gelooft in communicatie en zorg op maat.

In deze podcast vertelt geriater Huub Maas over de gevaren van het stellen van criteria bij rantsoenering. Soms worden patiënten bij voorbaat zodanig ‘geframed’ dat men hierdoor niet eens meer toekomt aan elementaire diagnostiek die tot zinvolle behandeling leidt. Dokter Maas vertelt over ‘ageisme’ (dor hout), de morele stress en het breekpunt van jonge zorgprofessionals. Wil je werkelijk zinnige zorg leveren dan moet je investeren in de omgang met imperfectie en discretionaire vaardigheden van de zorgprofessional.

Coassistent Kimberley van Zon doet onderzoek naar het effect van moreel beraad in de opleiding van artsen in de opleiding. Zij pleit voor meer moreel beraad omdat dat een positief effect heeft op hun functioneren en de onderlinge samenhang.

Tussen de wal en het schip.Als professional wordt longarts Bart de Brouwer geconfronteerd met schaarste. Patiënten kunnen tussen de wal en het schip raken. Bijvoorbeeld de patiënten waar geen goede nazorg voor beschikbaar  is en daardoor langer in het ziekenhuis blijven dan eigenlijk nodig is. Of wat doe je als een patiënt die niet meer onder behandeling is je op vrijdagmiddag belt met een ernstige klacht: hij hoest bloed…hoe blijven we menswaardige zorg verlenen in tijdens van schaarste?

Met lijden wordt een mens altijd geconfronteerd. De filosoof Wim Dubbink vraagt zich af hoe je lijden kunt denken. Lijden kan volgens hem niet functioneel worden gemaakt, beter is het te kijken naar troost of handelingsperspectieven die een mens in een grotere context plaatsen.

Het project ‘Zie je Mij’ is een initiatief van de afdeling Neurochirurgie. Persoonsgerichte zorg staat centraal. Als de patiënt zich gezien voelt dan krijgt de patiënt ‘passende zorg’ die soms geheel aan de protocollen voorbijgaat. Verpleegkundige Pleun Coopmans vertelt over dit prille project waarin zorgmedewerkers binnen de systeemdruk weer voelen waar het hen in het zorgen voor om draait: goed contact hebben met je patiënt. Dit project wordt in de Week van de Reflectie belicht omdat het bijdraagt aan ‘Goede Zorg”.Vera Pluym, fysiotherapeute en onderzoekster, vertelt dat naast dit project een onderzoek loopt over Samen Beslissen op de poli Neurochirurgie. Er is een speciale App waarin patiënten kunnen aangeven wat voor hen belangrijk is. Dit helpt met bewustwording en een goede afstemming tussen het medisch mogelijke en wat er voor de patiënt echt toe doet. Wordt vervolgd.

Tijdens de pandemie covid-19 werd veel planbare zorg uitgesteld. De chirurgen formeerde zich onder de geuzennaam de ‘Slimme Snijders’. Samen probeerden zij te kiezen wie er dan binnen deze schaarste toch geopereerd zou kunnen worden. Een gesprek over onhoudbare zorg en de noodzaak om te kiezen met de voorzitter van de Vereniging Medisch Specialisten Andy van Veen.

Er zullen in de nabije toekomst scherpe keuzes moeten worden gemaakt in de gezondheidszorg. Ruben Visser, co-assistent en student filosofie aan het Erasmus Rotterdam, gaat hierover met ons in gesprek. Onlangs schreef Ignaas Devisch, medisch filosofisch hoogleraar te Gent het boek: Het Empathisch Teveel, Op naar een werkbare onverschilligheid. Belemmert empathie rechtvaardigheid?

Ervaringsdeskundige Sandra Keulaerts vertelt over 'Leven met Obesitas' en hoe een bariatrie-operatie haar leven heeft veranderd. Intensivist Annechien van Olffen belicht de medische kant van obesitas. Zij ontwikkelde een protocol ‘Obesitas op de IC’ om de praktische problemen zo goed mogelijk op te lossen en patiënten waardig te behandelen.

Als carnaval-genieter kon verpleegkundige Christine na twee jaar werken onder coronaomstandigheden niet thuis blijven zitten. Met als gevolg milde klachten en inderdaad corona besmet. Teamleider Joy en Christine vertellen over ethische kwesties bij positief getest de vloer op..