Kuwentong Pilipino sa Tagalog at Ilocano

"Si Emperador Constantius Chlorus, na ama ni Konstantino, ay namatay sa Eboracum (York na sa modernong panahon) habang nasa kampanya silang mag-ama laban sa tribung Pikta (Picts) ng Britanya. Bago nalagutan ng hininga si Emperador Constantius inihayag niya ang kanyang suporta kay Konstantino na siya ang hahalili sa kanya sa kanyang posisyon sa pamunuan. Naghabilin din siya kay Konstantino at ipinasakamay niya dito ang pag-aruga sa kanyang maiiwanang pamilya – mga kapatid ni Konstantino sa ama na noon ay mga musmos pa. ...Maging sa huling sandali noon ng kanyang buhay, naging istratehiko ang isip at pagplano ni Constantius Chlorus. Tanto niya noon na kailangang maisulong si Konstantino para maging opisyal siyang pinuno. Malaki ang pag-asa at paggalang ni Constantius sa natatanging abilidad ni Konstantino na maging kumandante ng militar at hindi lamang siya tanyag sa mga hukbong Romano, iginagalang siya ng mga lehiyong militar dahil sa kahusayan ng kanyang pamumuno at ang kanyang sariling disiplina. Nakakahigit din ang kanyang katinikang mamuno sa mga tao. Kaya upang hindi mapasakamay sa ibang pamilya ang hirarkiya ng bahagi ng Roma na pinamumunuan niya, pinaghabilinan ni Constantius Chlorus si Konstantino na umupo ito sa kanyang mababakantehang ranggo. Dahil sa kanyang pagtiwala sa kanyang anak, naging mapayapa ang kanyang pagpanaw sapagkat sa kanyang pagsuporta sa pag-angat ni Konstantino, ito ay magbibigay daan kay Konstantino para makuha niya ang puwestong emperador sa pamunuan ng imperyo.Kabilang sa naging saksi sa paghirang ni Constantius Chlorus sa kanyang anak na siyang maging kanyang kahalili doon ay ang hari ng Alemanni na si Chrocus. Si Chrocus ay nanunungkulan noong heneral sa serbisyong Romano sa ilalim ni Constantius. Kasunod ng pagsabi ni Constantius ng hanyang habilin, at sa udyok ng mga hukbong militar iprinoklama ni Chrocus si Konstantino na Augustus o Emperador. Ang hukbong tapat kay Constantius ay kaagad sumunod kay Konstantino. ""...Nagpadala si Konstantino kay Galerius ng opisyal na mensahe tungkol sa pagkamatay ng kanyang ama at tungkol sa kanyang pagkaka-atas na Augustus. Nagpadala rin siya ng larawan niya na nakasuot ng kasuutang Augustus. Nanghiling siya ng pangilala at pagtanggap sa kanya bilang tagapagmana ng kanyang ama at itinanggi niyang mayroon siyang kinalaman sa desisyon na pagkakapa-angat sa kanya sa posisyon. Sinabi niya na ito ay pilit na ipinasakamay sa kanya at ang mga sundalo mismo ang nagpahayag na siya- si Konstantino ang kanilang Augustus. Pagkatanggap ni Galerius sa mensahe ni Konstantino, naggalaiti ito sa galit. Kamuntik niyang pinasunog ang larawan na ipinadala sa kanya ni Konstantino at maging ang mga inatasang mensahero ni Konstantino ay pinag-initan niya. Si Galerius ay siya noong mas nakakatandang Augustus kay Constantius at alituntunin na ang mga pagpapataw ng opisyo ay nasa kamay niya kaya ang kanyang pakiramdam ay hindi lamang siya sinapawan kundi inagawan pa siya ng kanyang kagampanan. Tumanggi si Galerius na tanggapin ang habilin ni Constantius na si Konstantino ang papalit sa kanyang posisyon bilang pamunuan o caesar at sa halip ay idineklara niya ang kanyang sarili na siya ang Caesar o diputado emperador. ""...Samantala, maging si Maxentius ay tumangging tumanggap sa bilin ng pumanaw na si Constantius na si Konstantino ang hahalili sa kanya. Subalit tinanggihan din niya ang pag-angkin ni Galerius ng pagiging emperador..."Listen to the podcast for the full narrative

"... Sa mga panahon ng kapanganakan ni Konstantino, ang Imperyo Romano ay pinamamahalaan ng lupon ng apat na pamunuan o tetrarkiya. Binubuo ito ng dalawang nakakatandang emperador o augustus at dalawang nakababatang diputado o caesar: ang mga ito ay sina Augustus Diocletian (Gaius Aurelius Valerius Diocletianus), Caesar Maximian, at mga nakababatang diputado’ na sina Galerius at Constantius Chlorus. Si Constantius Chlorus ay ama ni Konstantino. Sa antas ng kapangyarihan ng dalawang diputado, si Constantius Chlorus ay sumusunod noon kay Galerius.Si Emperador Augustus Diocletian, ang nakakatandang emperador na may hawak ng Asia Minor, Ehipto, Syria at Mesopotamia. Si Caesar Maximian na kasamang emperador ang may hawak ng Italia, Espanya at Aprika. Si diputado Galerius ang namuno ng Balkan at Pannonia at si diputado Constantius Chlorus ang namuno ng mga probinsiya ng Gaul at Britania.Si Constantius Chlorus ay nakatala sa kasaysayan na MARCUS FLAVIUS VALERIUS CONSTANTIUS na naging emperador na caesar magmula 293 AD hanggang 305AD. Sa sumunod na panahon siya ay naging emperador Augustus hanggang sa siya ay namatay. "Si Konstantino ay panganay na anak ni Constantius Chlorus na sa panahon ng kapanganakan niya, si Constantius Chlorus ay isangmataas na opisyal sa militar sa pamunuan ni matandang Emperador Augustus Diocletian."...Si Constantius ay naging kasapi ng Protectore Augusti Nostri sa ilalim ng Emperador na si Aurelian sa panahong 270 hanggang 275 AD). Ang Protectore Augusti Nostri ay titulong iginagawad sa marangal na lupon ng mga piling-pili na opisyal militar na matapat sa emperador at mga nabubukod tangi sa kanilang kakayahan, katapatan at mga katangian bilang sundalo.Nakilaban siya sa bandang silangan laban sa mga tauhan ng tumiwalag na Imperyong Palmyrene sa ilalim ng pamunuan ni Reyna Zenobia. Opisyal noon si Constantius Chlorus sa hukbo militar noong ang hukbo militar ni Reyna Zenobia ay pinagwagian at sinugpo ng dating naunang emperador ng Roma na si Marcus Aurelius Probus o Emperador Aurelian.Natamo niya ang ranggong tribunus sa armi at nai-angat siya sa posisyong praeses o gobernador sa probinsiya ng Dalmatia. Noong nagtapos ang kanyang termino bilang gobernador, siya ay ina-angat sa pagiging praefectus praetorio o komandante ng mga personal na guwardiya ng emperador.Sa mga sumunod na taon pagkatapos na naipanganak si Konstantino, unang anak ni Constantius - si Constantius Chlorus ay naging diputadong Augustus ng pamunuang Diocletian at siya ang naatasang namumuno sa bahagi ng Imperyo na sumakop sa Gaul at Britania. Naipanganak si Konstantino sa lugar na Naissus na ngayon ay kilala na sa pangalang Nisch, sa timog na bahagi ng bansang Serbia."...Galing sa angkang hindi maharlika si Constantius Chlorus subalit kanyang kagitingan sa militar ay katangi-tangi at ito ang nagdala sa kanya sa tugatog ng karangalan. Ang kanyang dignidad at estado sa buhay ay pangunahin ang kahalagahan. Politika ang dahilan ng kanyang pag-aasawa kay Theodora. Ito’y isang panegurong pamamaraan para mapatibay ang kanyang estado sa pamunuan. ""...Sa kanyang promosyon noong taon 293 AD bilang Caesar o Nakababatang Emperador (junior emperor) sa korte ni Maximianus, nagpalit ng Apelyido ni Constatius Chlorus. Ang kanyang buong pangalan ay naging Flavius Valerius Constantius Caesar Herculius dahil bilang alituntuning kaugnay ng kanyang promosyon, ‘inampon’ siya ni Emperador Maximianus. Please listen to the podcast for the full narrative.

"...Marahil ay naririnig na ninyo ang kanyang pagalang nababanggit. Siya ay bantog sa pangalang Dakilang Konstantino at ang kanyang buong pangalan ay FLAVIUS VALERIUS AURELIUS CONSTANTINUS.""...Itinuturing siya sa kasaysayan na Dakilang Konstantino - isang nabubukod tanging emperador na nabuhay sa kasaysayan ng sibilisasyong Kanluran.Hindi masukat ang kahalagahan ng kanyang ginampanan sa kasaysayan ukol sa pagsulong ng panampalatayang Kristiyano-Katoliko. Dahil sa kanyang mga naisagawang pagpupugay sa pananampalatayang ito, naipagpatuloy itong maisusulong ngayon at bukas sa orihinal nitong wagas. Walang kinaibhan ngayon ang Romano Katoliko sa kanyang wagas bilang panampalataya kung ihambing sa nagdaang panahon. Malaki ang kinalaman ni Konstantino na naisulong ito sa kanlurang bahagi ng mundo kung saan ito lumakas at nagkaroon ng katatagan mula sa panganib at nadalang naipalaganap sa ibang sulok ng daigdig. Dahil dito itinuturing siyang santo na kapantay ng apostoles ng ortodoksong katoliko. Si Emperador Konstantino ay nagtatag at nag-iwan ng kanyang pamana sa katauhan sa Ikatlong siglo ng Anno Domini o sa pangatlong daan sa kapanahunan ng Panginoon (3rd century Anno Domini). Nakaukit siya sa kasaysayan ng sibilisasyong Kanluranin sa taguring Dakilang Kostantino (Constantine the Great) bilang pangilala sa kanyang isinagawang mga hakbang na nagbigay ng matibay na katuturan at paggabay sa naging direksiyon ng kasaysayan ng sibilisasyon sa Yuropa na hangga ngayon ay patuloy na nagbibigay impluwensiya sa mga kultura at mga sosyedad sa iba-ibang bahagi ng mundo.Siya ang namunong emperador sa buong Imperyo Romano mula 306 AD hanggang 307 AD/CE) . Maliban sa kanyang ginampanang mahalagang papel sa pagtatag ng Dinastiyang Konstantino at pagsulong ng Imperyo Romano, si Konstantino ay pinagpalaan din ng pagkakataong banal na maglinglod sa pananampalatayang Kristiyanismo sa pamamagitan ng kanyang pagpatigil sa pag-usig at pagmalupit sa mga Kristiyano. Ito ay dahil magmula sa unang siglo, ang mga mananampalataya ni Hesukristo ay pinagmamalupitan at pinarurusahan ng mga Romano dahil ang mga Romano noon ay may relehiyong nagpapaniwala ng mga iba-ibang bathala. Kaya sinusugpo nila ang mga tagasunod ni Hesus. Nagpatuloy ang pag-alipusta ng mga Romano sa mga naniwala kay Hesus pagkatapos na siya ay ipinako sa krus at pinatay. Nangyari ang pagpatay kay Hesus sa panahon na ang Herusalem ay nasa pamamahala ni Gobernador Ponsio Pilato. Si Pilato ay gobernador noon sa ilalim ng pamunuan ng Imperyong Romano sa kamay ng nakaupong caesar na si Emperador Tiberius Claudius Nero o Nero.""...Gayunpaman, ang Imperyo Romano ang siyang kinikilalang pondasyon ng Sibilisasyon sa Kanluran. Malalim ang kanyang ugat sa kaisipan at kulturang kanluranin at napakahalaga ang kanyang epekto sa modernong sosyedad sa larangan ng batas, gobyerno, lenguahe, arkitektura, inhenierya, stratehiyang militar, relihiyon, sining at akademya. Maraming sistema at konsepto sa buhay na pinondar at binuo ng mga Romano ay ginagamit pa rin hanggang ngayon, kabilang na rito ang mga kalendaryo, sistema sa batas at pagplano ng mga syudad."Please listen to the podcast for the complete narrative

Unang KabanataMay isang tulay na bato sa Ilog ng Tiber sa hilagang bahagi ng Roma sa Italya na tinawag na Ponte Milvio o sa Latin ay Pons Milvius. Sa panahong Imperyo Romano, ang tulay na ito ay mahalaga sa Roma hindi lamang sa pang-ekonomiya kundi gamit ito ng militar sa mga estratehiko nitong operasyon at kampanya. Dito naganap ang tinatawag sa kasaysayan na “Labanan sa Milvia” na nangyari noong ika 312 AD. Ang tulay na batong ito ay itinayo ni Consul Gaius Claudius Nero noong taon 206 BC noong pinagwagi-an niyang sinupil ang armi ng Carthaginia sa Digmaan sa Metaurus. Sa sumunod na siglo, sa taon na 109 BC, nagpatayo ng panibagong tulay na gawa sa bato si Censor Marcus Aemilus Scaurus para palitan ang luma na kanyang pinagiba. Noong dumating ang taon na 63 BC, dito nahuli ang ang komunikasyon tungkol sa pag-alsa ng Sabwatang Catilino na pinamunuan ni Lucius Sergius Catilina para pabagsakin ang ang Senadong Romano. At muli, sa pagkakataong ito, gaganap ang makasaysayang tulay na ito ng mahalagang bahagi sa patutunguhang direksiyon ng kasaysayan ng sibilisasyong kanluranin.Takipsilim na at ang araw ay dahan-dahan nang lumulubog sa likud ng malayong bundok. Pahaba nang pahaba ang anino ng mga burol sa pinagkampohan nilang liblib na Romanong pook, habang ang sinag ng araw ay kumukulimlim na nang kumukulimlim. Ika beynte siyete ng Oktubre, sa taong (312) at si Konstantino ay nagkukunot noo sa pagkabalisa habang siya’y nakatayo sa dulo ng kanyang kampo militar. Malayo ang kanyang tingin, nakatuon ito sa bahagi ng teritoryo ng Imperyo. Malalim ang kanyang isip. Kailangan siyang managumpay sa parating na pagsubok na kanyang susuutin kung mapanatiling buo ang imperyo. Ang kanyang bahaging pinamumunuan sa Imperyo ay ang York (sa bahaging Inglatera ngayon). Ang Roma ay nasa pamumuno ni Maxentius na sa kanyang pakiwari ay kuntento sa makalumang estilo ng pamunuan. Isa pang nakakapagpakunot-noo kay Konstantino tungkol sa wagas ni Maxentius ay ang napamalitang lumalalang pagiging mabagsik na tirano nito sa mga mamamayan. Subalit ang katotohanan, ang hindi naipapakitang lihim niyang kinimkim na katwiran ay ang kanyang tahimik subalit malwalhating ambisyon – na kung masugpo niya si Maxentius, mapapalawak ang kanyang otoridad. Kaya marami ang mga nakataya sa kanyang pakikipagkumpronta kay Maxentius. Karagdagan pa niyan, naniniwala si Konstantino sa pagkakaroon ng makabagong estilo ng pamumuno ang imperyo....Taimtim siyang nananalangin, nagsusumamo na tulungan siya sa kasalukuyang pagsubok na naipaharap sa kanya sa mga sandaling iyon.Sa malayo, may sinag na lumitaw sa kanyang paningin at kumurap siya sa kanyang pag-aakalang siya’y namamalikmata. Subalit luminaw ang kanyang pagtingin sa pangitain, isang krus ang lumalagablab sa itaas ng lumulubog nang araw at may kasamang animo anino ng pigurang nasisinag na nambuo ng krus. Ang mga letra lumitaw ay Chi-Rho o Chrismon - pinagsamang Letra na Ekis at Pa at ang Ekis (X) ay pinang-ibabawan ng letrang Pa. Kumurap siya at nagkunot -noo. Pinag-lalaruan yata siya ng kanyang isip. Letra nga ba ang mga iyon o kanyang guni-guni lamang iyon. Tumingin siya muli at ang ulap na nagpormang mga letra ay unti-unti nang nagkupas. Namangha siya at napatahimik. Nagulat din nang husto ang mga sundalo militar na kasama niya dahil nasaksihan din nila ito. Ayon sa ibang mga mananaliksik sa kasaysayan, ang pangitain ni Konstantino na pormang krus ay tinaguriang ‘Pangitaing Krus’....Please listen to the podcast for the full narrative of this chapter

POST HOC AT PAGBALIK SULYAP(PAGKATAPOS NG PANGYAYARI) Sa nakaraan: Naipaalam kay Gaius Octavianus (Octavian) ang pagkamatay ng kanyang impong na si Julius Caesar at dahil nasa Appolonia siya (modernong Albanya) na nagtatapos ng kanyang pag-aaral sa militar at akademya noong natanggap niya ang balita, siya’y nagpasyang iwanan ang kanyang pag-aaral at nagtungo sa Italya.“…Samantala, sa tanghalang teatro sa modernong panahon na pinagtampokan ng mga gawa ng manunulat at makatang Ingles na si Shakespeare sa ikalabinlimang siglo, naging bantog ang talumpating iniugnay nito kay Marcus Antonius at Brutus. Ayon sa mga manunulat ng kasaysayan at akademiko ang mga talumpating kinatha ni Shakespeare na kanyang iniugnay ay kathang itinakda para sa tanghalan at ibinatay niya ito sa mga ulat na isinulat ni Plutarch. Narito and dalawang talumpating ito na pinabantog na literaturang klasiko.TALUMPATI NI (MARCUS ANTONIUS) MARK ANTONY SA LIBING NI CAESAR“Mga kaibigan, mga kababayan, pahiram ng inyong mga pandinig;Ako’y naparito upang ilibing si Caesar, hindi upang purihin siyaAng masamang gawa ng mga tao ay buhay maging wala na sila;Ang kabutihan ay malimit na nakalibing kasama ng mga buto nila;Kaya hayaan nang ganyan ang kay Caesar. Sikagalang-galang na BrutusAy sinabihan kayo na si Caesar ay naging ambisyoso:Kung magkagayun nga, ito’y matinding pagkakamali,At pinanagutan nang masaklap ni Caesar ito.Dito, sa kapahintulutan ni Brutus at lahat sila –Dahil si Brutus ay isang kagalang-galang na ginoo;Kaya silang lahat, lahat sila ay mararangal na ginoo–Pumarito ako upang magwika sa burol ni Caesar.Siya ay aking kaibigan, matapat at sa aki’y makatwiran:….”TALUMPATI NI BRUTUS SA BUROL NI CAESAR“Magtiyaga kayo hanggang sa huli. Mga Romano, kababayan at mga mangingibig! Pakinggan ninyo ako sa aking katwiran, at tumahimik kayo upang mapakinggan ninyo: Paniwalaan n’yo ako sa aking dangal, at bigyang galang ang aking dangal, at nang makapaniwala kayo; hatulan ninyo ako sa inyong karunungan, at gisingin ang inyong mga sentido, nang maging higit kayong mabuting husgado. Kung mayroon mang isa sa pagtitipon na ito, sinumang matalik na kaibigan ni Caesar, sa kanya ay isasabi ko, na ang pagmamahal ni Brutus kay Caesar ay hindi kukulang ng sa kanya. At kapag ang kaibigang iyan ay magtanong bakit naghimagsik si Brutus laban kay Caesar, ito ang aking kasagutan: Hindi sa minahal ko ng kulang si Caesar, kundi higit kong minahal ang Roma. Pipiliin n’yo ba na buhay si Caesar at mamatay kayong lahat na busabos, kaysa namatay si Caesar, at nang lahatay mabuhay nang malaya? Dahil sa minahal ako ni Caesar, paghinagpisan ko siya; Dahil sa siya’y pinagpala…”“….Sa pagkamatay ni Caesar, hindi naibalik ang Res Publika Romana. Ito ang panahon ng sibilisasyong Klasiko Romano kung saan hawak ng Roma ang otoridad sa buong Mediterranea sa pamamagitan ng mga alyansa, kasunduan at paggabay sa mga kaalyadong rehiyon na mayroong sariling malayang pamahalaang.Sa halip ay nangyari ang inihula ni Caesar noong minsan na sinabi niya: “Higit na mahalaga sa Roma kaysa akin na kailangan akong mabuhay. Kung may mangyari sa akin, hindi magtatamasa ang Roma ng kapayapaan.”…

EIDUS MARTIAE 44 BC(EIDES OF MARCH)SALAGIMSIM NA MADILIM SA KALAGITNAAN NG MARSO (ANG PAGTATAPOS)Si Caesar ay ginawaran ng Senadong Romano ng sampung taong termino bilang diktador noong Setyembre ng taon 46 BC. Subalit noong dumating ang Pebrero ng taon 44 BC, siya ay hinirang na diktador nang panghabambuhay o dictator perpetuo.Habang lumawak at lumakas ang kanyang kapangyarihan, naging kapansin-pansin noon sa mga ibang opisyal na Romano na hindi maipapabalik ni Caesar ang Roma sa dati nitong maluwalhating estado bilang isang republika na gaya ng naipangako. Nagdesisyon ang senado na bawiin ang ibang mga kapangyarihang iginawad nito kay Caesar. Malakas pa rin noon ang paniwala ng mga mayayaman at maimpluwensiyang mga nobilidad sa senado ng Roma na hindi tatanggi si Caesar sa kanilang pagbawi ng ibang mga kapangyarihan sa kanya. Subalit ang katotohanan niyan, sa panahong iyon ay hindi na iniintindi ni Caesar ang kaisipan at mga mungkahi sa kanya ng senado. Habang marami sa mga senador ang gustong magbalik sa gobyernong may mga alituntuning batas, ang kay Caesar ay ang kanyang sariling kahusayan ang siya lamang ang mayroong kakayahang magbigay sa mga tao sa imperyo ng kapayapaan at kasaganaan. Ayon sa isang mananaliksik sa kasaysayang Romano, nais ni Caesar na dominahan ang Roma dahil sa kanyang makasariling paniniwala na ipinagtatanggol niya ang mga kapangyarihan ng mga tribuno na sa kanyang panalig ay sila ang totoong kumakatawan sa mga pangkaraniwang mga mamamayan. At isa pa, mahalaga sa kanya ang kanyang personal na ranggo at karangalan.Kahit noong pinalaki niya ang senado, ang tingin ni Caesar ay lalo lamng naharangan ang pagkakaroon ng mga kakailanganing reporma ang Roma. Ito ay hindi sinang-ayunan ng mga opisyal na kaisipang-Optimates ang panalig. Sa mga Optimates, ang senado ng Roma ang namaggawa sa Roma na mahusay at malaya. Bagaman ninanais ni Caesar ang mga kapangyarihan ng isang hari, ayaw naman niyang matawag na hari at bagaman ang titulong “panghabambuhay na diktador” o “dictator perpetuo” ay lumalabag sa saligang-batas ng Roma, naniniwala siya na nagsisilbi ito para sa kabutihang publiko.Nag-umpisa siyang magpalakad ng maraming repormang sibiko at mga pagbabago sa lipunang Romano na kanyang ipinasimulan at lahat ito ay may malaking epekto sa lahat ng aspeto sa araw-araw na takbo ng buhay Romano. Bagaman ang mga repormang ito ay namagpabantog sa mga plebeyo o mga karaniwang mamamayan, nagsimulang mataranta at magnerbiyos ang karamihan sa kanyang mga kaaway at maging ang kanyang mga kaibigan.“…Gitna ng Marso. Mayroong nakatakda noong sesyon ng senado at ang mga miyembro ng senado ay sabik na naghihintay sa pagdating ni Caesar. Dumating si Decimus sa bahay niya at hinimok siyang tumuloy sa senado. Napanagumpayan ni Decimus na baguhin ang isip ni Caesar at pumayag itong pumunta sa Senado kahit sabihin lamang na ipagpaliban ang pagpupulong. Walang kamalay-malay noon si Caesar na 60 senador ang sumali sa sabwatang patayin siya at sila ay naghihintay sa kanya doon. Lahat ay may nakahandang punyal. Sinamahan siya ni Decimus sa Senado at naiwasan nitong makatagpo si Mark Antony na kung nakatagpo niya ay maaring nagbunyag sa kanya ng planog pananaksak na naghihintay noon sa kanya. Karaniwan noon na ang pagpupulong sa Tanghalang Romano o Forum Romano subalit ipinapagawa uli ni Caesar ang rostrum sa mga tiyempong iyon kaya ang mga kasabuwat ay nagkita-kita sa bahay ng Senado ni Pompey sa loob ng Teatro ni Pompey. Mayroon nong naisasaganap na mga palarong gladyador sa teatro…”

“…Tumangging makipagdigmaan si Gnaeus Pompeius laban sa hukbo ni Caesar sa lantad na kapatagan bilang pagsunod niya sa payo sa kanya ni Labienus kaya napilitang nagpatuloy ng kampanyang digmaan si Caesar sa taglamig. Sa unang bahagi ng taon KUWARENTA’Y SINGKO BAGO KAPANAHUNAN NG PANGINOON (45 BC), ang partidong panig kay Caesar sa mga mamamayan sa Ategua ay nagmungkahi na isuko na lamang nila ang siyudade kay Caesar subalit noong nalaman ng mga sundalo sa garison ng mga Pompeyano, binitay nila ang mga pinuno ng mga mamamayang Ategua na maka-Caesar. Pagkatapos ng insidenteng ito, nagtangkang lumabas ang garisong Pompeyano at tagusin nila ang depensang itinayo ni Caesar sa paligid ng bayan subalt sila ay napa-urong na napabalik. Hindi naglaon ay sumuko ang siyudad kay Caesar habang ang garisong Pompeyano ay nakulob sa loob ng bayan. Ilan sa mga katutubong kaalyado ng mga Pompeyano ay bumaliktad at tumakas na nagpunta kay Caesar. Sumakop doon si Caesar at pagkatapos ay nagpatayo siya ng kampo nang malapit sa kampo ng mga Pompeyano pagtawid ng Ilog Salsum. Mabilis na sumalakay si Gnaeus Pompeius at nagitla si Caesar. Umatras si Caesar sa lugar ng Sorecaria at doon, binarahan niya ang isa sa mga linyang daanan ng suplay ng mga Pompeyano. Nagkaroon ng mga maraming mga sagupaan at sa kung anong kadahilanan noong ika pito ng Marso na nagwagi ang hukbong Caesar, marami sa mga dating Pompeyano ang biglang nag-alisan sa kanilang hukbo at pumunta kay Caesar. Dahil dito, napuwersa si Ganeus Pompeius na bitawan ang kanyang taktika ng pag-antala at nanghamon siya ng labanan. Pinakalas niya ang kampo niya doon at dinala niya ang kanyang hukbo sa bayan ng Munda.”“…At habang nagaganap ang labanan, nakitaan ng paghina ang hukbo ni Caesar. Subalit kagaya ng isa ringpangyayari sa isang digmaan sa nakalipas sa Gaul, kagyat na isinubo ni Caesar sa kanyang sarili sa harapan habang nagsusumigaw siya sa kanyang mga sundalo. “Nasaan ang kahihiyan ninyong dadalhin ninyo ako para lamang ialay sa mga lalaking ito!” Sa suot niya noong pula, kitang kita siya ng kaaway at itinuon sa kanya ang mga misil na apoy. Sa tanang buhay niya, ito ang saglit na ang pagkasalba ng kanyang buhay ay ga-iglap lamang subalit kay Caesar ang kanyang dignitas ay mas mahalaga kaysa kanyang buhay kaya wala siyang pag-alinlangan na isinubo niya ang lahat sa kanya dahil ang kagawaran sa kanya ay ang Roma.”Please listen to the podcast for the full narrative of this chapter.

“…Sa ibaba ng kampo ni Scipio ay ang bayan ng Tegea kung saan ay naglagay si Scipio ng kanyang garisondoon na may apat na raang kabayo. Nagkahamunan ang lupon ni Scipio at ang hukbo ni Caesar kung saan maraming mga tauhan sa panig nis Scipio ang nalagas.”“…Dumating si Caesar sa sadyang lugar at natagpuan niya ang armi ni Scipio na nakapormasyong handa sa digmaan sa unahan ng mga hukay ng mga pagkubli-an. Ang mga elepante ay naipuwesto sa magkabilaang kanan at kaliwang tagiliran. Bahagi ng kanyang hukbong sundalo ay abalang nagtatrabaho na nagpapatibay sa kanilang kampo. “…Pagkakita ni Caesar sa gayak na ito ng kaaway, pinag-ayos niya ang kanyang armi sa tatlong hanay, inilagay niya ang pansampu at pangalawang lehiyon sa kanang tagiliran, ang pangwalo at pangsiyam na lehiyon sa kaliwang tagiliran, panlimang lehiyon ang nasa gitna, at dinepensahan niya ang kanyang tagiliran ng limang pangkat at sila ang nakapuwestong katapat ng mga elepante. Inilagay niya ang kanyang mga mamamana at funditores sa dalawang gilid at pinaghalo niya ang magaang impanterya at kanyang kabalyerya.”“…Isa-isang pinuntahan mismo ni Caesar ang bawat ranggo para palakasin niya ang kalooban ng mga beterano, nagpapaala-ala sa kanila tungkol sa kanilang mga nagdaang pagwawagi, at binubuhayan niya sila ng motibasyon sa kanyang mga magandang pangusap. Inudyukan niya ang nga bagong rekluta na wala pang karanasan na gayahin ang kagitingan ng mga beterano at pagsikapan ang tagumpay para makakamit ng kahit kaunting pangalan, luwalhati at kabantogan.”“…Ang kabalyerya ni Scipio na nakatakas sa digmaan ay patungo din doon sa Utica at sila ay naglakbay sa daan patungo doon. Dumating sila sa bayan ng Parads subalit tinanggihan silang papasukin doon ng mga nakatira doon dahil narinig na nila ang pagkapanalo ni Caesar at kaya tinatanggihan nilang mangkanlong ng mga takas sa panig na natalo. Pinuwersa ng kabalyeryang Scipio ang mga lagusan sa bayang ito, nagsindi sila ng malaking apoy sa gitna ng plasa (forum) at ipinaghahagis nila ang lahat na mga binihag nilang mga nakatira doon nang walang pinili- matanda, bata, babae, lalaki at doon sila naghasik ng nakakagimbal na pagngalit at malagim na paghiganti.”“…Marami sa ibang nakatakas ang nagpunta sa Utica. Pinulong ni Cato ang mga ito kasama ang tatlong daan pa na nagbigay kay Scipio ng pera para ipagpatuloy ang digmaan at inudyukan silang palayain nila ang kanilang mga alipin at kaugnay sa mga ito, depensahan ang bayan. Subalit noong nakita niya na bagaman nagtipon ang mga ito, ang kadamihan ay nangingilabot at determinadong tumakas, pinagbigyan niya sila at binigyan niya sila ng kanyang mga bapor para makalarga silang umalis. Siya mismo, pagkatapos niyang maayos ang lahat nang malinis at maingat, at inihabilin ang kanyang mga anak sa quaestor na si Caesar, matiwasay niyang inihanda ang kanyang kilos na naaayon sa kanyang prinsipyo.”“…Gustong magmadali si Caesar na tahakin ang layong apatnapung milya mula Thapsus tungong Utica sapagka’t kinasabikan niyang mahuli si Cato.Subalit dumaan muna siya sa bayan ng Usceta kung saan nakaimbak ang malaking kantidad ng mais, mga sandata, mga tunod at iba pang gamit sa bakbakan na binabantayan ng ilang mga tauhan. Sinakop niya ito at tumungo siya sa Adrumetum at inalam niya ang mga nakatago at nakaimbak doong pera, mga probisyon at mga kagamitang pandigmaan. ““…Samantala, noong tumakas si Haring Juba na kasama ni Petreius, patago-tago sila sa mga nadaanan nilang mga pook at naglakbay lamang sila sa gabi hanggang nakarating sila sa Numidia. Dumating siya sa Zama, ang kanyang karaniwang tirahan, kung nasaan nakatira ang kanyang mga asawa at mga anak, at kinaroroonan lahat ng kanyang mga kayamanan at mga mahalagang bagay na kanyang pag-aari…”Please listen to the podcast for the full narrative

POSCAST 21Sa nakaraan, sinundan ni Caesar ang mga kaaway niyang Optimates sa Aprika. Pagdating niya doon, nagkaroon ng labanan ng ‘tugisan’ kung saan ang magkabilang panig ay nagtaktikahan.May mga menor na mga sagupaan habang ang magkabilang kampo ay nagpatuloy na nagpalakas ng kanilang mga hukbo sa iba-ibang pamamaraan. Naging labanan ito ng patibayan na kung saan ang hukbong Optimates na sa mga tiyempong ito ay nakakalamang sa kanilang probisyon, ay pinagsikapannilang patagalin ang alitan. Ang kanilang taktika ay unti-unti nilang pawalain ang mga probisyon ni Caesar at walain ang kanyang mga pagkukuhanan ng mga kakailanganin ng kanyang hukbo at sa gayun ay mapapahina ang kakayanan ng mga mandirigma nito.Nagkaroon ng bagyo at ilang mga bapor ni Caesar ang pansamantalang nagkanlong sa isang look na nasa kabila ng imus ng kanilang destinasyon.Natiktikan sila ng mga kaaway at sinunog ng mga ito ang mga barkong may lamang probisyon ng kampong Caesar. Nalaman ni Varus ang nangyari at sinamantala niya ang pagkakataon. Dala niya ang kanyang plotilya at sinalakay niya ang mga bapor sa iskwadron ni Caesar at nabihag niya ang dalawang malalaking bapor.“.. Nabahala nang labis si Caesar sa isinasagawang taktikang ng mga kaaway; dahil sa kadalas niyang sumabak na kasama ang kanyang kabalyerya, kapag walang suporta ang impanterya, nakita niyang wala siyang kalaban-laban sa kabalyerya ni Scipio na suportado ng kanyang magaang impanterya: at dahil sa wala siyang palatandaan kung gaano kadami ang lehiyong puwersa ng kaaway, ipinagpalagayniyang marami pang darating na mas malalaking problema kapag magsama-sama na ang mga iyon at naisip niya na magiging kalula-lula ang ibubunga nitong kagitlaan.Karagdagan pa nito, ang bilang at ang laki ng mga elepante ay lalo lamang nanagdagdag ng alinlangan at kilabot sa mga sundalo…”“…Dahil sa kanyang pag-alala’t pag-iingat, naging mas marahan ang mga galaw ni Caesar at naging mas malalim ang kanyang pag-iisip, kaya nabago nang kapuna-puna ang kanyang kaugaliang pagkaliksi at bilis. Hindi naman ito kataka-taka. Noong nakaraang mga taon ng digmaan sa Gaul, ang kanyang mga tauhan sa hukbo noon ay nasanay sa pakikipagtunggali sa malawak, mapatag at maluwag na kapaligiran.Sila’y kumakalaban sa nakikita at hindi mandarayang kalaban na nasusuklam sa mapaglinlang na katusuhan at minamahalaga ang kanilang sariling kagitingan at katapangan…”“…Dumating si Caesar sa Sarsura at sinakop niya ang bayan kahit naroon ang garison ni Scipio na ipinapabantay nito kay P. (Publius) Cornelius. Hindi na nagawang lumaban si Cornelius subalit isang beteranong tauhan ni Scipio ang nagmatigas na lumaban at siya’y napaslang. Ibinigay lahat ni Caesar ang nakaimbak doon na mais sa armi at sa sumunod na araw, nagtungo ang buong hukbo sa bayan ng Tisdra. Sa Tisdra, naroon ang malakas na garison ni Scipio na pinamunuan ni Considius kasama ng kanyang mga gladyador.” “…Pagkatapos na nakaabanse ang hukbo ni Caesar at sumulong na nagpahagibis ang mga tauhan sa kanilang mga kabayo, sinimulan ni Placidus (sa kampo ni Scipio) na pahabain ang kanyang harap para mapaligiran niya ang hukbo ni Caesar. Bilang katugunan, pinakawalan ni Caesar ang tatlong daang lehiyonaryo niya para umalalay sila sa kabalyerya samantalang si Labienus ay walang tigil sa kapapadala niya ng kahalili ng kanyang kabalyerya na nasugatan o nahapo na…”

Podcast 20 ( Sa Uzita)“….Mula ika a-uno ng Enero, nagdatingan ang karagdagang mga tauhan sa hukbo ni Caesar. Noong ika kuwatro ng Enero, nagkasagupaan ang kampo ni Caesar at ng mga Optimates. Ang puwersang Optimates ay pinamunuan ni Titus Labienus. Sa nangyaring bakbakan, nasugatan ng mapanganib si Heneral Petreius sa kampo ng Optimates. Maraming mga nabawas sa puwersa ni Caesar subalit napabalik niya ang kanyang mga tauhan sa kampo at nakabawi sila. Pagkatapos nito, nagbalikan ang magkabilang panig sa kani-kanilang kampo.Pinatibay ni Caesar ang kanyang kampo sa Ruspina nang higit na matibay. Dinagdagan niya ang mga guwardiya. Nagpalagay siya ng dobleng pandepensang hukay; isa mula Ruspina hanggang sa dagat. Isa ay magmula sa kanyang kampo hanggang sa dagat upang maseguro niya ang komunikasyon at pagdaloy ng suplay at probisyon nang walang panganib. Nagpakuha siya ng maraming mga tunod na gamit sa digmaan, mga armas at kasangkapang gamit sa digmaan at sinandatahan niya ang iba sa hukbo ng mga mandaragat, gayundin ang mga tauhan niya mula sa tribung Gaul, mga taga Rhodes at iba. Naglagay din siya ng mga sandatahang tropa na kasama ng kabalyerya. Pinalakas niya ang kanyang armi sa pagdagdag niya ng mga mandirigmang taga Syria at mga bihasang mamamanang taga Iturea. Nalaman niya na noon na susugpon ang hukbo ni Scipio na binubuo ng walong lehiyon at tatlong libong kabalyerya sa napagsamang puwersa nina Labienus at Petreius...”SA UZITA“…Mayroong malapad at malalim na lambak na matarik na palusong ang kanyang tagiliran at ito ay dadaanan ni Caesar bago siya makarating sa burol na kanyang pakay na okupahan, at sa likud nito ay makapal na kakahuyan ng mga matatandang punong olibo. Kabisado ni Labienus ang kapaligiran ng kakahuyan at alam niyang dadaan si Caesar sa lugar na iyon kaya naghanda siyang mangtambang kasama ng kanyang magaang impanterya at bahagi ng kabalyerya. Kaalinsabay nito, nagpalagay siya ng mga kabayo sa likuran ng burol na ang plano niya ay kung bigla nilang makatagpo ang impanterya ni Caesar, maari silang biglaang umabanse mula sa likud ng bundok. At sa gayun, malulusob si Caesar sa parehong harapan at likuran niya at mapaligiran ng panganib sa lahat ng dakoat dahil hindi siya makakapag-atras o makakapagsulong, siya ay madali na lamang paslangin ng hukbong Optimates.Walang kahina-hinala noon si Caesar sa plano ni Labienus na tatambangin siya at pina-una niyang pinapunta ang kanyang kabalyerya.”“…Habang nagaganap noon ang nasabing sagupaan sa pagitan ng kampo ni Caesar at ang panig ng Optimates sa Uzita, dalawang lehiyon – ang pangsiyam at pangsampu ay dumating sa Ruspina na lulan sa barkong galing Sicily. Noong napansin nila ang mga barko ni Caesar na nakahilerang nakahinto sa may bandang Thapsus, at sa pag-aakalang baka barko iyon ng kalaban na naka-estasyon doon upang harangan sila, nagpasya silang tumigil sa laot; at noong lumaon dulot sa pagdating ng malakas na hangin na namaghahagis sa kanila sa alon, at dahil sa kanilang pag-kauhaw at kagutuman, doon na lamang sila dumating sa kampo ni Caesar….”Please listen to the podcast for the full story.

“… Pagkatapos niyang mai-ayos ang pamunuan, sinundan ni Caesar ang lupon ng mga Optimates sa Aprika upang minsanang resolbahin ang oposisyon sa kanyang pamunuan.Lumapag siya sa Hadrumentum, sa may silangang pampang ng modernong Tunisia sa Aprika….Abalang -abala sa panahong iyon ang grupong Optimates sa kanilang pagpapalaki ng kanilang hukbo at sa kanilang pakikipag-alyado sa mga bayan. Nakuha rin nilang kaalyansa ang hari ng Numidia na si Haring Juba at may malaking hukbo ng mga mandirigmang Numidia.Sa kabilang panig, dahil nag-aalanganing maniwala ang mga tao sa probinsiyang Aprika na totoong naroon si Caesar nang personal, bagaman alam nila na mayroong mga tenyenteng legatus siya na nagdatingang kasama ng kanyang puwersa,.”“…Kaagad siyang nagpadala ng sulat sa Sicily, kay Allienus at Rabirius Posthumus, ang mga praetor doon, para sabihan silang madaliin nilang ipadala ang naroroong kasama ng kanyang hukbo. Ipinagdiinan niyang gawin ito sa pinakamadaling panahon at hindi na dahilan pa ang taglamig o ang pagkakaroon ng malakas na hangin. Kinailangan na itong gawin en punto,….”“.., Bagaman pinagtabuyan siya ng ilang beses, nagpursige si Virgilius na nanghabol hanggang sa nahagip niya ang isa sa mga bapor ni Caesar.”“…Sa kabilang dako, kaalinsabay ng mga nangyayaring pagmamasiran at paghahanda ng kampong Caesar at Kampong Optimates sa Ruspina ng paghaharapan, abala din ang kaalyado ng mga Optimates na si Nakababatang Cato. Si Cato ay kumandante ng puwersang Optimates sa Utica at doon ay araw-araw siyang nangangalap ng mga bagong kaanib ng kanilang hukbo. Nangunguha siya ng mga Libertini, Aprikano, mga alipin na nasa edad ng pagiging mandirigma at kaagad niyang ipinapadala ang mga ito sa kampo ni Scipio.”“…Sa kapatagan na pinagkayarian ng naganap na labanan, ay may isang malaking bahay na may apat na torre at ito ay bumara sa paningin ni Labienus kaya’t hindi niya nakita na hinarangan siya ng kabalyerya ni Caesar. Kaya wala siyang kamuwang-muwang sapagdating ng kabalyerya ni Caesar hanggang sa napansin niya na siya ay nilulusob mula sa kanyang likuran; bagay ito na nakasindak sa kabalyeryang Numidia at kaagad na nagtakbuhan ang mga itong lumayas. Ang mga kabalyeryang galing Gaul at mga Aleemanni na humarap sa mga sumugod na kabalyerya ni Caesar ay napaslang lahat. Nakita ito ng mga lehiyon ni Scipio na nakahilera sa pormasyong pandigmaan saharap ng kampo at sa nakita nilang pagkawasak ng kabalyerya ni Labienus, sila’y nagtakbuhan para tumakas. Kasama si Scipio, lahat ng lehiyon nito ay nagtakasan mula doon. Nagpatunog si Caesar ng hudyat para bumalik ang kanyang kabalyerya at inutusan niya lahat ang mga ito na magkubli sa kinubkob nilang pangdepensa. Tiningnan ni Caesar ang kapatagang nakaganapan ng sagupaan at doon, nagkalat ang nagdagsaang mga napaslang na tauhan ng kaaway.”“…Pinalabas niya ang kabuu-an ng kanyang armi at pinagporma niya sila ng apat na hanay. Pinagawa niya ang unang hanay na kabalyerya at sinuportahan ito ng mga elepante na may mga tore sa kanilang mga likuran. Sa pag-aakala ni Caesar na lumapit si Scipio na ang pakay niya ay makipagbakbakan, nagpatuloy siya sa kanyang kinaroroonan na hindi malayo sa bayan. Kay Scipio, ang bayan ang siyang sentro ng kanyang harapan at pinalayo niya ang kanyang dalawang tagiliran at ang kanyang mga elepante ay kitang-kita ng armi ni Caesar…”

“…Mula sa Turkiya, bumalik si Caesar sa Roma upang isaayos ang kanyang otoridad at resolbahin ang mga ibang mga kumplikadong mga problemang pulitika doon. Kabilang sa salimuot na kanyang kailangang tugunan ay ang panganib ng kawalang katatagan na dulot ng patuloy na pag-organisa ng mga kapanig dati ni Pompey na mga Optimates na nagtungo sa Aprika. Ang oposisyong ito ay pinamunuan nina Nakababatang Cato at iba pang mga malalakas na opisyal. Hinarap ni Caesar ang hamon ng pakikipag-isa sa pamamagitan ng pag-uusap muna upang maseguro ang katatagan ng gobyernong Romano. Ito ang dahilan kung bakit niya sinundan ang lupon ng mga Optimates sa Aprika).Lumapag siya sa Hadrumentum, sa may silangang pampang ng modernong Tunisia sa Aprika.Ang Hadrumentum na ito ay siya ngayon ang lugar na Hammeim (HAMIM) na bahagi ng Susa sa Tunisia. Mayroon dala si Caesar na tatlong libo at limang daang lehiyonaryo at sandaan at limampung kabalyerya……Ang lugar ng Ruspina ay sa ngayon nasa lugar ng Henchir Tennir na may limang kilometrong layo mula sa modernong siyudad ng Monastir sa Tunisia. Ang Ruspina ay may layong humigit kumulang sa limampung milya magmula sa Hadrumentum. “Pansamantalang humingi ng bakasyon ang tenyente ni Caesar na si L. Plancus para makipagkita kay Gaius Considius Lungus ang kumandante ng lehiyong kaalyado ng mga Pompeyano at kasaping Konserbatibong Rebublikano na may hawak ng Hadrumentum. Sinabi ni L. Plancus na sisikapin niya, hangga’t maari, na makausap niya si Considius para makipag-ayos siya dito. Nagpadala ng sulat si Plancus kay Considius sa isang bihag nila. Bago pa man tinanggap ni Considius ang sulat, tinanong niya kung kanino galing iyong sulat at noong sinabi ng mensahero na galing iyon kay Caesar, nagsabi si Considius na walang ibang heneral sa armi ng Romano kundi si Scipio- si Quintus Caecillus Metellus Pius Scipio lamang. Pagkatapos pinapaslang niya ang mensahero sa harap niya at ang sulat na dala, hindi niya binasa o binuksan man lamang kundi ipinadala niya ito kay Scipio sa isang pinagkakatiwalaan niyang partisano.Naghintay ng isang gabi at isang araw ng kasagutan si Caesar at noong wala siyang natanggap na kasagutan, minabuti niyang hindi magtagal doon at baka lulusob mula sa kanyang likuran ang mga kaaway at kukubkubin sila doon. Ayaw pa niya noong masabak sa labanan dahil hindi sapat ang kanyang puwersa, at isa pa mga baguhan pa ang mga ito.”“..,Nagsimula silang sumugod mula sa likuran. Biglang kaagad huminto ang lehiyon ni Caesar at biglang sumalakay ang kanyang kabalyerya sa mga moro. Nagtakbuhan ang mga moro na tauhan ng mga Optimates subalit pabugso-bugso silang sumusulpot na sumasalakay bagaman sila’y napapatakbong paalis kapag sinusugod sila ng kabalyerya ni Caesar. Nagpatuloy silang alerto bagaman na-obserbahan niya na habang palayo sila nang palayo, nawawalan naman ng gana ang mga taong Numidia sa kanilang pasulpot-sulpot na pagsalakay.” “…Nagdatingan ang mga kasama ng kanyang armada nang hindi sinasadya at nag-ulat sa kanya na ang iba nilang mga kasama ay nagtungo sa Utica dahil hindi sila sigurado kung saan sila maglalayag. Pinapunta niya ang mga kabalyerya sa mga bapor para maiwasan ang pagdarambong ng mga ito sa bayan at nagpadala siya ng tubig inumin para sa kanila doon.” “…Nagpadala si Caesar ng sulat at mga mensahe sa Sardinia at mga karatig probinsiya na nagbibigay ng mga kautusan na pagkabasa nila sa sulat ay dapat silang magpadala ng mga kalalakihan, mais at mga kagamitang pandigmaan. Pagkatapos niyang naipababa ang mga kargamento sa mga bapor ng armada, pinapunta niya ito sa Sicily sa pamunuan ni Rabirius Posthumus upang kuhanin ang pangalawang lupon at kargamento….”Please listen to the podcast for the whole story.

Labanan sa Zela( “Vino, Vidi, Vici”- “Ako’y Dumating, Tumingin, Nanagumpay” )“…Marahil ay naalimpungatan si Caesar mula sa kanyang mataga-tagal ding pagtigil at indulhensiya sa kaharian ng Ehipto at sa piling ni Cleopatra. Sa kanyang pagtigil doon pagkatapos na umupo sa pamunuan si Cleopatra, siya’y nalibang sa karangyaan, piyesta, maluhong paglayag sa Ilog Nile at ibang wagas ng pagtamasa ng karangyaan ng mga monarkiya. Sa pag-alis ni Caesar, nag-iwan siya sa Alexandria ng tatlong lehiyon para tumulong sa pamunuan ng Ehipto kung kinakailangan. Inilagay niya si Cleopatra kasama ng kanyang nakababatang kapatid na si Panglabing-apat na Ptolemy Philopator bilang mga pamunuan ng Ehipto. Nagtungo si Caesar sa Turkiya at naglakbay siya ng humigit kumulang ng apatnapung araw sa pagdaan niya sa Syria, Cilicia at Cappadocia para makarating siya sa Pontus na kaharian ni Pangalawang Pharnaces.Batay sa panulat ni Aulus Hirtius na tenyente ni Caesar: “Noong dumating sa Syria si Caesar na galing sa Ehipto, at nalaman niya na ang gobyerno sa Roma ay masama ang pagkakapamahala, inisip niya na kinailangan niyang unahing ayusin ang estado ng mga probinsiya na madadaanan niya. Ito’y inasahan niyang maisasagawa niya sa Syria, Cilicia at Asya dahil ang mga probinsiyang ito ay walang digmaang kinakasangkutan. Sa Bithynia at Pontus, talagang inasahan niya ang mas malaking kaguluhan doon dahil natanto niya na nagpatuloy pa rin si Pharnaces sa kanyang kapangahasang manakop at malamang na hindi siya titigil kaagad dahil nakatikim na siya ng pagwagi.”“…Paglapit niya sa rehiyon ng Pontus sa bandang Timog na bahagi ng Itim na Dagat o Black Sea, at nakarating siya sa unang bahagi ng probinsiya ng Galatia, doon, sinalubong siya ni Deiotarus. Si Deiotarus ay siyang pinuno sa probinsiyang iyan at nanghingi siya ng tawad kay Caesar dahil sa pag-alalay niya dati sa puwersa ni Pompey doon sa nangyaring bakbakan sa Pharsalus. Noong natalo ang puwersang Pompey sa digmaan sa Pharsalus dalawang taon na noon ang nakakaraan, bumalik si Deiotarus sa Asia Minor. Nabawasan ang teritoryo ni Deiotarus dahil sa kanyang pagkatalo sa bakbakan na nangyari sa Nicopolis sa nakalipas na dalawang taon at dahil sa reklamo ng ibang mga ibang mga prinsipe sa Galatia…”“…Kagaya ni Deiotarus, pinuntahan din ni Ariobarzanes si Caesar at nanghingi ng patawad sa kanyang dating pagsuporta kay Pompey. Pinatawad siya ni Caesar at nagutos siyang magdala si Ariobarzanes ng mga suplay at hukbo na maisanib sa kanyang dalang hukbo para kalabanin ang arming Pontus ni Pharnaces. Habang siya’y nasa Syria, may mga sugong dumating kay Caesar na pinadala ni Haring Pangalawang Pharnaces, para makiusap kay Caesar na huwag siyasanang darating doon na kaaway dahil susunod naman siya sa lahat ng kanyang kautusan. Ipinangako ni Pharnaces ang lahat subalit iniwas niyang binanggit ang kanyang mga isinagawa sa mga digmaan. Nakuha ni Caesar ang pahiwatig nito, at kagaya ng kanyang kinasanayang gawi sa mga hindi diretsahang pangausap kundi mga alanganing paramdam, niresolba niyang pinagpasyahan ito sa madaling panahon. Ang tanging panglutas dito ay digmaan.Dumating si Caesar sa Pontus at pinulong niya lahat ng kanyang puwersa na samasama. Hindi lamang ang bilang ng puwersa na natipon ang malaki kundi pagdating sa disiplina ang mga ito ay bihasa na. Ang pang-anim na Lehiyon na binuo ng mga beterano na dala niya magmula Alexandria ay naroon bagaman nabawasan na at kulang-kulang na ito sa sanlibung sundalo. May mga ilang pangkat na binuo ng mga‘vexillationes’ o ad hoc at pansamantalang yunit ng hukbo na itinatatag sa krisis ng pangangailangan. Ang mga mandirigmang ito sa armi ni Caesar ay mga nakaligtas na sundalo sa armi ni Domitius Calvinus sa nakaraang labanan…”Please listen to the podcast for the full story.

“Habang si Caesar ay nasa Alexandria, marami sa mga dating opisyal ni Pompey, na noong nawala na ang kanilang pinuno, sila ay nagpuntahan kay Caesar upang sumuko. Tinanggap ni Caesar sila ng mabuti…. Ang astang ito ni Caesar ay malaki ang kahalagahan at maraming dulot na mga epektong wagas namakakasagot sa kanyang mga pakay na gawin. Ang wagas ng pagkamatay ni Pompey ay nagdulot ng malaking aral at babala sa kanya. Sa sitwasyong nahaharap sa kanya noon sa Ehipto, kailangan niya ang lehiyon na magiging matapat sa kanya at matapat sa pagiging Romano. Ang mga taga Ehipto ay kaiba sa mga Romano at mayroon silang sariling pinuno nakanilang pinaglalaanan ng kanilang katapatan at kabayanihan. …Sa panahong iyon sa Ehipto, ang mga pangyayari doon ay nasa puntong nakakapagbigay ang mga ito kay Caesar ng pagkakataong mapapakinabangan niya.Ang Ehipto noon ay nasa alanganin sa kanyang pamunuan. Nasa kalagitnaan noon ang hidwaan ng pamilya na pamunuang monarkiya sa Ehipto.Nangyayari ang paligsahan para sa pamunuan at ito ay sa pagitan ng magkapatid na Panglabingtatlong Ptolemy(XIII) na noon ay labin-tatlong taong gulang lamang at ang kanyang nakakatandang kapatid na babae na si Cleopatra….Ang magkapatid na ito ay mga anak ng namatay na paraon ng Ehipto na si Ptolemy XII o Haring Auletes. Bago namatay ang paraon noong taon 51 BC, naghabilin siya na dapat pakasalan ni PTOLEMY XIII na kanyang anak na lalaki ang kapatid nitong nakakatanda na si CLEOPATRA para pareho silang mamuno sa Ehipto. …Si Panglabingtatlong Ptolemy ay sumusuporta sa tradisyon ng pamunuang Ptolemy dahil sa impluwensiya ng kanyang mga taga-payo at rehente. Samantala, si Cleopatra ay nagsikap na paglapitin ang pamunuang Ptolemy at ang masa ng mga mamamayang Ehipto. Pinag-aralan ni Cleopatra ang lengguaheng Ehipto maliban pa sa lengguaheng Ebreo at lengguaheng Ethiopia. Nakikisali siya sa mga seremonya sa relihiyong Ehipto at ang kanyang pangitain sa pamunuan ay hindi katugma ng mga pamamaraan ni Ptolemy at ng kanyang mga tagapayo.Sa taglagas ng taon 48 BC sa udyok ng kanyang rehente at mga taga-payo pinagtangkaang ipapatay ng nakababatang Panglabingtatlong Ptolemy (Ptolemy XIII) ang kanyang kapatid na si Cleopatra. ““.. . Alam ni Caesar na ang Ehipto sa panahong iyon ay mayamang bansa at interesado siyang makaalam ng mapaghahanapan ng yaman na pambayad sa mga utang niya at pangsuporta sa kanyang kampanyang militar laban sa mga natitirang lupon ng mga optimates na nagpuntahan sa Aprika at doon ay nagsisimulang mambuo ng lupon. …Nagpasya si Caesar na mamamagitan siya sa hidwaan nina PTOLEMY XIII at ni Cleopatra sa pamunuan ng Ehipto bago siya bumalik sa Roma. Magmula sa kanyang tirahan sa may palasyo sa Alexandria, idineklara ni Caesar ang kanyang sarili na taga-garantiya sa pagkakasaganap ng mga huling habilin ni Haring Auletes. Pinatawag ni Caesar si Ptolemy at si Cleopatra upang mag-usap-usap sila tungkol sa hinaharap ng Ehipto. Bagaman pilit sa kalooban, pinadala ng mga taga-payo ng palasyo ang binatilyong Hari, si Panglabingtatlong Ptolemy. Matigas ang kalooban ng panig ni Ptolemy na tumungo sila sa Alexandria na ang pakay ay paalisin doon ang hukbo ni Caesar. Ayon sa ibang mananaliksik, nagpadala muna si Cleopatra ng tauhan niyang makipag-usap kay Caesar subalit pagkatapos noon naisip niya na mas mabuti kung siya ang pupunta mismo. Nangako naman si Caesar na pauunlakan niya siya ng lihim na pakikipanayam. Subalit pinaharangan ni Ptolemy si Cleopatra na makapasok sa Alexandria kaya siya ay nanatili sa labas ng siyudad. Alinsunod sa kautusan ni Ptolemy pinagbawalan siyang pumasok ng mga galit na mga sundalo at malupit na mga mamamatay taong nagsusuporta kay Panglabintatlong Ptolemy. Nagplano si Cleopatra kung papaano siya makapasok doon…

PART 15 SI POMPEY(ANG PAGTAKAS NI POMPEY)Pagkapuwersang pinasok ng mga tao ni Caesar ang mga pandepensang trinsera ng kampo ni Pompey, nagulat ito. Kaagad niyang hinubad ang kanyang kasuotang heneral. Sumakay siya sa kanyang kabayo at parang sibat siyang lumabas sa likurang lagusan ng kampo. Sumunod na nag-takbuhan ang kanyang lehiyon.Nagtungo siya sa direksiyon ng bayan ng Larisa.“…Alerto at mailap siyang nag-oobserba habang siya’y malalim na nag-isip. Malalim, na kagaya ng nakasanayan niyang gawin sa laon ng tatlumpu’t apat na taong nasanay siya na siya ang nagwawagi, nanunugpo at nagiging kapangyarihang namumuno sa lahat subalit sa pagkakataong, sa unang pagkakataon sa kanyang katandaan, ay mararanasan niya ang pagkatalo at sapilitang pagtakas. Naisip niya kung papaano na sa laon ng isa at kaisa-isang oras lamang ay nahugot sa kanya ang kapangyarihang nakamit niyang bunga ng mga nakaraang maraming digmaan at alitan – siya, na kani-kanina lamang ay guwardiyado ng napakakisig na porma ngimpanterya at kabalyerya at ngayon ay tumatakas nang napakawalang kahala-halaga at isang napakababa…”“…Nagpahinga siya sa isang maliit na kubo ng mangingisda at doon siya nagpalipas ng magdamag. Sa madaling araw, sumakay siya sa sasakyang ilog at dala niya ang kanyang mga kasama na mga libertini, mga mamamayang Romano na dating mga alipin na napalaya sa prosesong ‘manumission’ at nabigyan ng karapatang mamamayang Romano). Sinabihan niya ang kanyang mga katulong na bumalik sila kay Caesar, na huwag silang matakot. Namaybay siya sa ilog hanggang sa nakakit siya ng malaki-laking “corbitae” o barkong pangkalakal na makakakayang maglayag sa karagatan. Namukhaan siya ng kapitan na si Peticius…”Sa Ehipto: … Inatasan nila si Achillas na siyang magplano at maneguro na ang plano aymaisaganap. Kinuha ni Achillas ang isang sundalong romano na kasalukuyan noong naninilbihang mersenaryo ng garison na Gabiniani ng hukbong Ptolemy. Siya si Lucius Septimius na minsan ay tribuno ni Pompey. Ang isa pang taong kinuha ni Achillas ay si Salvius, isang senturyon at kasama nila ang tatlong taga-silbi at sakay sa maliit na sasakyang pang-tubig, nagtungo sila sa bapor ni Pompey na nakatigil sa malapit sa pampang at naghihintay ng kasagutan. “Sa oras na iyon, lahat ng mga maimpluwensiyang Romanong kasama ni Pompey na naglayag ay umakyat sa bapor na kinaroroonan ni Pompey at nagtataka sila sa nangyayari kung bakit pinaghihintay sila ng matagal…”“…..Binati niya si Pompey sa salitang romano at nagbigay galang siyang tumawag dito ng imperator. Nagsaludo kay Pompey si Achillas at nagsalita ng Griyego. Inalok niya si Pompey na lumipat sa bangka dahil ang mababaw na bahagi ng pampang ay malawak, na ang ilalim ng dagat ay buhangin at hindi sapat ang kalalim ng tubig doon para sa bapor….”“…Pagkatapos siyang magpaalam at yumakap kay Cornelia, nag-utos na si Pompey ng dalawang senturyon na maunang umakyat sa bangka bago siya, sa tabi ni Philip, isa sa kanyang libertini at kanyang tagasilbi na si Scythes. Habang inuunat ni Achillas ang kanyang kamay kay Pompey, lumingon ito kay Cornelia at sa kanyang anak at binigkas niya ang mga taludtod mula kay Sophocles:“Whatever man unto a tyrant takes his way,His slave he is, even though a freeman when he goes.”“Anumang taong magagawang pilitin ng isang mapaghari, Alipin siya nitokahit taong malaya siya sa kanyang pupuntahan.”….

PART 14 DYRRHACHIUM AT PHARSALUS Pagkatapos masugpo ni Caesar lahat ang mga kaanib ni Pompey sa mga lugar na sinugod niya sa Hispania, nagpa-silangan siya para tumawid siya sa Dagat Adriatiko noong Enero ng 48 BC.Samantala, habang nangangalap ng mga karagdagang hukbo si Pompey, si Caesar ay patawid sa Adriatico subalit siya’y naudlot at naharang siya sa Gresya kasama ang pitong lehiyon ng hukbo. Ang iba sa kanyang armi ay naiwan kay Mark Antony sa Brundisium. Habang naglilikom sila ng mga suplay, tinangka niyang kubkubin at okupahan ang Dyrrachium subalit umurong siya noong naunang dumating doon sa siyudad si Pompey. Sa bandang Abril, nakarating si Mark Antony at ang kanyang hukbo para maalalayan si Caesar laban kay Pompey. Nangyari ang labanan ng dalawa sa Dyrrhachium o Epidamnus (48 BC) sa dalampasigan ng Adriatico at tinagurian na ngayon na siyudad ng Durres sa Albania). Tinangkang hamunin ni Caesar si Pompey ng sagupaan subalit hindi siya pinansin ni Pompey dahil ang estratehiya noon ni Pompey ay ang pagurin niya ang hukbo ni Caesar sa gutom. Nagtangka muli sa Caesar na dakipin ang Dyrrhachium. Malakas ang posisyong depensa ni Pompey sa Dyrrhachium dahil sa likuran niya ay dagat at sa harap niya ay mga bundok…Samantala, ang kampo ni Caesar ay nasa mataas na lugar sa looban kaya kinailangan niyang paghanapin ang kanyang hukbo ng kanilang pagkain at pangangailangan. Nag-umpisa si Caesar ng pagpagawa ng doble-harang sa paikot ng pinagkampuhang lugar ni Pompey para maharangan si Pompey sa kanyang pagpahagilap ng pagkain para sa kanilang mga kabayo at hayup na dala….“Pagkatapos ng kanilang pag-urong mula sa Dyrrhachum, nagtungo si Caesar sa bandang Timog at nagpasilangan sa siyudad ng Appolonia. Panandaliang huminto ang hukbo ni Caesar doon at para gamutin ang mga nasugatan sa kanyang mga tauhan, bayaran niya ang kanyang armi, palakasin ang loob ng kanyang mga kaalyado at iwanan ang kanilang mga kuwartel…” “Dumating siya sa Aeginium at kinatagpo niya doon si Gnaeus Domitius Calvinus. Pagkatapos na magka-ugnay ang puwersa ni Caesar, nagtungo sila sa Thessaly at sa mga lugar na hindi pa napuntahan ng mga nandarambong na mga Romanong armi. Sa tiyempong ito, nakatagpo niya ang marami sa mga nawala at naligaw niyang mga hukbo. Samantala, ang kampo ni Pompey ay nagpapakalat na ng mga balitang nang-uunsiyami sa hukbo ni Caesar na tinalo nila kakaraan lamang. Kaya maraming komunidad na nadaanan nila ang malabnaw na maki-isa sa hukbo ni Caesar ang tingin ng mga ito sa hukbo ni Caesar ay mahina sila. Hindi sila pinapasok ng siyudad ng Gomphi dahil ayaw ng mga mahistrado doon na umalalay sa isang hukbong baka lamang matalo sa digmaan…”“…. Subalit sa sumunod na mas malaking bakbakan sa Pharsalus,…Maraming mga kaanib ni Pompey ang sumuko kay Caesar kasali na rito sina Marcus Junius Brutus at Cicero. Samantala, tumakas papuntang Ehipto si Pompey at doon humingi siya ng tulong sa hari doon at permiso na doon siya muna tumigil at magkanlong (refuge). Si Haring Ptolemy ng Ehipto ay dating kliyente ni Pompey kaya napagpasyahanni Pompey na doon siya humingi ng tulong. Lingid sa kaalaman ni Pompey, sa halip na tutulungan siya nito, napagdesisyonan na ng korte ni Ptolemy na ipagkanulo nila si Pompey dahil sa takot ni Ptolemy kay Caesar pagkatapos nilang malaman na natalo si Pompey kay Caesar sa nakaraang bakbakan ng Pharsalus…..”Please listen to the full podcast for the complete narrative.

MASSALIA AT APRIKA (UTICA AT BAGRADAS)“Samantala, habang nasa Hispania na abala sa Ilerda si Caesar, ang mga taga Massilia na noon ay kinubkob ng hukbo ni Caesar sa pamumuno nina Gaius Trebonius at Decimus Junius Brutus Albinus ay nagtipon ng kanilang mga sasakyang pangkaragatan sa otoridad ni Domitius.Naglagay siya sa mga ito ng mga mamamana, mandirigmang taga Gaul at mga desperadong Romano na dala niya mula Italia at pinagsilbi niya ang mga ito na mga marino. Namuno si Decimus Brutus ng Kampong Pompey ng mas kakaunting mga bapor subalit ang mga nakasakay doon ay karamihan ay silang pinakamagagaling na mga sundalo sa lehiyon ni Caesar. Nakahanda silang makipagbakbakan ng husto na gamit ang kanilang ga armas. Malakas ang kanilang loob dahil nasa kanila rin ang mga kagamitang kakailanganin sa pagbihag at pagsakay sa mga barko ng kalaban.”“…SAMANTALA SA ROMA ini-nominar ng praetor doon na si Marcus Lepidus si Caesar upang maging diktador. Agad na nagkumpirma ang senado. Ipinaalam ito kay Caesar na noon ay nasa Massilia at kaya noong natapos ang pagkubkob sa Massalia at sumuko na ang kabayanan, tumungo sa Roma si Caesar. Sa mga panahong ito, alam na ni Caesar ang nangyaring sakuna sa kanyang dating legatus na inatasan niyang kumandante ng hukbong sasakop sa Sicily at tutungo sa Aprika na si Gaius Scribonius Curio.” “…Si Curio ay tribuno ng mga plebeyo sa nakaraang taon at siya ang nagmungkahi na upang maresolba ang hidwaan noon sa senado dapat ay pareho sina Caesar at Pompey na alisang ng hukbo at kung hindi ay ideklara silang parehong kaaway ng publiko. Dapat hindi kay Caesar lamang ibigay ang kondisyon na iyon. Hindi pumayag ang senado, bagkus ay pinagbotohan nilang alisan si Caesar ng hukbo. Kasabay ng pangyayaring ito ang pagtapos noon ng pagkatribuno ni Curio at siya ay tumuloy sa Ravenna, sa may pampang ng Ilog Rubicon para makisugpon kay Caesar. Kasama si Curio noon sa hukbo ni Caesar sa nangyaring digmaan laban sa tribung Gaul sa Corfinium kung saan si Curio ay nagdala doon noon ng dalawampu’t dalawang pangkat ng narekluta niyang sundalo sa hukbo. Pagkabigay ni Caesar kay Curio ang tatlong lehiyon para sakupin ang Sicily siya ay tumuloy siya sa Aprika..” “…Nagtungo si Curio sa Sicily sa Abril. … Dahil sa kakulangan ni Curio sa karanasan sa digmaan, ipinadala sa kanya ni Caesar bilang legatus niya, si Gaius Caninius Rebilius na beterano at maasahan sa labanan at sa panahong iyon ay magmumula sa Brundisium….”“…Nalaman din ni Curio ang pagdating ng hari na ang kanyang armi ay mga dalawampung tatlong milya lamang ang layo nito sa kanya kaya iniwan niya ang Utica at nagpunta siya sa Castra Cornelia na ginawa niyang kampo.”“…. Nagpadala ng madali-ang mensahe si Curio sa Sicily at hiningi niya na ang kanyang mga opisyal doon ay kaagad na magpadala ng dalawang lehiyon at ipadala rin ang kabalyerya na ipinaiwan niya doon.”“…may mga tumiwalag sa kabilang kampo sa Utica na nagpunta sa kanya at nagbalita tungkol sa parating na puwersa ng mga Numidia. Ipinagpilitan nila na si Haring Juba ay wala roon at sa katunayan ay nasa malayo pa siya, nasa isang daan at dalawampung milya ang layo niya sa kanila sa malapit sa Leptis at siya’y abalang nagreresolba ng pag-alsa doon. Sinabi nila na ang dumarating na hukbo na pinamunuan ni Surra ay kakaunti lamang sila. Inutusan ni Curio ang kanyang kabalyerya pagdating ng dilim na hanapin nila kung nasaan nagkampo itong si Saburra. Nagbilin din siya na hintayin siya at ang hukbo doon dahil susunod sila. Nag-iwan siya ng ka-apat ng kanyang puwersa sa kampo sa kamay ni Marcius Rufus at noong bago magbukang liwayway, nagpunta si Curio sa Ilog ng Bagradas…”Please listen to the podcast for the complete story in this chapter (13)

Part 12 Imperio Romano-Julius CaesarLabanan sa Brundisium, Massalia at Ilerda49 BC, Marso BRUNDISIUM“Noong ika siyam ng Marso (49 BC), nakarating si Caesar sa Brundisium (siyudad ng Brindisi sa pampang ng Calabria sa Karagatang Adriatiko) na ngayon, at nalaman niya na naipadala na ni Pompey ang karamihan ng kanyang armi patawid sa Dagat Adriatiko patungong Epirus sa Gresya. Nakapagpabakwit na rin siya ng maraming mga senador at opisyal na paalis doon at naghihintay siya noon ng sasakyang babalik para silang mga naiwang panghuling sumakay ay tumungo na rin doon. Pinatibay niya nang husto ang pagguwardiya sa siyudad.Kaagad na kinubkob at binarikadahan ni Caesar ang siyudad at pinasimulan niyang barikadahan ang bunganga ng lawa.Nagpatayo siya ng pantalan sa magkabilaang panig ng may haba na nagpahanggang sa pinakamalalim na bahagi ng tubig kung saan sila maaring makapagtayo. Nagpagawa siya ng mga balsa na naka-ankla sa kalaliman ng tubig at nakahilera mula sa isang pier hanggang sa kabila. Nagtayo siya ng tore sa mga balsang ito at pinaguwardiyahan niya ng mga sundalo. Sinigurado niyang lahat ng sulok ay walang malulusutan….”“… siya’y umasa pa rin noon na si Pompey ay aatras at makikipag- ayos ng kasunduan. Nagpadala siya ng mensahe kay Pompey para sila mag-usap ng harapan subalit hindi siya sinagot nito. Magpagayunman, inutusan ni Caesar si Gaius Caninus Rebilus na makipagkita sa isa sa mga tauhan ni Pompey na si Lucius Scribonius Libo at kumbinsihin nito si Libo na noon ay kaibigang malapit ni Rebilus, na mag-organisa siya ng ng pag-uusap nina Caesar at Pompey para hangga’t maari ay maiwasan ang digmaan. Ang sagot noon ni Pompey ay anumang negosasyong ganoon noon ay imposibleng mangyari dahil wala ninuman sa mga nahirang na konsul ng pamunuang Roma ang naroon upang mapatnubayan nila ang pag-uusap nila. Tinanggap ni Caesar ang kasagutang iyon ni Pompey na ang katuturan nito ay wala na talagang pagkakataon o pag-asa pa ng usapang kapayapaan. Sapagka’t natanto niya na pinag-isahan na siyang pinagsarhan ng ano mang pakikipag-usap, panindigan niya nang isulong ang kanyang pakikipaglaban. Kaya lalo na niyang pinabilis ang pagkubkob sa siyudad ng Brundisium….Ang sasakyang pandagat na hinintay ni Pompey ay bumalik bago natapos ang mga trabahong ipinagagawa ni Caesar na pangbalakid sa pinaglagiang siyudad ni Pompey. Naging mabagal ang trabaho ng mga manggagawa ni Caesar dahil hindi huminto ang hukbo si Pompey mula sa loob ng siyudad na nagpadala ng mga bapor at mga balsa para guluhin ang mga ito. Kay hindi natapos ang mga trabahong pangharang na pinapagawa ni Caesar bago bumalik ang sasakyan para kay Pompey….”“…. PAG-ALSA NG SIYUDAD NG MASSILIANaglakbay siyang (si Caesar) tungong Hispania subalit naantala siya sa puerto ng Massilia (siyudad na ng MARSEILLES ngayon sa Timog ng Pransiya).Noong dumating si Caesar doon nakita niyang sarado at naharangan ang malaking pintuan sa pader na pumaikot sa siyudad at batay sa tala ng kanyang intelihensiya, naghanda ang mga mamamayan ng matagalang pagkubkub at nakipag-ayos ng tulong mula sa isang katutubong tribung galit kay Caesar. Naki-anib na noon ang mga mamamayang Massilia sa panig ng mga Optimates ng Senado na kaanib ni Pompey.Noong nagkagulo ng pamunuan at senado sa Roma sa Enero, ang mga kabataang Aristokratong Massiliote sa Roma ay pinabalik sa Massilia ng Roma para magdala sila ng mensahe. Noong paalis na sila sa Roma, binigyan sila ng instruksiyon ng senado at kasama si Pompey na sabihin nila sa kanilang pamunuan sa Massilia na nararapat nilang kalimutan nang isipin ang nakaraang kagandahang loob sa kanila ni Caesar…..”Please listen to the podcast for the full story in this chapter.

Sa nakaraan, nasugpo na ni Caesar ang boong katribuhang katutubo sa Malayong Gaul kung saan siya namalagi bilang pro konsul o gobernador ng dalawang termino magmula taong (50BC). Nai-ayos niya na ang otoridad ng Pamunuang Roma doon at siya’y tinatawag na ng senado at pamunuang Roma at pinapabalik na siya bilang pribadong mamamayan. Pinagbibitiw na rin siyang kumandante ng hukbo ng mga lehiyon na kanyang pinalaki sa Gaul. Tinanggihan ang kanyang hiling na pagkandidatuhin siya bilang konsul in absentia dahil kailangang pupunta siya sa Roma bilang pribadong mamamayan kung gusto niyang kumandidato. Alam ni Caesar na manganganib siya na babalik bilang pribadong mamamayan na wala siyang hukbong suporta. Marami ang magtatangka sa kanyang buhay. May mga pulitiko na gustong magpabagsak kay Caesar dahil sa kanyang panagumpay sa Gaul. Subalit, noong sabihan siyang bitawan niya ang hukbong tapat sa kanya samantalang si Pompey ay hindi papayag na tiwalagin ang nasa kanyang hukbo, bagkus ay malamang na ipapasa pa ng senado kay Pompey ang pangkalahatang pagka-kumandante, ito ay nagbantang panganib kay Caesar. Ito ay dahil si Pompey ay pumanig na sa partidong republikano ng mga Optimates.Mula sa kinaroroonan ni Caesar sa Cisalpina, maingat siyang nagbalak at iniwasan niyang mabagabag. Sa kanyang isipan, siya ay naiipit at nasusukol sa pagdesisyon.Ang pakiwari niya ay hinuhubaran na siya ng oportunidad at karapatan. Walang ibinigay sa kanya ng pamunuan na pamaraang garantiya ng kanyang kaligtasan.Kung susunod siya sa utos ng senado, buhay niya’y lubusang manganib. Kung sasalungat siya, siya ay tataguriang rebelde na lumabag sa batas. Malalim siyang nag-isip. Ipinadala niya si Gaius Scribonius Curio sa senado sa Roma para ibigay nito ang kanyang mensahe at ang ipinabalik na kasagutan ay bagay na hindi niya maubos maisip. Hindi lamang tinanggihan ang kanyang proposisyon idineklara na siyang kaaway ng publiko mula a-siyete ng buwan.Iniwasan niyang magkaroon ng suspetsa ang mga tao na ang hukbong kanyangdala ay mayroong susuungin na maisasaganap. Dala ni Caesar ang isang pangkat ng hukbo na tapat sa kanya, ang Lehiyong Gemina na Panglabingtatlo na nanilbihan sa ilalim niya sa mga labanan sa Gaul. Ang lehiyon niyang ito ay una niyang binuo noong taon ng 57 BC at subok na niyang isa ito sa mga pinakamapagkakatiwalaan at maa-asahang lehiyon sa arming Romano.Nagpahinga siya at ang kanyang hukbo sa Ravenna, siyudad na daungan at base ng armadang Romano at bandang hilaga ng Ilog ng Rubicon. Pinulong niya ang kanyang mga tauhan at siya’y nangag-usap sa kanila. Ang katugunan ng mga sundalo ay ang kanilang pangakong manatili silang tapat sa kanya.Naglakbay sila sa gabi at sa unang gabi minalas sila dahil ang kanilang mga sulo ay namatayan ng siga. Nagkandaligaw ang mga ito hanggang sa lumiwanag at nakakita sila ng isang magsasaka na siyang nagturo sa kanila ng daan. Nakarating sila sa tamang daan at nagpatuloy na sila sa pampang ng Rubicon na kung saan naroon ang kanilang mga naghihintay na kasama.Tutuloy ba sila o hindi. Kung tutuloy sila, ito’y magiging tanda ng paghimagsik laban sa Roma dahil nasa alituntunin ng Romanong batas noon na ang pagtawid sa Rubicon na may kasamang hukbo ay itinuring na ‘pagtataksil.” Labag ito sa batas ….Kung magpatuloy siyang tumawid sa Italia kasama ng kanyang hukbo, sa kabila na inutusan na siya ng Roma na tiwalagin niya ang kanyang armi at bumalik na siya sa Roma, ito ay ituturing ng Roma na deklarasyon ng digmaan at aksiyon ng pag-aalsa…..Kapag may digmaan, maraming mga buhay Romano ang masasangkot, mawawasak at malalagas…Pls listen to the podcast for the whole story in this chapter.

Part 10 - Uxellodunum“Si Caesar ay nanatiling abala sa teritoryong Gaul na kanya noong hinati ng tatlong bahagi - Gallia Celtica, Gallia Belgica at Galla Aquitania. Noong dumating ang tagsibol sa taong 51 BC, sumuko na sa mga Romano ang mga katutubong Belgae. Ang pagkawasak ng. tribung ito ay nasa puntong malayo nang mangyari na maghimagsik silang muli.Subalit mayroon noong dalawang pinuno ng tribu sa Timog-Kanluran ng Gaul – sinaDrappes ng tribung Senones at Lucterius na pinuno ng mga Cadurci na patuloy noong umaalsa at naglalakbay na nanghihimok ng mga taong sumali sa kanya. Si Lucterius ay dating kasama ni Vercingetorix na nagpatuloy sa pagpalaganap ng resistansiya kahit noong nsumuko si Vercingetorix. Siya ay may katangi-tanging lakas ng loob. Nakapagtipon noon ni Drappes ng mga patapon at mga desperadong lumaban na katutubo na napulot niya kahit saan kasama na ang mga tulisan. Nanatili silang mailap at noong inokupahan nila ang bayan ng Uxellodunum sa taas ng Ilog Dordogne, malapit sa pook na Vayrac sa Pransiya, kanilang lalongpinatatag ito.Ang bayan ay pag-aari ng tribung Cadurci, mga katutubo ng rehiyonng Quercy sa lugar na sa ngayon ay tinatawag nang Cahors sa Pransiya.Matibay ang oppidum na ito, at bawat bahagi ng bayan na ito ay nakasanggalang sa pinakamapanganib at matataas na mga bato. Kahit ito ay hindi maguwardiyahan,mahirap akyatin ito ng sino mang manlupig. Magpagayunman, ang mga tao ay may saganang mga probisyon.Matibay ang proteksiyon ng opidum ng Uxellodunum dahil halos buong kabuuan ng burol na kinalugaran nito ay napaligiran ng ilog. Isa pa,ang mga pader na itinayo ng mga Cadurci ay lubos na napakatibay.Isang bahagi ng kutang-bayan na ito ay protektado ng bundok na nanghahadlang sa anumang pagpasok ng anumang kaaway mula doon.Ipinasa-kamay noon ni Caesar kay Legatus Gaius Caninius Rebilus kasama ng dalawang lehiyon ng sundalong Romano ang mga umaalsang senones at Cadurci.Ang mga sundalong Romano ay sabik noong magsimulang sumabak muli sa aksiyon dahil sa pagnasa nilang maulit ang nangyaring pananagumpay nila sanakaraang bakbakan sa Alesia. Sinundan ni Caninius Rebilus sina Drappes at Lucterius sa Uxellodunum.Pagdating doon ni Rebilus, nagkampo sila sa mataas na lugar sa may gilid ng oppidum upang makapaneguro sila na ano mang pagtatangkang pag-eskapo ng mga tribu mula sa kutang bayan ay masusugpo nila. Sa paraang ito, ang layunin ay ang lubusang masarhang makulob ang bayan.Ang pinuno ng mga Senones na si Lucterius ay beterano na sa labanan at isa siya sa mga nakatakas sa nakaraang digmaan sa Alesia kaya alam niya ang epekto ng kagutuman sa loob ng kinubkob na lugar.Kaya nagpasya siyang mag-organisa ng pansamantalang pagpuslit na kasama si Drappes at hukbong tribu mula sa kampo para mangolekta sila ng pagkain at probisyon. Pansamantala silang nag-iwan ng dalawang libong mandirigmang tribu. Pumuslit sila sa kadiliman ng gabi. Ang mga katutubong Carduci na nakatira sa mga karatig na pook ay nagbigay ng mga pagkain at probisyon sa mga rebeldeng sundalong tribu. Ginawa nila ang pangolekta ng ilang gabi hanggang nakaipon sila ng malaking kantidad ng mais. Pagkatapos silang makalikom ng probisyon para sa mga tao sa bayan, nagkampo sina Drappes at Lucterius sa puwestong mga sampung milya ang layo mula sa bayan dahil ang balak ay mula doon, dadalhin nila ang suplay na mais sa loob ng bayan nang unti-unti.Pinaghatian nina Drappes at Lucterius ang trabaho: ang pangkat ni Drappes ang nagbantay sa kampo, si Lucterius ang nagdala ng komboy ng hayup na nagkarga ng bagaheng mais tungo sa bayan. Pagkatapos na nag-atas si Lucterius ng toka ….”

PART 9IMPERIO ROMANO - JULIUS CAESAR (Sub episode 7B)Continued: DIGMAAN SA GAUL Walong taon magmula 58 BC hanggang taon 50 BC isinaganap ni Julius Caesar ang kampanyang panlupig sa mga katutubong tribu sa Gaul. Nasugpo ng pamunuang Romano ang mga katutubong Helvetii sa Arar at sa Bibract (58 BC), ang mga Suebi at mga Aedui SA BULUBUNDUKIN NG VOSGES, mga Nervii sa Sabis (57 BC),ang mga Belgae sa Axona (57BC), ang mga VENETI, Eburones, Aduatuci, Centrones, Grudii, Levaci, Pleumoxii, Geiduni at Carnuti.Marami ang mga tribu sa Gaul at bawat tribu ay may kinikilalang pinuno at mayroon silang pnsariling pamahalaan. Habang nasasakop ni Caesar angmga ito sa sagupaan, marami ang nangangahas na sumalakay at lumaban sa mga lehiyong Romano. Inilaan ni Caesar ang kanyang buong pagsumikap sa pagsakop sa buong teritoryo ng Gaul at dala ng kanyang napapamalitang pananagumpay ang kanyang kaibigan sa Roma na si Crassus ay nag-ambisyon na nagtuon ng pansin sa ibayong karagatan. Umayon si Caesar sa plano ni Crassus na sakupin nito ang Parthia dahil nakita niyang kaigihan nito ang paglawak ng kapangyarihan ng Roma. Naging kalunos-lunos ang kinahinatnan ng isinagawang kampanya ni Crassus sa taon na 53 BC dahil natalo ito ng mas maliit na puwersa ng mga taga Parthia.Kagaya sa nakalipas na dalawang taon na noong namatay ang anak ni Caesar na si Julia na sinundan ng pagkamatay ng kanyang mahal na ina, si Caesar ay nasa kalagitnaan ng masinsinan at mabagsik na kampanyang militar noong nalaman niya ang pagkamatay ng kaibigan niyang si Crassus. Sumunod na umalsa sa Gaul 53 BC at 52 BC) ang matatag at matapang na tribung Arveni. Ang nangyaring enkuwentro ng tribu at ng Romanong lehiyon ay naganap sa Gergovia. Ang Gergovia ay kabisera noon ng mga tribung Arverni sa lumang Gaul at ngayon ay lugar na itong kilala na pook ng Gergovie sa ituktok ng bundok sa bayan ng La Roche-Blanche malapit sa Clermont-Ferrand sa Auvergne-Rhone-Alpes sa Pransiya. Mabagsik ang nangyaring labanan at nakayanang paatrasin ng hukbong Gaul na mga Arveni at pinamunuan ni Vercingetorix ang mga Romanong mananakop.----------------------------- Ang tribung Arveni ay mga katutubong Gaul na nakatira sa lugar na sa ngayon ay kilala na sa pangalang Auvergne at naitalang isa sa pinakamakapangyarihang tribu ng sinaunang Gaul. Sa taong 52 BC ang pinuno ng tribung Arveni na naninirahan sa Oppidum o napatibay na kuta ng Gergovia ay ang ang mandirigmang si Vercingetorix . Hindi sang-ayon noon si Vercingetorix na ang dating kalayaang mamuhay ng mga tribu ay pakikialaman ng mga Romano. Naakit niya ang paggalang ng mga ibang tribu sa kanya dahil sa kanyang magaling na pamumuno, lakas ng kanyang militar, tibay ng kanyang kalooban at katalinuhang taktikal sa militar. Malaki siyang lalaki at ang kanyang tayo ay naghahayag ng kapangyarihan at katapangan. Nagawa niyang magtatag ng alyansa ng mga iba-ibang tribu sa Gaul laban sa pamunuang Romano at ito ay kanyang pinamunuan. Noong 53 BC umalis si Caesar na nagtungong Italya pagkatapos ng kampanya niya ng pagsupil sa mga tribu sa tag-araw. Ito ang tiyempong sinamantala ng mga umalsa na nag-alyansang mga tribu sa Gaul na pinamunuan ni Vercingetorix at umalma sila laban sa mga lehiyong Romano na nagpapalipas ng taglamig sa Gaul….Listen to the podcast for the full episode

PART 8(Sub episode 7A)IMPERIO ROMANO JULIUS CAESARDIGMAAN SA CARRHAEHabang abala si Caesar sa pagresolba ng mga pag-aalsa ng mga tribu sa Gaul noong TAON 53 BC, nagkaroon ng labanan sa pagitan ng mga Romano at ng Imperyo ng Partha o Arsacid na lugar na ngayon ng Iran. Ang nangyaring digmaan ay naganap sa sinaunang bayan ng CARRHAE, na lugar na ngayon ng Harran sa Turkiya. Ang nananakop na hukbong Romano ay pinamunuan ng kaibigan ni Caesar na si Marcus Licinius Crassus. Ang anak ni Crassus na si Publius ay sumali sa kanya na ang dala niya ay mga sundalong galing sa mga hukbo sa Gaul.Ang digmaang inilunsad laban sa PARTHIA ay bunga ng usapang politika ng samahang triyumbirado sa Roma namatagal nang binuo noon ng mga magkaka-alyado na sina Marcus Licinius Crassus, Pompeius Magnus at Julius Caesar. Batay sa pag-uusap at impluwensiay ng tatlo, naipasa ang batas na Lex Trebonia sa Roma noong taon na 55BC at ito ang nagbigay ng pahintulot kay Caesar na maging gobernador sa Gaul at sa kanyang pagsakop doon. Naibigay kay Pompey ang mga probinsiya ng Hispaniao Pensinsula ng Iberia at nakuha ni Crassus ang probinsiya ng Syria. Sa pagkatanggap ni Crassus sa probinsiya ng Syria, matindi ang naging paghangad niya na masakop din niya ang Parthia, rehiyon noon na ngayon ay lugar ng Hilagang-Silangan ng Modernong Iran, rehiyon ng Khorasan, bahagi ng Iraq, Armenia at Afghanistan. Ang Parthia ay unang pinamuhayan ng sinaunang tribung Parni na kaugnay ng mga ninunong Persiano na galing sa Imperyo ng Persiya na winasak ni Alehandro ng Masedonya at kanyang hukbo sa matagal nang 331 BC.Sampung taon bago ng paglayag ni Crassus patungong Parthis para mangsakop, ang Parthia ay nakipag-alyado sa Roma laban sa Armenia. Natalo ang Armenia subalit ang kumander noong Romano na si Ganeus Pompeius (Pompey) ay binawi niya ang kanyang pangako na ibabalik niya sa Parthia ang mga lupa ng Messopotamia na inokupahan noon ng Armenia. Mula noon, nagkaroon na pag-aalinlangan ang relasyon ng Roma at Parthia.Habang nagbabalak noon si Crassus, ang kanyang pinupuntiryang sakupin na lugar – ang Parthia ay magulo at batbat ng kataksilan, katiwalian, kasakiman, pandaraya at salungatan. Ang dating hari doon noon na si Haring Pangatlong Phraates (III) ay pinatay ng kanyang dalawang anak na lalaki noong tano – 57 BC. Ang mga suwail na anak ay sina Pangalawang Orodes (II) at si Pang-apat na Mithridates (IV) ay nag-agawang pumalit sa trono. Sa unang labanan ng dalawang magkapatid, nanalo si Orodes at inatasan niya ang kapatid niya na maging de-facto na hari ng Media. Subalit nagkaroon muli ang bakbakan ang magkapatid na Orodes at Mithridates at napuwersa si Mithridates na tumakbo at magpatulong kay Aulus Gabinus na siya noon ang Romanong gobernador o prokonsul sa Syria. Tinangka ni Gabinus na mamagitan sa alitan ng dalawang magkapatid na ang pakay niya ay gawin siya ng Roma na haring kinatawan ng Roma doon habang aagawin niya ang kontrol sa Parthia. Subalit, inabandonar ni Gabinius ang plano niyang ito at sa halip ay pinili niya ang mamagitan sa mga Ehipto na noon ay nasa pamumuno ni Unang Ptolemy Soter. Nagsarili ngayon si Mithridates na nagpatuloy na nagtangkang sumakop sa Babylonia. Bagaman nagkaroon siya ng mga maliliit na pag-wawagi noong una, sa bandang huli, siya’y nilupig ng kumandante ng Parthia na si Surena. Pumalit si Crassus kay Gabinus bilang gobernador ng Syria at kina-alyado niya si Mithridates. Sinakop nila ang lugar ng Osroene na nasa kamay noon ng Parthia. Sa nangyaring labanan, nasugpo ni Surena si Mithridates at pinaslang niya ito…..Listen to the full podcast for the whole episode.

part 7 (Umpisa ng Digmaan sa Gaul )“Sa nakaraan, naipakilala si Gaius Julius Caesar, isa sa pinakabantog, pinakakatangi-tanging taong nabuhay sa mundo sa sibilisasyong kanluranin; naging dakila sa pagiging pinunong stratehiko sa militar, manlulupig ng teritoryo at pinuno sa pamunuan sa kasaysayan. Isa rin siyang mahusay na manunulat at orador o mananalumpati.”“…Mabilis ang pag-angat ni Caesar dahil pagkatapos ng kanyang pagiging praetor, noong taon na 59 BC nahirang siyang konsul. Ito na ang posisyon na pinakamataas sa pamahalaang Roma. Noong natapos ang kanyang termino na isang taon, siya’y naatasang gobernador sa teritoryo ng mga Gaul kung saan nabigyan siya ng kapangyarihang mamahala sa napakalawak na lugar at may hawak na maraming lehiyon ng hukbong militar. Noong malaman ng kanyang mga pinagkautangan na pupunta siya sa malayong probinsiya, umangal ang mga ito.Nalutas ang problema ni Caesar dahil tumulong sa kanya ang kaibigan niyang si Crassus. Ginarantiyahan nito ang pagkakabayad ng mga utang ni Caesar at noong sumang-ayon na ang kanyang mga pinag-kautangan tumuloy na si Caesar para manungkulang gobernador sa malayo at malawak na probinsiya na kinaroroonan ng mga katutubong Gaul.Sa Gaul, ang malimit na pagpasok dito ng mga tribung barbaro na Allemanni ay nagsimulang manggulo sa mga katutubo doon at naging malimit ang mga paglalabanan…”“Sinikap ni Caesar na isaayos ang mga ito. Subalit maraming mga tribu ang hindi lamang naglalabanan kundi naghimagsik din laban sa pamunuang Romano dahil sa hindi nila gustong pakikialam ng Roma sakanilang kalayaan at pamumuhay. Naganap ang mga sunod-sunod na mga labanan sa Gaul na nagtagal ng walong taon magmula 58 BC hanggang 50 BC.Nasugpo ng pamunuang Romano ang mga katutubong Helvetii sa Arar at sa Bibract (58 BC), ang mga Suebi at mga Aedui sa BULUBUNDUKIN NG VOSGES, mga Nervii sa Sabis(57 BC), at ang mga Belgae sa Axona (57BC)…Ang mga nasupil na mga iba-ibang tribu sa Gaul ay hindi masaya na ang kanilang kalayaan ay mapasa-kamay sa mga Romano. Kabilang dito ang tribungkeltang-Alemanni na mga Eburones ay nakatira sa hilagang bahagi ng Ardennes sa rehiyon na malapit sa lugar na ngayon ay Timog Olandia, Silangang Belhika at Rhineland….”“…Sa kabilang dako, sa kanyang pananagumpay laban sa mga Romano, lumakas ang loob ni Ambiorix at siya’y personal na nagpunta sa mga Aduatuci at mga Nervii at hinimok silang magsagawa ng panibagong pagsalakay sa mga Romanong nagpapahinga sa teritoryong Nervi sa ilalim ng pamumuno ni Quintus Tulius Cicero. Nagkasundo ang mga Nervii at nagbuo sila kaagad ng puwersa mula sa pinagtawag nilang mga mandirigma sa iba-ibang tribu sa Gaul na nasa kanilang pamunuan – ang mga tribung Centrones, Grudii , Levaci, Pleumoxii at Geiduni. Tamang-tama ang pagdating ng hukbong ni Caesar na sumaklolo at naharang ang mga pagtagpu-tagpo ng mga tribu. Habang nangyayari ito, sa kabilang lugar ng Treveri, naroon noon si Labienus, ang legatus na pangalawa kay Caesar na kumandante, ay naharap din sa panganib ng pagsalakay ng tribu dahil nagkalat na noon ang himagsikan ng mga Eburones. Ilang araw na nanatili si Labienus at kanyang armi sa kuta nila habang araw-araw noong nagpapadala ng pabugso-bugsong paglusob si Indutiomarus…”Listen to the podcast for the full and complete episode.

IMPERYO ROMANO – JULIUS CAESARPART 6 (Digmaan sa Gaul at sa Britanya) “Sa nakaraan, nasubaybayan natin si Julius Caesar mula sa kanyang pagkabata at sa mga dumaang mga taon. …”“…Namatay ang kanyang ama na si Gaius Caesar noong siya’y labing anim na taong gulang lamang. Ang kanyang ina ay galing din sa maharlikang pamilya at siya ang nagpalaki sa kanyang tatlong anak na si Caersar at kanyang dalawang kapatid na babe. Simula’t simula pa, politika na ang pinatunguhan ng kinabukasan ni Julius Caesar….”Noong nanalong namuno si Sulla pinag-initan siya nito at napilitan siyang umiwas at umalis sa Roma. Namatay si Sulla at bumalik si Caesar sa Roma. …”“…Naglakbay siya sa Rhodes at naranasan niyang nabihag at pinatubos ng mga pirata. Nahirang siyang Pontifex o pinuno ng relihiyon.Pagkatapos nahirang siyang quaestor, opisyong pamamahala ng administrasyong pinansiyal at pagsagawa ng pagkuwenta tungkol sa mga perang pinapalabas ng tesorerya. Naatasan siyang mahistrado o “curule aedile”/ aedilis curulis na ang tungkulin ay ang mamahala sa mga trabahong publiko.Nagkandidato siyang maging Pontifex Maximus - ito ay posisyong pinakamataas na pinuno sa relihiyon at bagaman nagkautang-utang siya para sa kanyang pangampanya napagtagumpayanniyang makamit ang posisyong ito.At pagkatapos siya’y naipataas mula sa pagiging “curule aedile” sa posisyong praetorat siya’y naging mahistrado na ang kanyang kapangyarihang ay kaugnay sa pambabatas at ehekutibong panungkulan……”“… noong taon na (59 BC) nahirang siyang konsul. Ito na ang posisyon na pinakamataas sa pamahalaang Roma. Noong natapos ang kanyang termino na isang taon, siya’y naatasang gobernador sa teritoryo ng mga Gaul kung saan nabigyan siya ng kapangyarihang mamahala sa napakalawak na lugar at may hawak na maraming lehiyon ng hukbong militar….”“Nagkaroon ng mga paghihimagsik ng mga katutubo laban sa pamunuang Romano at dito nag-umpisa ang mga nangyaring labanan sa Gaul na nagtagal ng walong taon magmula 58 BC hanggang 50 (BC).PAGSALAKAY SA BRITANIA“….Sa taon pa ring 57 BC, sa nangyaring labanan sa Bibracte bagaman nagtakbuhan nang bumalik sa kanilang mga teritoryo ang mga nakaligtas sa labanan, may apat na sumali doong mga tribu na tumangging sumurender kay Caesar. Ito ang mga Nervii, Atrebates, Aduatuci at Viromandui. Sinabihan ng mga tribung Ambiani si Caesar na ang mga Nervii sa lahat ng mga tribung Belgae ay silang suklam na suklam ng labis sa pamunuang Romano. Ang tribung ito ay napakabangis at napakatapang.Hindi nila pinapayagan ang pagpasok ng mga maluluhong mga bagay sa kanilang sosyedad dahil naniniwala sila na ang mga ito ay mayroong epektong nakakasira sa katangiang tao at may takot sila sa impluwensiya ng mga taong Romano. Wala silang balak na makipag-usap ng pakikiayos kay Caesar na noon ay patungo sa kanilang teritoryo.Tatlong araw na noong naglalakbay si Caesar at kanyang hukbo sa teritoryo ng mga Nervii na ang tinatahak na daanan ay isang lumang daan. Napag-alaman ni Caesar mula sa mga bihag na mga lupong Belgae ay nagtitipun-tipon sa kabilang pampang ng Ilog Sabis na noon ay may sampung milya pa ang layo mula sa kinaroroonan nila. Nakumbinsi noon ng mga Nervii ang mga tribung Atrebates at Veromandui na suportahan sila laban sa Hukbong Romano ni Caesar. Patungo rin noon doon ang tribung Aduatuci para sumali subalit naantala sila. Nakahanda na noon ang mga tribu at hinihintay nila ang pagdating ni Caesar. Sa kabilang dako, si Caesar ay nag-utos ng mga bihasang iskaut para maghanap na para sa susunod na pagkakampusan ng hukbo ni Caesar…..”listen to the podcast for the complete and full episode.

IMPERYO ROMANO – JULIUS CAESARPART 559 BCSa taong 59 bago Kapanahunan (59 BC) ang Republica Romano ay nagkaroon ng kanyang “rebolusyon,” simula ng panahon ng karahasan at digmaang sibil na siyang mamagbago sa pamahalaan mula sa pagiging republika tungo sa pagiging monarkiya.Sa pagsama nina Julius Caesar at ni Marcus Calpurnius Bibulus na konsul sa pamunuang Romano ay siyang nagpanimula ng malaking pagpanibago ng kasaysayan ng Republika Roman. Hindi nakayanan ni Bibulus ang makisama sa pamunuan kay Caesar kaya nagbitiw siya sa tungkulin. Kaya sa halip na dalawa ang konsul na mamuno sa gobyerno na siyang nakagawian, nagsolo si Caesar na nagpalakad ng opisyong ito. Naporma ang unang Tatpuno na pinagsamahan nina Caesar, Pompey at Crassus – tatlong pinakamakapangyarihang katauhan sa Roma. Sa kanyang pagiging konsul, ito ang naging tulay na siya ay nahirang na maging gobernador sa malayong Espanya. Ito ang nagbigay pagkakataon sa kanya upang mapalawak niya ang teritoryong Romano sa pamamagitan ng panlulusob sa mga katutubong mga naninirahan sa mga lugar.Sinimulan ni Caesar ang kanyang termino bilang konsul sa pamamagitan ng pagsumite niya ng proposisyong batas – at ito ay ang pagbili ng lupa upang mapatiwalag at mabayaran ang mga sundalo ni Pompey na nanggaling sa kampanya sa Silangan sa kakaraang taon. Ang ibang panig sa senado ay mga konserbatibong mga Optimates o mga tinawag na BONI. Ang grupong ito aypinamunuan ni Marcus Porcius Cato na bantog sa pagiging orador at tagapalakad ng matibay na pagkamapagpigil at masidhing katapatan. Masugid itong tagasunod ng tradisyon at iginagalang siya sa kanyang paniniwala.Ang ginawa ng grupo ni Cato noong isinumite ni Caesar ang kanyang proposisyon ay – umalis sila sa senado upang hindi mapagpasyahan ang isinumite ni Caesar. Dinala ni Caesar ngayon ang proposisyong batas (bill) sa Kapulungan ng “comitia centuriata” na siyang naghihirang ng mga konsul, praetor at mga mahistrado (censors). Ang kapulunang ito ay halos dating-sundalo lahat ang bumubuo. Nagdatingan ang maraming mga beteranong sundalo sa ilalim ni Pompey at noong ang pakitungo ni Bibulus sa kanila ay arogante at mapangbaba, nawalan ng gana ang mga ito sa kanya. Bagaman may nakuhang kapanalig si Bibulus na tatlong tribunong plebeyo o tagapagtanggol ng masang mamamayan para harangan ang pagkakapasa ng proposisyon ni Caesar, sina Pompey at Crassus naman ay nagsuporta kay Caesar ng lantaran.Dahil sa laki ng suporta sa proposisyong batas, nag-atubili ang mga tribunong plebeyo na kapanalig ni Bibulus na maghadlang. Kaagad, bago sa botohan sinuspindi ni Bibulus ang botohan dahil sa rason na may kinalaman sa relihiyon. Dahil si Caesar ang Pontifex Maximus na siyang pinakamataas na opisyo sa relihiyon sa Roma, hindi niya pinansin ito at ipinagpatuloy nila ang botohan. Umakyat si Bibulus at dalawang tribunong pleberyo sa hagdan ng templo ni Kastor at Pollux upang tuligsain ang proposisyong batas. Nagalit ang mga taong nagpulutong at galit siyang dinumog at binasag ang kanyang suot na simbolo ng kanyang pagka-konsul. Itinulak siya sa lupa at binuhusan siya ng dumi. Bumangon siya at nilinis niya ang kanyang mukha at sinigawan niya ang mga nasa pulutong na patayin na lamang siya para tapusin ang pagpapahiya sa kanya. Kinumbinse siya ng ibang mga senador na umalis at magpulong silang muli sa ibang templo habang nagpatuloy ang pagpupulong na nagpasa sa nasabing batas…..Please listen to PODCAST for the full narrative

Sa taong SAISENTA’Y UNO BAGO KAPANAHUNAN (61 BC) nabaon na si Caesar sa napakalaking pagka-utang dahil sa kanyang labis na kagagastos. Natiyempo namang siya’y nakaangat na noon sa mataas na posisyon at impluwensiya kaya’t napagwagian niyang maatasang mapapunta sa Malayong Espanya para pamahalaan ito. Nahirang siyang maging gobernador ng Malayong Espanya – sa lugar ngayon ng Andalusia at Portugal. Noong malaman na paalis siya, umalma ang kanyang mga pinagkautangan sa Roma kaya napilitan si Caesar na nakipag-usap muli kay Crassus, isang mayamang may malaking ambisyon sa pulitika. Pumayag itong magbigay ng seguridad na pautang kay Caesar at ang pinag-usapang kabayaran nito ay gagamitin ni Caesar ang kanyang impluwensiyang pulitika na pabor kay Crassus. Humayo si Caesar papuntang Malayong Espanya at dumaan siya sa Switzerland. Isang gabi, huminto siya sa isang pook doon, lugar sa bundok na may mga nagpapasto. Nagulat siya sa kanyang nakitang karukhaan sa maliit na pook na ito. Nag-isip ang mga kaibigan ni Caesar kung sa lugar ba na iyon, ang inggitan, selosan at ambisyon na naglipana saan mang bahagi ng mundo ay may lugar sa pook na iyon. Sinabi ni Caesar sa kanila, na sa parteng kanya, nararapat niyang unang piliin ang manatili sa pook na ganyan atpangalawa lamang ang Roma. Sa panahong ito na siya’y gobernador ng Malayong Espanya, isang katutubong tribung Kelta ng Lusitanya (na ngayon ay Portugal na) ay lumalaban sa pamunuan ng Roma. Magmula sa kanyang kwartel sa Scallabis ( naSantaremna ngayon, sa pampang ng Ilog Tagus sa Portugal), nagsagawa ng ekspedisyon militar si Caesar laban sa mga tribung katutubo sa pagitan ng mga ilog ng Tagus at Douro. Nagsagawa rin siya ng isang mahalagang ekspedisyon na hukbong-dagat laban sa mga katutubo sa Gallaecia. Ang labanang hukbong dagat ay naganap sa malapit sa Bigantium, lugar na Coruňa na ngayon sa malayong hilagang-kanlurang banda ng Espanya. Nakasamsam ang hukbo ni Caesar ng malaking kayamanan mula sa armadang Gallaecia atginamit niya itong pambayad sa kanyang mga utang. Naging matagumpay ang administrasyon ni Caesar sa probinsiyang Malayong Espanya at noong bumalik siya sa Roma sa sumunod na taon, TAON SAISENTA BAGO KAPANAHUNAN (60 BC) mayroon na siyang sapat na pananagumpay sa militar at sapat na pera parapambayad sa lahat ng kanyang mga utang. Sa puntong ito, naghanda siyang kumandidato bilang Konsul na siyang pinakamataas na opisyo sa estado ng Roma. Lubos na makapangyarihan ang opisyong ito. Noong may nangyaring nakitil ang dinastiyang linya ng hari na namuno sa Roma, ipinakamay ng mga Romano ang supremong mahistrado sa kamay ng dalawang konsul na hinihirang sa pamamagitan ng botohan. Pakinggan ang buong kabuuan ng kabanata sa podcast.Please listen to the podcast for the whole story.

Sa nakaraan, nasubaybayan natin si Julius Caesar mula sa kanyang pagkabata at sa mga dumaang mga tao. Galing siya sa angkang maharlika na matutuntong maiugnay sa mga naunang mga hari sa Roma at maging sa mga diyosa sa mitolohiya na sina Venus at Aeneas. Ipinanganak siya noong taon na ISANG SIGLO BAGO NG KAPANAHUNAn o 100 BC. Namatay ang kanyang ama na si Gaius Caesar noong siya’y labing anim na taong gulang lamang. Ang kanyang ina ay galing din sa maharlikang pamilya. Simula’t simula pa, politika na ang pinatunguhan ng kinabukasan ni Julius Caesar. Inasawa niya si Cornelia na anak ng isang nobilidad na pamilya rin kaugnay ng kanyang ambisyon sa politika. Nasangkot si Caesar sa hidwaan ng dalawang malalakas na partido; ito ay ang pamunuan ni Marius at pamunuan ni Sulla. Noong nanalong namuno si Sulla pinag-initan siya nito at napilitan siyang umiwas at umalis sa Roma. Namatay si Sulla at bumalik si Caesar sa Roma. Doon sinimulan niyang isulong ang kanyang interes sa politiko. Noong namatay ang kanyang asawang si Cornelia, nag-asawa uli ng pangalawa si Caesar – ito si Pompeia na kanyang diniborsiyo pagkaraan ng ilang taon. Bagaman sa TAONG SAISENTA’Y TRES BAGO KAPANAHUNAN (63 BC), palakas na nang palakas ang puwersa at impluwensiya ni Caesar, dumarating pa rin ang mga pagkakataon na si Caesar ay minamalas pagdating sa kanyang pinansiyal na estado dahil sa estilo ng kanyang pamumuhay na tinawag na “bon vivant,” o taong mahiligin sa luho at kasayahang sosyal. Sa katunayan siya’y nakabaon sa utang at kahiya-hiya ang mga nangyayari sa kanyang estado. Magpakagayunman siya’y kumandidato sa napakataas na posisyon – ang pagiging Pontifex Maximus o Supremong Ama ng Pangsansinukob na Relihiyon. Sa kanyang edad noon na TATLUMPU’T ANIM, marami ang nagulat sa kanyang lakas ng loob na kumandidato para sa posisyong ito dahil bagama’s siya’y umaangat na sa linyang pulitiko hindi pa rin siya ganoong kabantog. Naglakas loob siya dahil ang opisyo noon ng Pontifex sa panahon ni Caesar ay kapuri-puri at napakahalaga. Ito ang pinakamahalagang posisyon sa sinaunang relihiyon sa Roma na bukas lamang para sa mga galing sa lahing patrisyano. Dalawang siglo pa ang dadaan sa Roma bago ang unang plebeyo o mamamayan na galing sa masa ay humawak sa posisyong ito. Ang pagiging Pontifex Maximus ni Caesar aymahalagang hakbang tungo sa kanyang pagkaroon ng malakas na impluwensiya sa sosyedad at sa politika. Ang may katungkulan nito ay itinuring na “tulay o tagapamagitan ng tao sa diyos.” Kabilang sa mga katungkulan nito ay ang mamahala sa pagpapatayo at pagmamanehar sa mga tulay sa siyudad, mga templo at paggawa ng mga regulasyon at kontrol sa mga seremonya kaugnay sa relihiyon.Kaya naging masigasig noong nangampanya si Caesar. Hindi rin siya nagpang-iba sa mga politiko na gumamit ng suhulan hanggang sa napagastos siya ng sobra-sobra na kapag matalo siya, siya ay magiging lubusang mapapabagsak na sa kanyang estado.Nakatanggap siya ng mahalagang suportang pinansiyal mula sa mga malalakas na mga tao, lalung-lalo na mula kay Licinius Crassus na siya ring tumulong sa kanya ng pinansial sa nakalipas na taong SAISENTA’Y SINGKO noong si Caesar ay naging aedile.Sa awa noon ng kanyang ina sa kanya, noong si Caesar ay lumabas sa bahay sa araw ng eleksiyon, hindi napigilan ng kanyang ina ang umiyak. Nabagbag ang damdamin ni Caesar. Alam niya ang malalim na debosyon nito sa kanya; ang kanyang ina na nagpalaki sa kanya at nagpasok sa kanyang isipan ng lubos napagmamalaki sa kanyang mga ninuno. Iginalang ito ni Caesar. Marangal ang kanilang angkan…Pakinggan ang buong podcast para sa kabuuan ng kabanatang ito. Please listen to the podcast for the full story.

Sa pagbalik ni Caesar sa Roma pagkatapos na namatay si Sulla, siya’y sumuporta sa nananaig na partido ng mga tao. Ang una niyang isinaganap na gawang pampubliko ay isinakdal niya ang gobernador sa makapangyarihang probinsiya ng Masedonya para maalis ito. Dinaanan niya ang lugar ng Masedonya noong nagpunta niya sa Bithynia. Ang gobernador na ito ay nagngalang Dolabella at malakas siyang kapanaig ng namatay na si Sulla. Sa paglilitis na nangyari, nagsalita si Caesar sa Forum at binatikos niya si Donatella. Sa puwersa at husay ng kanyang pangusap siya’y pinuri ng mga tao at dumagsa ang kanyang mga taga-suporta. Bagaman napawalang-sala si Donatella dahil nadepensahan siya ng mahusay ng kanyang mga abogado, nakita na ng mga tao ang katangi-tanging husay ni Caesar sa pananalumpati at lumaki ang kanyang mga tagahanga. Lumakas ang loob ni Caesar at naging madalas siya sa forum na nananalumpati at nakikipagpaligsahan sa kahusayan sa pangausap at oratorio. Dumagsa ang mga taong nagsimulang magturing sa kanya bilang kampeon ng ordinaryong mga tao, ang masa. Siya’y inangking kampeon ng nakararaming plebeyo. Naging tuso si Caesar na subukan kung hanggang saan ang pagtangkilik sa kanya ng mga tao. Noong namatay ang kanyang tiyahin na biyuda ng namatay na pinunong Marius, na dating kalaban ni Sulla, pinag-alayan ni Caesar ito ng isang papuring talumpati. Ang kanyang elokusyon o elohiyo na tinawag nila noon na panegyric ay isinagawa ni Caesar ito sa rostrum ng forum sa publiko. Sa kanyang talumpati, pinangahasan niya ang nagpalabas ng mga bagay na nagtaglay ng imahe at ala-ala ni Marius– mga bagay na ipinagtatago at ikinubli nang matagal dahil ito’y dating bawal at mapanganib sa ilalim ng pamamahala ni Sulla. Sa paraang ito, mawawari niya kung hanggang saan talaga ang pagtangkilik sa kanya ng masa. Ang kanyang talumpati at taktikang subukang ipaalaala ang dati nang itinakwil ng publiko na si Marius ay naging matagumpay. Napakalakas ang sigaw ng suporta at ang sumabog na masigabong palakpakan ng mga tao para sa kanya. Siya- si Caesar ay mahal nga ng mga taong masa!Sa taong ANIMNAPU’t SIYAM BAGO KAPANAHUNAN (69 BC)Sa kabilang dako, ating silipin ang personal na bahagi ng kanyang buhay – dalawin natin ang kanyang buhay pamilya. Sa mga panahon ng mga pangyayaring naisalaysay na, nakaranas ng malalim na kalungkutan si Caesar. Pagkatapos ng halos labing-tatlong pagsasama nila ng kanyang asawang si Cornelia Minor, namatay si Cornelia noong taon ANIMNAPU’T SIYAM BAGO KAPANAHUNAN NI KRISTO (69 BC). Bagaman ang kanilang pag-asawa ni Cornelia ay maaga dahil pareho silang kabataan noon, naging matagumpay ang kanilang pagsasama. Pinakasalan ni Caesar si Cornelia noong siya’y labimpitung taon lamang at ito ay sa kadahilanang pulitika. Ang ama ni Cornelia na si Lucius Cornelius Cinna ay isang iginagalang na pulitiko. Siya ay naging pinakamataas na pamunuan ng Roma ng apat na beses. Nagkaroon sina Caesar at Cornelia ng matibay na pagsasama at pag-uugnayan. Noong nangyari na nagkaroon ng pagdidiin mula kay Sulla na diborsiyuhin ni Caesar si Cornelia dahil sa kaugnayan nito sa partido ni Marius na kalaban ni Sulla, sinuway siya ni Caesar.Pakinggan ang buong podcast sa kabanatang ito para sa kabuuan ng kuwento

Sa ating naratibo, ating kilalanin si Julius Caesar. Si Julius Caesar ay isa sa mga pinakamahalagang taong namuno sa kasaysayan ng Sibilisasyong Romano na nagbigay pondasyon sa Sibilisasyong Kanluranin. Ang kanyang ginampanang papel sa sibilisasyong Kanluraning ay nagbigay direksiyon sa Landas na pinagdaanan ng kasaysayan ng Yuropa at malaking bahagi ng Asia Minor.At ang Sibilisasyong Kanluranin ay siyang balangkas ng estilo ng ating kasalukuyang pamumuhay at sibilisasyon. Makulay ang daigdig ng mga tao noon, kasingkulay ng daigdig na ating ginagalawan ngayon. Ang mga sentimientos ng mga tao noon ay kaparis ng mga sentimientos nating mga taong nabubuhay sa pangalawang milenya. Si Julius Caesar ay maari nating ihambing sa pinuno ng gobyerno ngayon na malakas ang otoridad at diktdor. Ang pagkakaiba ay si Julius Caesar ay inangkin na ng kasaysayan at iniukit na siya sa panahong nagdaan. KUNG ATING TATANUNGIN KUNG SI JULIUS CAESAR BA AY MAHALAGA SA KASAYSAYAN NGMUNDO AT MAGING SA PANAHON NGAYON? Ang kasagutan ay: OOSi JULIUS CAESAR ay makapangyarihang Romanong Heneral at Estadista noon na namuno nang malawakan sa bahagi ng mundo na pinagmulan ng kanluraning sibilisasyong. Ang pamunuan ni Julius Caesar ay nagbigay porma sa Republika Romano na naging Imperyo Romano. At ang Imperyo Romano ay siyang pundasyon ng ating kinabubuhayan ngayong panahon ng pangalawang milenya. Maging sa literatura klasiko, si Julius Caesar ay itinuring na mahalaga kaya siya ay bantog at tampok sa mga klasikong panulat, lalong-lalo na sa mga panulat ni Shakespeare ng Inglatera noong ikalabinlimang siglo(1500 AD). Si Caesar ay ipinanganak na GAIUS JULIUS CAESAR sa buwan ng Hulyo, petsa adose o atrese (12 or 13) noong isang daang taon bago ng Kapanahunan ng Panginoon o 100 BCE. Siya ay galing sa pamilyang nobilidad at tinawag na patrician.Sa mga kapanahunang ito ng kanyang kapanganakan, ang pinakamalaki at progresibing imperyo na pinamamahalaan ng isang makapangyarihang pamunuan ay binubuo ng mga iba-ibang lugar, magkakalapit at magkakalayo at ginawang mga probinsiya o kolonya. Marami sa mga ito ang ay inangkin at sinakop ng makapangyarihang hukbo ng mga mandirigma sa kanluraning bahagi ng mundo. Ang mga mandirigmang ito ay mga tubo na galing sa sinaunang lugar ng Roma. Iba-ibang mga tao at iba-ibang kultura ang pinamamahalaan ng mga pinili ng pamunuan na gobernador. Ang mga alituntunin at kautusang sinusunod ng mga gobernador ay mula sa iisang otoridad na galing sa kabisera. Ang kabisera ng gobyerno ay siyang kinaroroonan ng pinakamataas na pinunong diktador o hari. Kinokolektahan ng mga nahirang na mga gobernador ng buwis ang mga tao sa kanikanilang distrito o probinsiya at ito ay ipinadadala sa kabiserang pamunuan. Ang katiwalian at kasakiman ay karaniwan din sa mga distrito. Ang pagiging gobernador sa mga probinsiyang nakakaangat at pregresibo ay siyang pinagriribalan ng mga aspirante sa posisyon dahil mas malaki ang kanilang nakukubra at nakukurakot. Ang pagiging gubernador noon ay isang hakbang sa posisyong pulitika na makakapagdala sa isang opisyal kapag tumagal, sa kabiserang Roma para doon naman siya ay manunuyong mahirang sa pang-kabiserang posisyon.Kapag mayroon noong digmaan sa malayo na pagkakasangkotan ng pamunuan, palagi noong sabik ang mga opisyal ng militar na mahirang na mamuno ng hukbo….Please listen to the podcast for the full length of this episode

Teruo Nakamura was the indigenous Formosan Japanese war soldier who survived the war and post war years in the jungle not aware that the war has ended. And when he was found, he would find his status in limbo - presumed dead he was stateless, homeless and would find his family under new identity.Private Teruo Nakamura (Amis: Attun Palalin), an Amis aborigine from Taiwan and member of the Takasago Volunteers, was discovered by the Indonesian Air Force on Morotai, and surrendered to a search patrol on December 18, 1974. Nakamura, who spoke neither Japanese nor Chinese, was the last confirmed holdout.Si Teruo Nakamura ang pinakahuling sundalong Hapon na sumuko noong nagtapos ang Pangalawang Digmaang Pangsandaigdigan. Siya’y nakadestino noon sa isla ng Morotai na bahagi ng Indonesia.Si Nakamura ay tubong galing sa tribu na Amis Pangcah ng isla ng Formosa. Ang Formosa ay siya nang kilalang Taiwan sa kasalukuyang panahon. Sa mga panahong iyon ng digmaan, Hapon noon ang namamahala sa Formosa. Naipanganak si Nakamura noong taong MIL NUEBE SIYENTOS DIYES Y NUEBE at nakapasok siya sa Takasago Voluntary Unit na puwersa ng Hapon noong Nobyembre ng MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y TRES (1943). Napadala siya sa isla ng Morotai na bahagi noon ng inokupahang teritoryo ng mga Hapon na DutchEast Indies.Ang Dutch Easr Indies ay Indonesia na sa kasalukuyan. Naagaw ng mga Hapon ang islang Morotai sa isang labanan noong Setyembre ng MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y KUWATRO (1944). Sa pag-aakalang nasama na sa mga patay si Nakamura, idineklara siya ng Hapon na patay na noong MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y KUWATRO.Lingid sa kaalaman ng mga Hapon, ito ay nakaligtas at namuhay ito sa isla na kasama ng iba pa hanggang MIL NUEBE SIYENTOS SINGKUWENTA’Y SAIS (1956). Sa taong ito, iniwanan ni Teruo Nakamura ang kanyang mga kasama at siya ay nagkampo nang nag-iisa. Ang dahilan nito ay dahil inakala niya na binabalak ng mga kasama niya na siya’y papatayin.Nakipagkaibigan si Nakamura sa isang taong tubo ng lugar na iyon at tinawag ng Baicoli. Ito ang malimit noon na nagbibigay sa kanya ng tsa, kape at iba pang kakailanganin para mabuhay. Bago namatay si Baicoli, naghayag siya sa kanyang anak at inihabilin niya na ipagpatuloy ang pagtulong kay Nakamura.

Pangalawang tenyente ang posisyon ni Hiroo Onoda noong Ikalawang Digmaang pangsandaigdigan. Siya ay nasa posisyong iyan noong nagtapos din ang digmaan. Subalit dahil siya ay nasa kagubatan sa isla ng Lubang sa Occidental Mindoro, hindi niya nalaman ang mga sumunod na mga pangyayari kaugnay sa digmaan maging ang pagtatapos nito.Bahaging kanluran ng Occidental Mindoro ang kinaroroonan ng islang ito na sakup ng probinsiyang kalapit ng Palawan. Masukal na kagubatan ang interior ng isla ng Lubang at may sukat ang islang ito ng ISANG DAAN AT LABING TATLONG (113) kilometro kuadrado bagaman ang bahagi nito sa baybaying dagat ay may mga pook ng mga taong mangingisda at mga katutubo.Matapat sa tradisyong Hapon ang sundalong si Hiroo, at ang paniwala niya ay diyos ang emperador ng kanilang bansa. Kaya ang kanyang misyon sa digmaan ay isang banal na tungkulin sa kanya. Maliit at payat na lalaki ito subalit malakas at makisig ang tindig niya bilang isang samurai.Listen to the full story in podcast.

It was May 9 1945 in Europe people took to once shunned streets to rejoice at the declaration that the war was finally  over. The following year, in the East, the Allies declared victory putting a full end to the biggest man-caused  wastage of human lives in history - World War 2. Opponents surrendered, some of  those ordered to surrender preferred giving up their lives in their own terms.  Others did not know and remained in hiding for a few more months. A few remained in hiding - not believing or knowing that the battle has been declared over. This is a story of one of those who kept in hiding in the jungle  for years.Nagtapos na ang Pangalawang Digmaang Pang-sandaigdigan.. Subalit mayroong mga sundalong Hapon na hindi nakakaalam at kung nababalitaan man nila, tinatanggihan nilang paniwalaan na tapos na ang digmaan. Ilang dekada ang dumaan na nagpatuloy silang patago-tago sa mga masusukal na mga kagubatan. Sa tatlong huling ‘hold-out’ ng sundalong Hapon sa digmaan, nauna si Shoichi Yokoi na lumabas mula sa kanyang pinagtatagu-an sa isla ng Guam. Sumunod si Onoda na lumabas naman mula sa isla ng Lubang sa Mindoro. Ang kahuli-hulian ay si Teruo Nakamura, sundalong tubong Taiwan na nanilbihan sa militar ng Hapon sa digmaan. Natuklasan siya noong nagtatanimna nag-iisa sa isang isla na tinawag na Morotai sa Indonesia noong Disyembre ng 1974. Pagkatapos bumalik ang mga Amerikano sa isla ng Guam at binawi ito mula sa kamay ng mga Hapon noong Agosto, 1944, humigit- kumulang sa LIMANG LIBO (5000) na sundalong Hapon ang tumutol na sumuko sa Alyansa. Karamihan sa kanila ang nagpatuloy na tumatakas at nagtatago dahil kahihiyan nilang lubos na sila ay mabihag at maging bilanggo ng digmaan. Kadamihan sa mga sundalong Hapon na ito ang tumakbo upang magtago ay napatay o nahuli ng mga sundalong Alyansa sa laon ng ilang buwan. Isang daan at tatlumpo ang mga naiwan na nagtatago noong dumating ang buwan ng Setyembre ng 1945). Isa sa mga nanatili sa kagubatan si Yokoi at namuhay siya doon hanggang 1972. Nagtago noon si Yokoi kasama ng siyam na kapwa sundalong Hapon. Pito sa kanila ang lumayo at humiwalay at hindi nagtagal ay naging tatlo na lamang sina Yoichi na naiwan s rehiyon na iyon. Sumunod na naghiwa-hiwalay ang mga natirang tatlo bagaman noong 1964, malimit sila noong nagtatagpo at nagbibisititahan sa bawat isa.Noong 1964 hindi naligtasan ng dalawang kasama ni Yokoi ang dumating na malaking baha na siyang kinamatayan ng dalawang kasama niya. Sa sumunod na walong taon, nag-iisang namuhay si Yokoi. Nangaso siya kapag gabi at ito ang kanyang ikinabuhay. Gumamit siya ng mga halaman na ginawa niyang damit , kumot at mga kasangkapan. Itinago niya ang mga ito sa kuweba na ginawa niyang tirahan. Listen to the the podcast for the story in full in Tagalog.

This is a story about an incident during World War 2 involving 2 men - each at the service of his country.. Their countries were enemies and they figured in a heroic encounter that had to be kept hidden for years. This is a story of valor and the magnanimity of the human spirit. Listen to the podcast for the full story.Minsan ang tadhana ay mapagbiro - mapagsubok. Ipapanganak tayo na mayroon nang likas na mga kabahagi natin na ating mamahalin, aarugain, kakasamahin at magmamahal din sa atin. At habang tayo ay lumalaki at lumalawak ang ating mundo, nadadagdagan ang ating makakahalubilo at magkakaroon tayo ng mga kaibigan, kakilala, mga kasamahan sa ating mga gawain at mga pakay. Tayo’y magiging bahagi ng mundong kabibilangan natin at sa mga hindi maisawang mga pangyayari sa paggulong ng buhay, magkakaroon din tayo ng mga kaaway, katunggali at maaring kaagaw sa buhay. Ang mga kaaway natin ay maaring sila ang kikitil sa ating kinabukasan at ipagtatanggol natin ito na buhay natin ang ating panangga. Subalit kung ang kapalaran ay bibigyan tayo ng isang pagkakataong makaligtas sakaaway dahil kusang palalagpasin tayo nito,at darating ang panahong makakatagpo natin muli ito, ano kaya ang ating magiging damdamin? Ito ang tema ng ating naratibo ngayon.Pakinggan ang kuwentong ito tungkol sa enkuwentro ng dalawang taong naninilbihan ng magiting sa kanikaniyang bayan na magkaaway.

Kung isipin ang karahasang nangyari sa pagsalakay ng mga Hapon noong panahon ng digmaan sa mga kuta ng Panig ng Alyansa, na wala noong kahanda-handa, mahirap mapaniwalaan na mayroong mga mandirigmang Hapon na maydamdaming pakikiramay o mayroong awa na makatao sa kapwa.Subalit si Saburo Sakai, na isa sa mga pinakamagaling na pilotong mandirigmang Hapon ay may dakilang kalooban. Masasabi na si Saburo Sakai ay siyang pinakamagiting na Hapon na piloto noong Pangalawang Digmaang Pandaigdigan. Sa laon ng panahon ng digmaan na siya’y nanilbihan sa kanyang bayan, umabot sa animnapu’t apat (64) na mga eroplano ng Alyansa ang Ipinanganak si Saburo sa lugar na nagngangalang Saga at galing siya sa lahing Samurai. Subalit pagsasaka ng lupain ang ikinabubuhay ng kanyang pamilya. Naulila siya sa ama noong siya’y labing isang taong gulang. Sumanib siya sa Armadang Hapon noong labing anim na taong gulang siya. Noong nakapagtapos siya doon, gumanap siyang “turret gunner” at humawak siya ng baril doon sa bapor na pandirigma na Kirishima.Noong siya’y nagkaedad ng labing siyam, umalis siya sa armada at nagpalista siya sa programa ng sanayan ng pagpi-piloto. .Noong nagtapos siya ng pagka-piloto, siya ang may pinakamataas na grado at niregaluhan siya ni Emperador Showa ng relos na pilak.Taon nang (1938), kasalukuyan noon ang pag-lalabanan ng Hapon at Tsina. Naatasan si Sakai na magpalipad ng A5M Navy Type 96 fighter. (1939), mayroon siyang pinabagsak na eroplano na DB-3 Bomber ng mga Ruso na gamit nila sa pagbomba. Noong (1940), siya ang isa sa mga naunang pinahawak ng bagong eroplano na A6M Zero fighter na panlaban sa mga Tsino. Noong (1941), kabilang siya noon sa grupo na Tainan ng mga abyador na nakadestino sa Taiwan. Mula sa kampo nilang iyon, nagpalipad siya ng 45 A6M Zero fighter na pangontra ng puwersang Hapon laban sa Clark Airfield ng mga Amerikano sa Pilipinas.Pakinggan ang buong kuwento at alamin ang ginawang kakaiba na Saburo Sakai.

This next story is about the amazing story of Ruth and Philip; about how they survived the genocide that marked them and how their lives got interwoven with each other from an encounter that determined their fate and future.Ang susunod na kuwento ay hango sa nailathalang mga kuwentong pag-ibig sa panahon ng holocaust na inilathala ng momentmag.com noong Hunyo ng 2005. Para sa ating podcast, sa season 5, pang 21 na Episode, itong pangalawang bahagi ng kuwento hinggil sa LUHA, PAGDURUSA, PAG-IBIG AT PAG-ASA ay ang kasaysayan nina PHILIP AT RUTH LAZOWSKI.Isinilang si Philip Lazowski noong ika TRESE (13) ng Hulyo, (1930) sa Bielica sa bahaging Norte ng Poland. Bayan ito ng mga mangingisda, mangangaso atmagsasaka. Noong 1939 bumibilang noon ang mga mamamayan doon ng I(1800) at 600 sa kanila ang Lahing Hudyo.Noong unang araw ng Setyembre, dumating ang mga Ruso sa Poland at sinakop nila ang Bielica hanggang (1941). Ngunit pinagtuunan ng mga Aleman ang Bielica bagaman maliit lamang na bayan ito. Ito ay dahil tatlo sa mga pangunahing landas ang dumadaan dito at dahil isa pa, malapit ito sa paliparan ng mga eroplano. Noong Hunyo ng 1941), dumating ang mga Aleman at pinagwawasak at pinagsisira nila ang tahanan at mga ari-arian ng pamilyang Lazowski. Subalit nanatili ang mag- anak sa bayan. Nakitira sila sa bahay ng impong ni Philip at mayroon pa silang kasamang dalawa pang pamilya roon.Noong ika a-DIYES (10) ng Nobyembre, binilin ang mga Hudyong mamamayan na umalis sa mga sandaling iyon. Kaagad na nag-impake ang pamilya ni Philip at pumunta sila sa ghetto ng Zhetel. Ang ghetto ng Zhetel na kilala din sa pangalan noon na Dyatlovo ay nasa bandang Kanluran ng Poland at tinatawag na ngayon na bayan ng Belarus.Noong Abril ng MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y DOS, sinimulan ng mga Aleman ang pagtitipun-tipon nila sa mga tao na lahing Hudyo. Nagsagawa sila ng dalawang grupo at klinase nila ang mga tao sa dalawa. Isang grupo ang para sa mga taong may kakayanang magtrabaho. Isang grupo ang para sa mga hindi makapagtrabaho. Sa isang pagkakataon habang naisasagawa ang pamimili, siya ang nagsara doon sa taguan sa kanilang tahanan.Ang taguan na iyon ay sumukat noon ng pitong talampakan sa lawak at walong talampakan ang kakitiran at doon ang pinagtaguan ng kanyang mga magulang at mga nakababatang mga kapatid habang siya ay nasa palengkehan sa bayan nakung saan ay doon isinasagawa ang pamimili at pagkalase-klase sa mga tao. Nahuli ng isang sundalong Aleman si Philip at dinala ito sa palengke ng Zhetel.Habang siya’y naroon, nagmasid si Philip at napagtanto niya ang katuturan ng ginagawang pamimili ng mga Aleman. Sa kanyang kaliwa, doon napapapunta ang mga nars, doktor, sapatero, karpintero - mga Hudyo na malalakas at malulusog..Sa kabilang dako sa bandang kanan niya, doon napapunta ang mga maliliit na mga bata at mga matatanda. Alam ni Philip na marahil ay hindi siya maaring mapapunta sa lupon ng mga malalakas sa kanyang bandang kaliwa..Listen to the podcast for the full story.

This narrative about Herschel and Edjya appeared at momentmag.com in 2005 as one of the stories of love and survival during the holocaust that were published. Added information from other sources were incorporated in this translated episode.Itong unang bahagi ng kuwento hinggil sa LUHA, PAGDURUSA, PAG-IBIG AT PAG-ASA ay ang kasaysayan nina HERSCHEL AT. EDJYA.Noong unang araw ng Setyembre, MIL NUEBE SIYENTOS TRENTA’Y NUEBE (1939), linusob ng mga puwersang Alemanya ang Poland at sa mga sumunod na araw, sunod-sunod angpambobombang ginawa ng Alemanya sa lugar. Noong ika DIYES Y SIETE (17) ng buwan na ito, sinalakay naman ng Unyon Sobyet ang Poland sa bandang silangan, at sa pagkakasunduan ng UnyonSobyet at sa Nazi na Alemanya, hinati nila ang Poland sa ilalim ng kanilang mga pinag-usapang alituntunin sa isinagawang “Nazi- Soviet Non-Aggression Pact” noong nakaraang ika BEYNTE TRES (23) ng Agosto. Sinakop ng Unyon Sobyet ang Bransk at lahatng lugar sa bandang silangan ng Ilog na Bug. Lahat ng mga negosyo ng mga Polako (katutubong taga Poland) at mga Hudyo ay sinamsam ng komunistang estado. Ilang mga Polakong negosyante mula sa Bransk ay pinaslang ng mga Ruso noong MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA (1940). Nanatili ang mga Sobyet na nag-okupa at nagpalakad sa mga lugar doon hanggang Hunyo ng MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y UNO (1941) nasiyang panlusob ng mga Nazi sa dati nilang mga kapanalig na mga Sobyet.Tumutubong kabataan noon si Herschel Lipa na tubo ng bayan ng Bransk sa Poland noong MIL NUEBE SIYENTOS TRENTA’Y NUEBE (1939) noong nagsimula ang mga hindi inaasahang mga pangyayari at nagdatingan ang mga dayuhan. Ang kanyang kinapanganakan ay bahagi ng probinsiya ng Podlaskie Volvodeship sa Silangang bahagi ng Poland. Noong MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y DOS (1942) dumating ang mga Nazi sa kanilang pook, tinipon nila ang mga mamamayang Hudyo para dalhin sila sa naitakdang pagpapatirhansa kanila kasama ang ibang mga Hudyo. Ang mga ‘ghetto’ na naiutos na tirahan nila ay minsan nag-iisang gusali ng paktorya at pinupuno ng mga Nazi ito ng maraming mga pamilya. Sa kasikipan,minsan hirap na silang gumalaw sa kanilang mga espasyo.Naipadala si Herschel na magtrabaho sa kampo na ipinatayo ng mga Nazi sa malapit. Nagtrabaho siya doon hanggang ika-diyes (10) ng Nobyembre. Sa araw na ito, napag-alaman niya mula sakanyang mga kasamahan na ipapalipat sila ng mga Nazi. Sa kanyang nalamang iyon, nagkaroon ng pangamba si Herschel.Marami na noon ang mga masasamang mga balitang kanyang nauulinigan tungkol sa mga nangyayari sa mga Hudyo sa kamay ng mga militar na Nazi at mga pinuno nila.Sa araw na iyon, habang pinapasakay ng mga Nazi ang mga natipon na mga mamamayang Hudyo sa mga karitela na hinihila ng mga kabayo, pinunit ni Herschel na inalis ang dilaw na bituin natsapa sa kanyang kuwintas. Ang markang ito ay marka ng ‘Bituin ni David’ at naiguhit sa maitim at makapal na tinta. Ipinalakad noon ng mga otoridad na Nazi na ipasuot sa mga Hudyo ang marka naito bilang tanda ng kanila lahi. Ang pakay ng mga Nazi ay kutyain sila at minarkahan sila para kaagad silang makilalang Hudyo at madali silang iproseso sa deportasyon nila sa mga kampo ng konsentrasyon at eksterminasyon.Pagkaalis ni Herschel sa marka na iyon, symynggab siya ng hagupit mula sa naabot niyang trak at nagkunwari siyang isa sa mga drayber. Sa kabutihang palad, nasuwertehan niya na walangnakapansin sa kanyang pag-punit ng marka mula sa dibdib ng kanyang kasuotan.Listen to the podcast for the full story.

This is an introduction about the period known as holocaust at which time, some of our succeeding narrative stories of love and survival happened.“Dito sa susunod na bahagi ng ating podcast sa Kuwentong Pilipino sa Tagalog at Ilocano ay mapapadako tayo sa Isang madilim na sulok sa kasaysayan ng sangkatauhan. Ito ang natagurian sa kasaysayan na PINAL NA SOLUSYON O HOLOCAUST. At ito ay maisasalin sa mgakatagang PAGLIPOL NG LAHI, na tinawag ng mga Nazi sa Alemanya na “Endclosung der Judenfrage” (Final Solution to the Jewish Question) o “Panghuling Solusyon tungkol sa mga Hudyo.”Ang mga kuwentong pag-ibig na ating ausunod na isasalaysay ay sumibol sa panahon na nangyayari itong sakunang ito. Bago natin simulan ang una nating kuwentong pag-ibig, ating alamin din muna ang background ng mga pangyayari sa panahong iyon dahil ang mga pangyayari noon ay siyang nanghubog sa mga dinanas na pangyayari ng mga taong sangkot sa ating kuwento.`Noong ika BEYNTE (20) ng Enero, MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y DOS (1942) isang nabubukod-tanging pagpupulong ang naisaganap sa isang villa sa tabing lawa sa mayamang distrito ng Wannsee sa Berlin (Alemanya). Labinlimang mga pinuno sa gobyerno at matataas ang posisyon sa partido ng NAZI (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei – NSDAP o National Socialist German Workers’ Party) ang nagpulong upang ayusin ang mga lohistiko sa pagsasaganap ng pinal na solusyon sa katanungan tungkol sa mga Hudyo.Ang namuno sa pagtitipon na ito ay Tenyente Heneral ng SS (Schutzstaffel or Protection Squadron) na Koponang Tanod na si Heneral Reinhard Hedrich, pinuno ng makapangyarihang Pangunahing Opisina ng Reich sa Seguridad na panggitnang ahensiya sa polisya na kinabibilangan ng Lihim na Polisya ng Estado o tinatawag na Gestapo.Tinawag ni Heydrich ang pagpupulong na ito batay sa memorandum na habilin na natanggap niya ng may anim na buwan na ang nakakaraan mula sa diputado ni Adolf Hitler na si Hermann Goring. Pinapatibay ni Goring sa sulat ang kanyang pahintulot sa pagpapalakad ng “Pinal na Solusyon.”Ang mga katagang ito ay koda na gamit ng mga Nazi na nangangahulugan ng sinadya at planadong malawakang pagpapaslang sa lahat ng mga Hudyo sa Yuropa. Sa pagpupulong nilang ito, pinag- usapan ng mga dumalo ang eksterminasyon (extermination) nangwalang pag-aatubili.Kinalkula ni Heydrich na LABING ISANG (11) milyong mga Hudyong takatira sa Yuropa mula sa DALAWAMPUNG (20) mga bansa ang mapapaslang sa ilalim ng kanilang plano..Sa mga buwan bago ang pagpupulong na ito, may mga pangmaramihang pagpapatay na sa mga Hudyo sa mga teritoryong Unyon Sobyet na inokupahan ng mga Aleman. Ito ay isinagawa ng mga espesyal na mga yunit na binubuo ngmga SS, mga pangunahing tanod ng estadong Nazi at mga polisya natinatawag na Einsatzgruppen..Listen to the podcast for the full story.

Tungkulin, Dangal Bayan(Duty Honor Country)“On May 12, 1962, General of the Army Douglas MacArthur, age 82, delivered his farewell address to the cadets at the U.S. Military Academy at West Point.In accepting the school's Sylvanus Thayer Medal for outstanding service to his country, MacArthur organized his speech around the sacred motto of West Point: “Duty, Honor, Country.”“….Duty, honor, country: Those three hallowed words reverently dictate what you ought to be, what you can be, what you will be. They are your rallying point to build courage when courage seems to fail, to regain faith when there seems to be little cause for faith, to create hope when hope becomes forlorn…”This podcast is the Tagalog translation of that speech.Excerpt:“…. Subalit heto ang ilan sa kanilang mga isasagawa: Patutubuin nila ang iyong pangunahing katangian. Huhulmahin kayo sa inyong mga tungkuling gagampanan sa hinaharap bilang tagapag-ingat ng depensa ng bayan. Palalakasin kayo hanggang sa alam ninyo kung kailan ang kahinaan ninyo, at kung kayo ay may sapat na kagitingan upang harapin ang inyong mga sarili kapag kayo’y datnan ng pagkatakot. Tuturuan kayong magtaas noo at hindi yuyukod sa matapat na pagkabigo, kundi mapagpakumbaba at marahan sa tagumpay; na hindi ihahalili ang mga salita para sa gawa, hindi manununton ng daang maginhawa kundi humarap sa pagkahapo at sa mga tari ng hirap at hamon; pag-aralang tumayo sa unus subalit may pakikiramay sa mga babagsak; ang magpakadalubhasa sa sarili bago tangkaing pamunuan ang iba; ang magtaglay ng pusong malinis, adhikaing mataas; ang pag-aralan ang tumawa, subalit hindi kalilimutan ang tumangis; ang mang-abot sa kinabukasan subalit hindi lilimot sa nagdaang nakalipas; ang maging seryoso subalit hindi masyadong seseryosohin ang sarili; ang maging mapagpakumbaba upang matatandaan ninyo ang kasimplehan ng tunay na kadakilaan, ang nakabukad na kaisipan ng totoong karunungan, ang kababaang-loob ng tunay na pagiging matibay.Bibigyan ka nila ng katangian ng determinasyon sa adhikain, mabuting imahinasyon, lakas ng damdamin, kasariwaan sa malalim na balon ng buhay, ng mayamuting pangingibabaw ng lakas ng loob sa takot, ng paghahangad ng pakikipagsapalaran kaysa kaginhawaan. Lilikhain nila sa iyong puso ang damdaming panggigilalas, ng walang pagmamaliw na pag-asa sa anumang susunod, at ang ligaya at inspirasyon sa buhay. Tuturuan kayo sa ganitong wagas na maging opisyal at maginoo….”Listen to the podcast for the full speech in Tagalog.

MacArthur, was one of the few individuals to achieve a five-star rank, notably served in World War I, World War II, and the Korean War. A recipient of the Medal of Honor and 17 other medals, he distinguished himself as a talented, brave, and able military commander.In World War II, MacArthur commanded allied forces in the Asia Pacific, a role that earned him the prestigious Medal of Honor. But his heroism didn't end with WWII nor was it limited strictly to acts of war.Although he had been their enemy during World War II, his administration of Japan during the Occupation earned him the admiration of many Japanese. They referred to him as the “Gentle Conqueror,” and were fascinated by his persona.Listen to the podcast in TAGALOG for the full story.SI HENERAL DOUGLAS MAC-ARTHUR - NAGLAAN NG BUHAY PARA SATUNGKULIN, DANGAL AT BAYANIsa sa siyam na pinakamataas na heneral ng Estados Unidos na nakatanggap ng limang bituin (five-star) sa kasaysayan ng militar-Amerikano si Heneral Douglas MacArthur. Siya rin ang pinakabantog na heneral na Amerikano na hinahangaan at dinadakila sa buong mundo. Nanilbihan itong komander sa Timog-Kanluran ng Pasipika (Southwest Pacific) noong ikalawang Digmaang Pangsandaigdigan (1939-1945) MIL NUEBE SIYENTOS TRENTA’Y NUEBE hanggang MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y SINGKO. Naparangalan ito sa kanyang serbisyo sa kampanya ng digmaan sa Pilipinas at nabubukod-tangi siyang nagawaran ng tungkulin bilang ‘Field Marshal’ sa Puwersa Militar ng Komonwelt ng Pilipinas (Pagsasamang-Yaman ng Pilipinas).Si Heneral MacArthur ay nasa pinakamataas na tungkuling militar sa rehiyon ng Pasipika noon nagtagumpay ang Alyansa na pinamunuan ng Estados Unidos na umukupa sa Hapon pagkatapos ng Pangalawang Digmaang Pangsandaigdigan. Sa kanyang ginampanang tungkulin noon, sari-sari ang mga kaisipang naihayag tungkol sa kanya. Walang duda ang pagkadakila ng kanyang buhay. At bagaman marami ang gumagalang sa kanya na magsasabi na siya ang pinakadakilang heneral na Amerikano sa kasaysayan, marami din ang nagsasabi na isa siya sa pinakamumuhian ng iba na heneral na nanilbihan sa puwersang Amerikano.Ang negatibong kaisipang naiuugnay sa kanya ay maaring sanhi ng kanyang ginampanang papel sa digmaan sa Korea. Gusto niya noon na ‘palakihin’ ang digmaang laban sa Tsina na nangsusuporta sa Hilagang Korea (North Korea) sa kanilang pagsalakay sa Timog Korea. Dumaing noon si MacArthur laban kay Presidente Truman ng Estados Unidos dahil hindi nito pinayagan ang pambobomba sanang isagawa ng Estados Unidos sa Tsina. Tinanggihan noon ni Truman na palakihin ang digmaan sa Asya dahil pahihinain nito ang posisyon ng Amerika sa Yuropa. Sa kaisipan ni Truman noon, Yuropa at hindi Asya ang kinaroroonan ng “Cold War” na siyang mas mahalagang asikasuhin at pananagumpayan ng Amerika. (Ang ‘cold war’ na tinatawag ay alitan ng dalawa o mas marami pang nasyon na hindi gagamit ng mga amunisyon o armas militar. Sa halip ang alitan ay naisasagawa sa kanilang paggamit ng puwersang politika at ekonomiya para mahikayat ng isang nasyon ang kanyang ‘kaalitan’ na nasyon na aayon sa kanyang kagustuhang alituntunin.Karaniwan na, sa tiyempo ng ‘cold war’ na nagdadagsaang lumalaganap ang propaganda ng bawat isang nasyon at naisasaganap ang pang-eespiya sa mga lihim na lakas o kahinaan ng bawat isa.Sa kaisipan ng mga otoridad ng gobyerno ni Truman noon, ang pagkakasali ng Amerika sa digmaan sa Korea ay digmaang hindi nararapat na pakiki-alaman nila. Ipinasya nila na hindi nararapat ang digmaang iyon sa lugar at sa tiyempong iyon dahil hindi nararapat na taguriang kalaban ang Tsina….

Ito ay hango sa naipahayag na kahanga-hangang salaysay tungkol sa isang sundalong Gurkha sa Internet. Ang pangyayaring ito ay naganap sa bandang Kanluran na bahagi ng Bengal sa India noong ika a-DOS (2)ng Setyembre DALAWAMPUNG SIGLO AT SAMPU (2010).Katatapos lamang noong magretiro si Naik Bishnu Shresta bilang kasapi ng Pampitong Batalyon ng pang -walong Gurkha sa Riple (7th Battalion 8th Gurkha Rifles) magmula sa armi ng India at siya ay nasa edad ng tatlumpu’t lima (35). Nakasakay siya noon sa tren na Maurya Express biyaheng galing Ranchi na distrito ng Jharkhan sa silangang bahagi ng India. Ang biyaheng iyon ay patungong siyudad ng Gorakhpur sa Uttar Pradesh sa bandang norte.Noong magkalagitnaan ng gabi, biglang may mga sumakay na apat na bandido na may mga sandatang baril at mga machete. Marami na noon silang mga kasama na nakasakay sa tren na nagpanggap na mga pasahero. Pagkaakyat ng apat, kaagad silang nagkumpiska at nagsamsam ng mga pitaka, mga supot, maleta, alahas, laptop, relos at mga kargamento ng mga pasahero. Hindi nakakibo at nakakilos ang mga lehitimong mga pasahero samantalang nagsisigaw at nagbanta ang mga tulisan na nagtataas ng mga kampilan. May nakaabot kay Bishnu na nanghingi ng kanyang hawak na mahalaga. Bagamat napupuot na si Bishnu noon, tahimik niyang ini-abot ang kanyang pitaka. Sa mga sandaling iyon, ang sa isip niya ay hindi niya laban iyon. Kung ilang daang pera lang naman ang mawawala, hindi iyan kasing halaga ng buhay na mawawala na kung sakali.Biglang sinunggaban ng lider ang isang dalagita na mukhang labing walong taong gulang at sinimulang pinagtangkaang halayin ito sa harap ng mga magulang ng dalaga. Nakaupo ito sa tabi ni Shresta. Pinunit ng bandido ang blusa ng dalaga at sumigaw ang dalaga na nanghingi ng saklolo sa mga pasahero.Hindi nakatiis is Bishnu. Hinugot niya ang khukri na dala niyaat nakatago at sinalakay niya ang nagulat na bandido.Sinunggaban niya ang leeg ng tulisan at parang walang anumanniya itong binuhat at ginawa niya itong kalasag habang sinalakayniyang hinatawan ang bandidong nagtataas at nagwawagayway ngkampilan. Umikot nang pabagsak ang natamaang tulisan atbumulwak na nagtilamsik ang dujgo sa paligid. Tinangka ng isang bandido na taga-in ang leeg ng dalaga na siyang nakagasgasan ng leeg nito noong parang kidlat na gumalaw si Shresta at bigla na lamang bumagsak ang tulisan.Noong naubos na ang mga nasa malapit sa kanya, hiniwa niya ang lalamunan ng tulisang ipinanangsangga niya at hinabol niya ang mga kasamang nagtakbuhang palayo sa kanya. Natamaan ng machete ang kamay ni Shresta at isang ugat ang naputol. Subalit hindi niya inintindi ito. Sa mga tulisang hinarap niya na umabot ng apatnapu ang bilang, tatlo ang kanyang pinatay at walo ang nasugatan ng malubha. Sa nasilayan ng mga mandarambong na kabagsik niya, ipinaglalaglag at binitawan nila ang kanilang mga ninakaw at nagtakbuhan silang nagtalonan mula sa tren para tumakas. Nagtagal ang pangyayaring iyan ng dalawampung minuto. Noong huminto ang tren sa sumunod na estasyon, naroon na ang mga pulisya at mga kasapi sa emergency.Isinalaysay ng dalaga ang pangyayari at dinala ng mga pulisya si Shresta sa ospital. Nagtagal siya doon ng dalawang buwan na nagpagaling ng kanyang kamay na nahiwaan ng ugat. Noong sinaliksik ng mga pulis ang mga namatay na bandido at ang mga sugatan nilang mga kasama, nakuha nila ang APATNAPUNG (40) kuwintas na ginto, TATLUMPU’T TATLO (33) na selpon, APATNAPUNG (40) laptop, pera na nagkakahalaga ng mahigit sa APAT NA RAANG LIBONG (400,000) rupiya (rupees), LABING APAT (14) na relos at iba pang mga bagay-bagay na ninakaw.Listen to the podcast or the audio YouTube for the full story in tagalog.

Kabilang sa tribung Ghale na bahagi ng lahing Gurung sa Nepal si Gaje Ghale. Isinilang ito sa pook ng Barpak sa distrito ng Gorkha si Gaje noong unang araw ng Agosto MIL NUEBE SIYENTOS DIYES Y OTSO (bagaman sinabi niya na ika a-UNO ng HULYO ang petsa ng kanyang kapanganakan. Noong taong MIL NUEBE SIYENTOS TRENTA’Y KUWATRO. nagpalista siyang batang bagong kaanib. Noong matapos ang kanyang pagsasanay, sumapi siya sa ikalawang batalyon, panglimang grupo ng Riple ng Gurkha Para sa Hari- pangunang puwersa (2nd batallion, 5th Royal Gurkha Rifles – Frontier Force). Nanilbihan siya sa Waziristan, rehiyon ng probinsiyang Khyber Pakhtunkhwa sa bansang Pakistan. Mula MIL NUEBE SIYENTOS TRENTA’Y NUEBE hanggang MIL. NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y DOS, nagtrabaho siyang tagasanay o tagaturo ng sentro ng rehimente sa Abbotabad sa Pakistan. Noong ika – BEYNTE KUWATRO ng Mayo, MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y TRES (1943), mayroon noong isangmalakas na puwersang militar ang mga Hapon na naghahangad na makarating sa Chin Hills. Masukal na kabundukan ang lugar na ito sa norteng patimog ng Burma (myanmar na ngayon). Isiniguro noon ng mga kaaway na Hapon ang kanilang posisyon sa bundok na tinawag na Basha East Hill dahil mahalaga ito upang makapunta ang kanilang malaking puwersa sa Chin Hills. Kinailangan ngayong maagaw LABIMPITUNG (17th) DIBISYON ng mga Indiano na kinabibilangan noon ni Gaje, ang Basha East Hill mula sa kamay ng mga kaaway. Ang puwersang Hapon na kinailangan nilang harapin noon ay ang pang-tatlumpu’t tatlong dibisyon.Ang Basha East Hill ay bahagi ng daang Tiddim (Tedim) Road na may haba na DALAWANG DAAN ANIMNAPU’T LIMANG (265) kilometro. Landas noon itong namag-ugnay ng siyudad ng Imphal sa India at Chin Hills sa kanlurang bahagi ng Burma. Iyong aakyatan noong lugar patungo sa posisyon ng mga Hapon ay mahabang tagiliran ng dalisdis. Ang ibang bahagi nito ay may sukat na labinlimang talampakan (15 ft) lamang ang kanyang kalapad. Dalawang beses na noong tinangka ng kanilang batalyon na bihagin ang lugar subalit hindi sila nagtagumpay. Kinayan silang pinaulanan ng bala at mga paputok ng masinggan ng mga Hapon kasama na ng artileri at mortar sa bandang makubling bahagi ng kagubatan.Sa sitwasyon nila noon sa basha East Hill sa buwan ng Mayong iyon, malaki na ang nawala sa puwersa ng dibisyon nina Gaje. Ngunit upang maharangan nila ang pag-abanse ng mga kaaway na malaking puwersa papuntang Chin Hills, kinakailangan nilang maagaw ang Basha East Hill mula sa mga Hapon. Datapwa’t unti-unti na sila noong nauubos, naatasan si Gaje na maging ‘acting havildar’ at gumanap na pansamantalang sarhento ng grupo.Please listen to the podcast for the full story.

Sa publikasyon ng pahayagang London Gazette noong Martes, IKATLO ng Oktubre 1944, nailahad ang papapagawad ng Krus ni Victoria (Victoria Cross- VC) sa sundalong si Agansing Rhai. Kasama sa artikulo ang salaysay ng kaganapan na naging dahilan kung bakit siya pinarangalan.“Ikinalulugod ng Hari na patibayin ang kanyang pagsang- ayon sa parangal na Krus ni Victoria na maibigay kay Bilang ANIM-TATLO-DALAWA-ISA- SIYAM (63219) ‘Rifleman’ o Tagabaril Agansing Rai, ng “Ikalimang Riple ng Gurkha na nanininlnihan sa Hari – Puwersang Unahan (5th Royal Gurkha Rifles-Frontier Force), ng Militar ng India.” – linagdaan noong ika LIMA (5) ng Oktubre, 1944. (Mula sa Opisina ng Digmaan /War Office). Sa mga huling araw ng Hunyo 1944, ang ika-LABIMPITUNG dibisyon ng militar ng India (17th Indian Division) ay kasalukuyan pa noong nakikipag-laban sa Bishenpur ng Timog-Kanlurang bahagi ng siyudad na Imphal. Ang siyudad ng Imphal ay siyang pangunahing siyudad ng estadong Manipor na bahagi ng India. Ito ay mahalagang pagdadaanan para sa mga suplay at iba-iba pang mga kakailanganin at parang landasin lamang na naipit sa mga bundok na kinalikawan niya. Ito ay papuntang Silchar na distrito ng estado ng Assam ng India. Matindi pa rin ang bakbakan sa mga kabundukang ito noon. Naipabalikat sa mga mandirigmang nasa grupo ng PANG LIMANG GURKHA (5th Gurkhas) ang paghadlang at pampahinto sa mga masigasig na.panlulusob ng mga Hapon sa lugar ng Imphal. Kapag mapagwawagiang agawin ng mga kaaway ang Imphal, magiging madali na lamang na makalusot ang mga ito papuntang India. Hawak noon ng mga Gurkha ang daang Bishenpur-Silchar na siyang lugar na kinaganapan ng malaking digmaan.Noong ika BEYNTE KUWATRO (24) at BEYNTE SINGKO (25) ng Hunyo MIL 1944, sa Burma, pagkalipas ng mabangis na labanan, nabihag ng mga kaaway na Hapon na noon ay may malalaking puwersa ang dalawang posisyon na tinawag na “Water Piquet” at “Mortar Bluff.” Natutunghayan ng Water Piquet ang Mortar Bluff na humigit kumulang sa dalawang daang yarda lamang ang kalayo mula doon. Nagsusuportahan sa bawat isa ang dalawang posisyong ito kaya kinailangang pareho silang mabawi.Sa kanlurang gilid ng mga posisyong ito ay masukal na kagubatan. Subalit sa kabilang gilid nila ay patag na tuyot at paakyat papunta sa dalisdis. Ang huling walong daang yarda ay maliwanag na kitang-kita ng mga kaaway. Bago ng kanilang kinaroroonang posisyon ay burol na harang kung kaya nag-iisa lamang ang kanilang maaring daanang entrada. Ang lugar ay lantad sa mata ng mga kaaway at labis na mapanganib para sa sinumang tatawid doon papunta sa target nilang posisyon. Anumang galaw o panlulusob ay kitang kita at sinumang aakyat sa walumpung yardang madulas na dalisdis ay mapapaglaruang pagbabarilin lamang ng mga kaaway bago pa man ito makarating sa ibabaw. Please listen to the podcast for the full story.

Isang magiting na may pambihirang lakas ng loob at tibay ng damdamin si Bhanubhakta Gurung. Siya’y naparangalan ng Krus ni Victoria (Victoria Cross) na galing kay Haring Jorge VI ng Britania sa Palasyong Buckingham dahil sa kanyang isinagawang pagbihag at matagumpay na pakikipaglaban na nagsosolo sa isang napakalakas na puwersa ng kalaban na matatag nang nakapuwesto sa hukay na taguan.Naipasakamay sa kanya ang parangal noong ika 5 ng Marso, 1945.Kabilang si Bhanubhakta sa mga Ghurka na galing sa tribung Gurung. Isa ang tribung Gurung sa dalawang pangunahing tribu sa nasyon ng Nepal na pinanggagalingan ng mga nanilbihan sa puwersa na may hawak ng riple noong Ikalawang Digmaang Pangsandaigdigan.Naipanganak si Bhanubhakta sa pook ng Phalpu na nasa burol sa distrito ng Gorkha na nasa Kanlurang bahagi ng Nepal. Sumali siya sa puwersa militar bilang gurkha noong 1939-1940.Nagkakaedad siya noon ng 18 noong siya’y nagpalista. Nagsimula si Bhanubhakta sa serbisyo sa ikatlong batalyon ng pangalawang pangkat ng mga may hawak ng riple na Gurkha (Gurkha Rifles) ni Haring Edward VII. Bahagi ito ng puwersa militar ng India na sa mga panahong iyon ay pinapamahalaan pa ng Britania bilang kolonya niya sa ibayong dagat.Naisali ang grupong ito sa mga espesyal na operasyon ng digmaan na naiutos na dapat isaganap ng napagsamang puwersa militar ng Britania at India sa Burma noong 1943. (Ang bansang Burma ay nagpalit na ng pangalan at kilala ngayon bilang Myanmar.) Binabansagan noon ang mga grupong naatasang magsaganap sa mga operasyong taktikal ng Chindit. Sa mga operasyong iyon noon, ang puwersa sa kampanya ng digmaan ay binubuo ng TATLONG LIBONG (3000) piling pili na mga sundalo. Kinailangan noon na ang mga ito ay napatunayan na ang kabigat at katigas ng kanilang karanasan sa pakikipagbakbakan. Sa panahong iyon, malakas nang nakapuwesto ang mga Hapon sa Burma. Ang misyon noon ng grupong ito na kinabilangan ni Bhanuhakta ay ang lihim na pagpasok sa likuran ng mga hanay ng puwersang Hapon. Pinamunuan noon ni Brigadier Orde Wingate ang nasabing operasyong lihim na paglusob ng mga sundalong taga Britannia.Bago naganap ang enkuwentro na naging daan ng kanyang pagtamo ng parangal, napababa noon ang ranggo ni Bhanbhagta dahil sa kasong ‘pagpapabaya ng tungkulin’ pagkatapos siyang pinagbuntunan ng sisi sa pagsalakay ng maling bundok na ikinagalit nang husto komander ng batalyon. Sa bandang huli napagtanto na sumunod si Bahanbhagta ng utos ng komander ng platun na nasa itaas niya na siyang nagbigay sa kanya ng maling target.Nangyari ang bakbakan na namag-patunay ng namumukod na katangian ni Bhanbhagta noong naglakbay ang ika labing apat (14th) na militar papunta sa lugar ng Mandalay sa gitna ng Burma. Ang naitakda noong gagampanan ng ika-dalawampu’t limang (25) dibisyon na kinasaniban ng mga Gurkha ay kinailangan na magsaganap sila ng pakikibakbakan sa playa ng Arakan sa mababang bahagi ng Burma. Dumaong ang ikatlong (3rd) batalyon na kinasapian ni Bhanubhakta sa lugar na Ru-ywa bilang dibersiyon mula sa opensibong pananalakay ng IKALABING APAT (14th Army) na Armi ni Heneral Sir William Slim papuntang Mandalay at umabanse sa Irrawaddy na ang daanan nila ay ang An Pass. Lumusob silang pumaakyat sa mataas na puesto sa bandang silangan ng lugar na Tamandu. Pook ito sa distrito ng Kyaukpyu na nasa pinaka- kanlurang bahagi ng Burma. Kung mabibihag nila ang lugar na iyon, makakatulong ito sa puwersang Britania na makarating sa Irrawaddy na tatawid sa bundok na tinawag ng An Pass.Listen to the full story on podcast or audio.

ANO ANG GURKHA AT SINO SILA?Ang mga Gurkha o Gorkha ay sundalong katutubo ng Timog- Silangan ng Asya (Southeast Asia). Sila ay mga tribung mamamayan ng bansang Nepal at nanilbihan sa puwersa-militar ng Britania sa ilalim ng tatlong dibisyon: Militar ng Nepal, Militar ng India at bilang kasapi ng puwersa ng Singapore. Kilala na ang mga Ghurka/Ghorka na bahagi ng puwersa ng Britania sa laon ng mahigit kumulang sa dalawang daang (200) taon at sila’y naging bantog bilang “Pinakamatapang sa Lahat ng mga Matatapang” (Bravest of the Brave).Noong Ikalawang Digmaang Pangsandaigdigan, kinatatakutan noon ng mga tao ang puwersa ng Imperyong Hapon. Bantog sila sa masidhing pagkabalasik ng mga sundalong Hapon na pumatay at nakakakilabot ang kanilang kalupitan. Subalit sa kabila ng kanilang karahasan at katapangan, kinasisindakan ng mga Hapon ang mga mandirigmang Gurkha.“Sa tradisyon ng mga Gurkha sa militar, kung tungkol sa kanilang pag-eensayo at kung tungkol sa katindi at kalakas ng kanilang loob ang pag-uusapan, ang mga Gurkha ay nabubukod- tangi. Naisasagawa nila ang mga bagay sa labanan na kakatwa sa mga ibang mga mandirigma. Mga bagay-bagay ito na hindi naiisip o malayong naiisip ng mga iba maging iyong mga sanay na sa labanan at napatigas nang mga beterano sa bakbakan.Nakikipagdigmaan ang mga Gurkha na kakaunti lamang sila kahit pa dagsa ang kanilang mga kaaway; nakikipaglaban sila kahit kakaunti ang kanilang mga sandata; itatayo nila ang kanilang posisyon na humarap sa mga kakatwa at imposibleng mga hadlang at malimit na sila ang natitirang matibay na nakatayo at umaani ng tagumpay.Isa sa mga salaysay na makakapatunay sa kagitingan at katapangan ng Gurkha ay ang pangyayaring naganap tungkol kay Lachhiman Gurung sa Burma.Gabi noon ng petsang ika-labing dalawa (12) ng Mayo sa pook ng Taungday sa Burma noong biglang linusob ng dalawang daang (200) Hapones ang base militar ng lupon na kinabibilangan ni Lachhman Gurung.Ang kanyang kinaroroonang hanay ay siyang nangungunang umaabanse. Doon sa kanilang pinagtaguang mga hukay na may mga barikada, sunod-sunod ang pumuputok na apoy tungo sa kanila mula sa mga baril ng mga kaaway nilang Hapon. Kaalinsabay ng mga paputok ang mga granadang ibinato ng mga kaaway sa sulok na pinagkublian nila. Agad na pinulot ni Gurung ang dalawa sa mga naibato sa kanilang mga granada at pabalik niyang inihagis ito sa kadiliman na kinaroroonan ng mga dalawang daang (200) kalabang Hapon.Listen to the podcast or audio for the full account.8

Salaysay ito tungkol sa buhay ng isang lalaking kilala sa pangalang Andres. Kilala siya sa kanyang bayan dahil sa dagsa na kanyang mga ginagawang pagtulong sa mga tao at pagsilbi sa komunidad. Marami siyang mga isinagawang personal na sakripisyo dahil sa habag niya sa mga tao at upang makatulong. Malimit siyang tumatayong sandalan ng mga taong walang kakayahan. Masigla siayng tumutulong sa mga nangangailangan ng tulong. Hindi siya nababagot na gumawa ng lahat ng kanyang makakaya upang ipagtanggol ang mga mahihirap at naa-alipusta. Habang siya’y nagkakaedad, minithi ng mga taong kanyang tinulungan na parangalan siya. Subalit tumanggi siyang tumanggapng anumang parangal na gustong igawad sa kanya ng komunidad. Sa unang pagkatataon, isinalaysay niya ang isang pangyayaring bumalot sa kanyang prinsipyo sa buhay.Panahon noon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdigan. Labing tatlong taon si Andres at siya ay nakatira sa bayan ng Austria noong dumating ang mga Aleman na sumakop sa bayang ito. Matapang at mataas ang kumpiyansa sa sarili ng mga mamamayan sa Austria at ipinasiya nilang lalaban sila. Sa bayan na kinaroroonan noon ni buong pamilya ni Andres, nagkaisa lahat ang mga lalaki, bata o matanda , na sisirain nilang isabotahe ang planta ng elektrisidad sa bayan na iyon upang hindi ito magamit ng mga sumakop na mga Aleman laban sa kanila.Alam lahat ng mga natipun na mga lalaking mamamayan na ang kanilang isasagawang sabotahe ay magiging sanhi ng pagpapahirap sa kanila ng mga Aleman dahil doon din galing ang elektrisidad ng gamit ng sambayanan. Subalit ang hindi nila napaghandaan ay ang agad-agarang pagpaparusa na isasagawa ng mga mananakop na Aleman sa kanila.Kina-umagahan ng araw na kanilang isinagawa ang pagsira sa planta ng elektrisidad, dumating ang sunod-sunod na mga trak na lulan ang mga Alemang sundalo. Narinig ng mga mamamayan ang ugong ng mga dumating na mga sasakyan bago nagbukang liwayway.Listen to the podcast/ audio for the full story.

Noong nagtapos ang Pangalawang Digmaang Pangsandaigdigan, naipadala ang mga nahuling mga bilanggong Hapones na sundalo sa mga kampo na hawak ng mga puwersang Alyansa sa nasyon na Burma. Ang bayang ito ay kilala ngayon sa pangalang Myanmar.Isa sa mga grupong militar na Hapon na nabilanggo ay nagngangalang Kiku (Chrysanthemum). Naipadala ito sa kampo sa siyudad na Rangoon ng bansang Burma. Isang masukal at ilang na kakahuyan ang kanilang nilinis at ginawang kampo. Nabakuran ito ng alambreng may tinik. Ang mga guwardiya doong may hawak na mga bayoneta ay mga sundalong gurkha na nasa otoridad ng Britania. Ang mga sundalong gurkha ay mga galing sa bayan ng Nepal subalit naninilbihan sa militar na Ingles ng Britania.Nagpatayo ang mga bihag na Hapon ng tolda magmula sa mga suplay na ibinigay ng militar ng Britania at nagtipun-tipon silang malaking lupon. Kinukulang ang naibibigay sa kanilang pagkain.Naitakda ang sukat ng kanilang kakainin at malimit na tuyong mga gulay ang naibibigay sa kanila. At gaya ng inaasahan hindi sila nabibigyan ng tabako o sigarilyo. Namumulot noon ang mga bihag na Hapon ng upos ng sigarilyo kapag sila’y naipapadala sa siyudad upang magtrabaho. Ito ang kanilang sinisipsip at ginagawang tabako.Isang araw, nagulat ang mga Hapon noong mayroong naipamahagi sa kanilang sake na nasa maliit na lata na iniinuman.Nagpasapasahan nila noon ang lata. Bawat isa ay lumunok ng isang lunok para makikibahagi silang lahat sa naroong inumin sa maliit na lata. Marami sa kanila ang napaluha kahit man lamang sa amoy na pamilyar na iyon na nakapagpaala-ala sa kanila ng pananabik sa kanilang sariling lupa. Listen to the podcast/audio for the full story.

Sumabog ang digmaan ng nasyong Korea magmula 1950 hanggang 1953. Ang digmaan ay sa pagitan ng Norteng Korea at ang Timog Korea. Nangyari ang labanan na ito dahil sa magkasalungat na sistema ng kanilang gobyerno at sosyedad. Komunista ang Norteng Korea at demokratiko ang Timog.Nagsimula ang digmaan sa pagitan nila noong nilusob ng hukbo ng Norteng Korea sa ilalim ni Kim Il Sung ang Timog na bahagi ng bansa. Dahil sa pangyayaring ito, namunong maghikayat ang Estados Unidos na lider ng demokrasia sa mundo ng tulong at suporta para sa Timog Korea. Isa ang Pilipinas sa DALAWAMPU’T DALAWANG (22) nasyong demokratiko na nagpadala ng tulong at suportang militar sa Timog Korea. Ang Norteng Korea ay siunportahan din ng Rusya at Tsina na kapwa komunista ang sistema ng kanilang gobyerno at pamumuhay.Ang Pilipinas ang siyang pinaka-unang nasyon ng Asya at ikatlong nasyon sa buong mundo na nagpadala ng tulong na militar sa Timog Korea. Sumunod na nagpadala dito ang Estados Unidos at Britania.Nagpadala din ang iba-ibang mga nasyon ng Timog-silangan (Southeast) ng Asya ng kanilang mga sundalo sa Timog Korea magmula 1950 hanggang 1955. Dumating ang unang tropa ng mga sundalo sa bayan ng Busan noong ika 19) ng Setyembre,1950. Mayroon na noong karanasan ang mga Pilipino dahil hindi pa noon naglalaon na nagtapos ang Ikalawang Digmaang Pangsandaigdigan. . Marami sa mga sundalong Pilipino ang mga kabataan noong sila’y ipinadala sa Timog Korea. Bumilang ng 7,420 ang mga sundalong Pilipino na nambuo ng limang batalyon na nagsilbi sa digmaan na iyon. 112 ang mga sundalong Pilipino na napatay a hindi na nakuha ang bangkay o nahana (missing in action); 288 ang nasugatan o nasugatan ng malubha, 16 ang hindi na nahanap at naibalik at 41 ang nahuli at naging bihag sa digmaan.Sa digmaang ito, may sumibol na mga sundalong Pilipino na nakilalang bayani at pinarangalan ng Estados Unidos ng pinakamataas na gawad na maaring maibigay ng gobyerno ng Estados Unidos sa isang sundalong hindi Amerikano subalit kaalyansa. Ito ang Krus ng Ulirang Serbisyo (Distinguished Service Cross). Sa digmaang ito, 794 ang medalyang iginawad ng Estados Unidos na Distinguished Service Cross. Labing tatlo lamang ang nagawaran nito na hindi Amerikano.Ang parangal na ito ay pangilala sa kakaibang kagitingan at kadakilaan na sakripisyo sa serbisyong militar sa digmaan. Dalawang Pilipinong sundalo ang naparangalan nito. Ito ay sina Kapitan Konrado Yap at Tenyente Jose Artiaga, Jr. Namatay ang dalawang bayaning ito habang sila ay nasa serbisyo bilang sundalo ng bayan dahil sa ang Pilipinas ay miyembro sa Napag-isang Liga ng mga Nasyon (United Nations Organisation). Naigawad sa kanilang mga naulilang pamilya ang kanilang mga medalya ng parangal at pasasalamat sa kanilang serbisyo.Kasapi si Kapitan Conrado Yap bilang komander ng Pang- sampung Batalyon ng Hukbong Mandirigma (10th BCT Combat Team). Nagsilbi din siyang pinuno ng platun na nasa pangangasiwa noon ni Tenyente Jose Artiaga, Jr. Nakalahad sa dokumento ang pangilala sa mga nagawa ni Kapitan Yap ang mga sumusunod na naisulat noong ika14ng Disyembre, 1951):“…Ang Presidente ng Estados Unidos ng America, sa ilalim ng mga probiso ng “Act of Congress” na naaprobahan noong ika 9 ng HULYO, 1918, ay buong pagmamapuring maggagawad ng Bantog na Krus ng Serbisyo (Distinguished Service Cross) (Posthumously-sa ala-ala)kay Kapitan Conrado D. Yap, ng Hukbong Militar ng Pilipinas, para sa kanyang kakaibang kabayanihan sa mga operasyong militar laban sa mga armadong kaaway ng Liga ng mga Nasyon habang siya’y naninilbihan sa Ika-sampung Batalyon ng Hukbo ng mga Mandirigma, ng Puwersang Ekspedisyonarya ng Pilipinas (Philippine Expeditionary Force) sa Korea, sa bakbakan laban sa mga kaaway sa Yuctong, Korea noong ika 22 at 23 ng Abril, 1951…

Isang bihag ng digmaan ang naipadala sa isang pook na nagngangalang Baofeng sa siyudad ng Pingdingshan. Ang lugar na ito ay sakup ng probinsiya ng Henan sa Tsina. Si Uchida Kanji ay nasa destino noon bilang opisyal sa lugar na Lushan. Noong dumating ang bihag na Tsino sa garison ng mga Hapon, pinaupo ng opisyal na Hapon ang bihag sa opisina ng naatasang opisyal na pinuno ng garison.Noong dumating ang gabi, nagpakuha si Uchida Kanji ng pagkain para sa bihag mula sa kusina ng kampo. Ang pagkaing pinakuha niya ay kagaya ng kanyang sariling pagkain bilang opisyal. Habang sinasabihan ni Kanji ang bihag na tikman muna lang niya ang pagkain at baka may lason iyon, isinabay din niyang pinaluwagan ang posas sa mga kamay ng bihag.Napansin ni Kanji na parang nagutom nang husto ng ilang araw ang bihag dahil mabilis niyang nilunok ang pagkain nang wala nang nguya-nguya pa.Sa sumunod na araw , naghintay si Uchida ng utos at instruksiyon mula sa opisyal na nasa itaas niya at habang siya’y naghihintay, nang-atas siya ng guwardiyang magbantay sa bihag sa gabi upang hindi ito makatakas. Binabalaan din niya ang bihag na huwag na huwag siyang magtangkang tumakas.Sa sumunod na umaga, nakatanggap ng bilin si Uchida mula sa Unang Tenyente sa itaas niya. Ibinilin sa kanya na kailangan niyang patayin ang bihag.Naisip ni Unchida na kapag dalhin niya ang bihag sa sulok ng pook, masisilayan ng mga residente na mga sibilyan ito. Makikita nila ang kanyang isasagawa. Ang pook na iyon ay teritoryo ng mga kalaban sa mga nakaraang buwan bago naokupahan ng mga sundalo ito ng Hapon. Sa gayun, malaki ang posibilidad na mayroong sundalong kalaban na nagpapanggap na sibilyan sa mga nakatira sa pook. Natanto ni Uchida na kung papatayin niya ang bihag, ito ang magiging dahilan na titindi ang pagkamuhi ng mga taga pook na iyon sa mga sundalong nakadestino doon. Sa mga panahon na iyon, bumibilang ng limampu sina Uchida kasama ng ibang mga sundalong Hapon na naroroon at nasa ilalim ng Tenyente sa garison ng Baofeng. Ang mga sundalong ito ay mga naihiwalay sa kani-kanilang mga grupo dahil hindi na sila makakayang makipagdigmaan.Dagdag pa doon, iyong tatlong naatasang mga opisyal nila, pati na si Uchida ay mga kalalabas lamang sa ospital dahil sa kanilang mga pinsalang natamo sa pakikipagdigmaan. Sa totoo lamang, wala sila sa kundisyon na lumaban.Dalawa sa mga bihag ang Koreano at isa sa kanila ang hindi nakakapagsalita ng salitang Hapon. Sa kanilang pagpunta noon sa kabayanan, ang unang bihag ay naisakay sa kariton na hinihila ng kabayo. Marami sa mga nakatira sa pook na nakalinya sa tabi ng daan, ang nakakita kina Uchida at sa mga bihag na hawak nila. Malinaw ang pagkapoot sa mga mata ng mga mamamayan na nakatingin kina Uchida. Listen to the podcast for the full story

Sa isang bakbakan na nangyari noong Ikalawang Digmaang Pang-sandaigdigan, isang sundalo ng Alyansa ang napahiwalay sa kanyang batalyon habang sila’y nadestino sa isang isla sa Pasipika. Mabagsik at matindi ang nangyayaring bakbakan na namamagitan sa mga magkalabang sundalong Alyansa at mga sundalong Hapon.Matindi ang lumaganap na usok na bumalot sa kapaligiran. Galing ito sa walang humpay na barilan at pagputok ng mga dinamita at tangkeng pandigmaan sa magkabilang panig. Dahil sa tila wala nang makitang malinaw sa paligid at dahil sa mga nagliliparang bala sa ibabaw ng mga hinukay na taguan ng mga sundalo, hindi napansin ng sundalo na siya’y napahiwalay na salupon ng kanyang mga kasama.Napagtanto niya na nag-iisa siyang napadpad sa masukal na kakahuyan at naririnig niya ang mga sundalong kalaban na patungo sa direksiyon na kanyang kinaroroonan. Kaagad siyang naghanap ng mapagtataguan. Umakyat siya sa isang burol na bato na nagdagsaan ng mga maliliit na mga butas at mga kuweba at dali- dali siyang gumapang na pumasok sa isa sa mga maliliit na kuweba. Bagaman pansamantala siyang nakaiwas sa panganib sa mga sandaling iyon, alam niya na hindi maglalaon ay maaring umakyat ang mga kalaban na maghanap ng mga kalabang kagaya niya. Makikita nila ang mga maliliit na mga kuweba at tiyak na uusisain nila lahat ang mga ito.Nanginig siya noong napagtanto niya na siguradong makikitasiya at sigurado na siyang mamamatay siya sa pagkakataong iyon sa kamay ng mga kalaban.Kumubli siya ng walang kaingay-ingay habang naghintay siya kunga no ang mangyayari. Hindi siya huminto sa kanyang taimtim na pagdarasal “Mahal na DIyos, kung siya pong inyong kalooban, nagmamakaawa po akong kanlungin Ninyo ago. Gayunpaman, anuman ang Inyong kalooban, mahal na Diyos, nasa kamay ninyo po ang palad ko, Amen.”Pagkatapos ng taimtim niyang pagdasal, nanatili siyang hindi gumalaw at nanatili ang katahimikan habang pinakinggan niya lahat ng kaluskos at anumang huni sa kanyang kapaligiran dahil alam niyang palapit na nang palapit sa kinaroroonan niya ang mga kalaban. Napagtanto rin niya na ang sulok na kanyang kinalalagyan ay wang iba siyang lalabasan . “Palagay ko, maaring hindi mapakinggan ang aking dasal,” naisip niya.Sa sandali ring iyon, napuna niya ang isang gagamba na nagsimulang naghabi ng kanyang sapot sa bukana ng kuweba. Habang minatyagan niya ang gagamba, nanatiling matalas siyang nakiramdam at nakinig sa mga galaw ng mga kalaban na, batay sa huni ng mga yabag nila ay mayroon nang palapit nang palapit sa kanyang kinaroroonan. Naramdaman niyang nagsimulang namuo ang malamig na pawis sa kanyang likud at noo. Samantala, pursigido ang gagambang naghabi ng mabilis ng bahay niya. Masipag ito at mabilis na nambuo ng bahay niya na nangtakip sa bukana ng kuwebang pinagtaguan ng sundalo. Hindi nagtagal at buo nang natakpan ng sapot ang bukana.Listen to the podcast for the full story.

Ang salaysay na ito ay tungkol sa hindi inasahang umusbong na pagkakaibigan nina Eric Lomax ng Britania at si Takashi Nagase ng Hapon pagkaraan ng ilang dekada mula nang nagtapos ang Ikalawang Digmaang Pangsandaigsigan na kung saan ay nagkatagpo silang magkaaway. Si Eric Lomax ay nanilbihan noong sundalo sa Singapore para sa Alyansa na kinasapian ng Britania noong siya’y nasawimpalad na nahuli ng mga kalabang Hapon at siya’y binihag. Taong 1942 noon at kainitan ng labanan. Sa digmaang ito, kaalyansa noon ng Britania ang mga bansang Estados Unidos, Rusya, Pransiya at Tsina. Samantala, ang Hapon ay nasa panig ng alyansang Aksis (Axis) na pinamunuan ng Alemanya at Italya.Ipinadala ng mga Hapon ang mga bihag nilang sundalo ng Alyansa, kasama si Eric Lomax sa lugar na nasa pagitan ng Burmaat Thailand upang gawin silang aliping trabahador sa ginagawa ng mga Hapon na tulay at daanan ng tren. Ang ginagawa noong daanan na ito ay sumukat ng 415 kilometro magmula sa lugar ng Ban Pong sa Thailand hanggang sa bayan ng Thanbyyuzayat sa Burma. Sinimulan ng mga Hapon na itayo ang tulay na daanan at pinangalanang Tai-Men Rensetu Tetsudo (Thailand-Burma Link Railway) noong 1940 at ipinagpatuloy ang paggawa upang tapusin ito hanggang 1944.Ginamit nila itong pinagdaanan ng kanilang mga sundalo at mga suplay sa digmaan sa Burma. Sa mga bihag na nagtrabaho ng sobrang hirap, binansagan nila ito ng “Riles ng Tren ng Kamatayan” (Death Railway). Ang mga bihag ng mga sundalong Hapon na mga sundalo ng Alyansa ay siyang mga ginawang trabahador.Habang si Eric Lomax ay nagtrabahong bihag ng digmaan (prisoner of war), nagdusa ito ng maraming pahirap mula sa mga Hapon; lalo pa noong nahuli nila ito na may hawak siyang mapa at radyo. Ang radyong nakuha sa kanya ay kinumpuni at ginawa niya mula sa mga maliliit na mga retaso ng mga kasangkapan na napulot niya. Inipun-ipon niya ang mga maliliit na bahaging ito na kanyang napupulot-pulot sa paligid niya habang siya’y nagtatrabaho. Pinarusahan siya hanggang sa nagkanda-basag- basag ang kanyang mga buto. Pinagbubuhusan ng mga Hapon ang kanyang ilong at bunganga ng tubig.Mahigit na 60,000 bihag sa digmaan ang mga binusabos ng mga Hapon para maipatayo ang tulay na ito. Humigit kumulang sa 250,000 na mga sibilyan na Asiano ang pinuwersa ng mga Hapon na dagdag ng mga bihag na nagtrabaho. Karamihan sa mga ito ang taga Java, mga taong tinatawag na Karen mula sa Burma, mga taong Tamil na galing sa Malaya, mga taga Burma, Tsino at mga taga Thailand. Bumilang ng 90,000 ang mga sibilyan na namatay dahil sa pahirap sa kanila sa trabaho at mga 12,000 (LABINDALAWANG LIBO) ang mga bihag ng digmaan ang namatay sa laon ng panahon ng konstruksiyon. Lubus-lubusan ang pahirap na ipinataw ng mga Hapon sa mga trabahador sa tulay na ito na pumasa-loob sa masukal na kagubatan sa lugar na pagitan ng dalawang bansa.Hindi nakalimutan ni Eric Lomax si Takashi Nagase, na sa mga panahong iyon ay nagtrabahong taga-salin ng salitang Hapon sa Ingles at Ingles sa Hapon upang magkaintindihan ang mga Hapon at ang mga aliping bihag. Bagaman hindi nagpataw si Nagase ngpisikal na pahirap at pinsala kay Eric Lomax, iyong mga panakot at pagbabanta ni Nagase noon sa kanya habang siya’y pinapahirapan ng mga sundalong Hapon ay hindi niya makalimutan. Matagal na panahon na pinag-isipan niyang paghiganti-an at patayin ito.Hinangad na patayin ni Lomax ito noong sila ay nagtagpo noong 1993, mahigit na kalahating siglo pagkalipas ng digmaan. Ang kanilang pagtatagpo muli ay bagay na nagsimulang sumibol noong nabasa ni Lomax sa isang ulat sa peryodiko ang tungkol sa isang Hapon na nagngangalang Nagase na nagsi-sisi at nagdadalamhati sa kanyang mga nagawang paglalapastangan sa isang sundalong taga Eskosya na kasapi sa Britania sa nakaraang Ikalawang Digmaang Pangsandaigdigan.Listen to the podcast for the full story.