Ludzie w Ubraniach

Filipka Rutkowska - performerka, kuratorka, historyczka sztuki i - jak sama lubi podkreślać - "córka górnika". Prace Filipki koncentrują się na temacie doświadczenia ciała i płci poprzez ubiór oraz modę. W warszawskiej galerii Teatru Studio trwa właśnie jej pierwsza solowa wystawa "Gender is over" - zabawna, inteligentna i przewrotna opowieść o jej życiu. Filipka opowiada nam o asamblażach ze starych kurtek, modowych szkicach z licealnych zeszytów, zgrabnych łydkach, szpilkach na czerwonym dywanie, fartuchach woźnych. "Gombrowicz uwielbiałby ten odcinek" – zapowiada Karolina Sulej...

Rozmowa z Agnieszką Drotkiewicz o jej najnowszej książce "Rekonstrukcja. Połowa twarzy tonie w mroku" - autofikcyjnej opowieści o ciele, tożsamości i spojrzeniu innych. Punktem wyjścia rozmowy jest doświadczenie bohaterki, która ma widoczną wadą wrodzoną twarzy. Jak silnie kultura łączy piękno z atrakcyjnością? Jak piękno łączy się z pożądaniem? Jak żyć, dorastać i odkrywać samą siebie poza estetyczną normą?

Marzena Figiel-Strzała - podróżniczka, dziennikarka, autorka cyklu reportaży Dzieci Świata. Założycielka Fundacji Dzieci Świata. Opowieść o tym, co widziała na zapleczu "szybkiej mody", w jej fabrykach, na jej śmietniskach. Historie dzieci i młodych ludzi, którzy pracują za marne grosze, ponad siły, w warunkach bez nawet najbardziej podstawowych zasad BHP, narażając życie, zdrowie, tracąc dzieciństwo i szanse na edukacje. Dzieci śpią na podłodze w fabryce, dostają jeden posiłek dziennie. Poznajemy kolejną odsłonę prawdziwego kosztu "okazji" i "promocji", za które ludzie płacą realnym cierpieniem, a całe regiony i kraje tracą możliwość na rozwój, bo są zaangażowane w nadprodukcję szmat albo tych niechcianych szmat utylizację. Wraz z Marzeną Figiel-Strzałą odwiedzamy m.in Ghanę, Bangladesz, Egipt.

Pielęgniarka - nie tylko realna specjalistka od ochrony zdrowia, ale i kulturowa fantazja o opiece i kobiecości. Jak naprawdę wyglądają pielęgniarki, a jak je sobie wyobrażamy? Skąd wziął się słynny pielęgniarski czepek? Czym są scrubsy? Czy chodaki są nadal w modzie? Czy pielęgniarka może nosić makijaż, czy są jakieś mody w dobrze uniformów? Czy ubranie wpływa na poziom zaufania pacjentów i buduje autorytet? O wizerunku, historii i codzienności pielęgniarskiej rozmawiamy z Anną Wodą, magister pielęgniarstwa, edukatorką, podcasterką.

Skąd bierze się rosnące zainteresowanie rękodziełem - od haftu po robienie na drutach - i jaką rolę odgrywają w tym świat cyfrowy oraz zmęczenie fast fashion? W rozmowie z Pauliną Pleskot, autorką profilu "Nici, wzorki, folk historki", przyglądamy się historii haftu, jego współczesnym interpretacjom oraz związkom z lokalnym folklorem. Punktem odniesienia stają się także opowieści o folklorze z okolic Płocka.

Ubranie jest formą opowieści o tożsamości. Doktor filozofii, eseistka, pisarka - Karolina Lewestam w swojej książce "Szmaty" przez ubrania filozofuje, pamięta, przepracowuje swoje dojrzewanie i relacje z matką, a właściwie wieloma matkami. Jak sama pisze "babami w średnim wieku", które opiekowały się sobą nawzajem i nią poprzez ubrania. Tytułowe szmaty są zdobywane z drugiej ręki, na przecenach. Karolina opowiada o tym, że ciuchy mogą być naszą krainą marzeń, apteczką, schronieniem, mogą nas ukrywać, maskować, mogą nas dręczyć albo ratować. I o tym, jak w szczególności kobiety są uwikłane nieustannie w relacje z nimi, z tymi szmatami, które nieustannie komuś dają, przymierzają, piorą, prasują, chowają, wyciągają i naprawiają...

W dobie mediów społecznościowych filtry stają się naszą drugą skórą. Jak środowisko cyfrowe wpływa na doświadczenia kobiet i kształtuje ich obecność w sieci? Pretekstem do rozmowy jest książka "Pixel Flesh. Jak toksyczne algorytmy krzywdzą kobiety". O swojej perspektywie opowiadają dwie aktywne twórczynie internetowe: youtuberka Ewa Grzelakowska-Kostoglu, znana jako makijażowa guru Red Lipstick Monster oraz dziennikarka i influencerka - Kaja Gołuchowska, prowadząca podcastów dotyczących popkultury.

Brzydota w modzie - czy w ogóle istnieje? A może chodzi raczej o odwagę, ekstrawagancję i świadome łamanie estetycznych zasad? W końcu największą obelgą w modzie (jak w każdej sztuce) jest nuda. Karolina Żebrowska - youtuberka, autorka i znawczyni mody historycznej - w książce "Ugly. Historia brzydkiej mody" przygląda się najbardziej absurdalnym i zaskakującym trendom minionych epok. To dowcipny przegląd tego, co z dzisiejszej perspektywy wydaje się dziwne lub "brzydkie". Punktem wyjścia do rozmowy jest pytanie: co właściwie uznajemy za brzydkie, a co za piękne – i dlaczego? Wśród przykładów pojawiają się m.in. kapelusze-wieże, bombastyczne szorty, buty z zakręconymi czubami czy sylwetki przypominające… krewetki.

W tym odcinku gościmy Michała Zaczyńskiego - krytyka mody, dziennikarza, blogera i podcastera, który od lat przygląda się polskiemu krajobrazowi odzieżowemu - a od kilku lat także włoskiemu, jako rezydent Apulii. Rozmawiamy o kulturowym imaginarium naszej męskości - białe skarpetki, garnitury, flanele, kamizelki wędkarza, ale też o tym, jak te stereotypy coraz mniej mówią o tym, jak mężczyźni rzeczywiście się ubierają. Pora porzucić myślenie o tym, że facetom nic do mody. Okazuje się, że ich kulturowe odsunięcie od tego, co niby kobiece, poskutkowało świetnymi pomysłami na styl i funkcjonalność.

Czym jest zmysłowość? Nikt nie wytłumaczy tego lepiej niż artystka burleski, która do praktyki dokłada wiedzę na temat antropologii ciała - Betty Q. To prekursorka burleski w Polsce, która od prawie 20 lat występuje na scenie, ale także prowadzi warsztaty dla kobiet i nie tylko z tego, jak można lubić swoje ciało i ubierać (oraz rozbierać) je z przyjemnością. Rozmawiamy o wachlarzach z piór, rękawiczkach, gorsetach i innych rekwizytach burleski, o emancypacyjnej sile, jaką niesie i o tym, jak dziś rozbierać się tak, aby nie było to uprzedmiotowienim i pornografią - ale aktem radości i kreacji.

O tym, z czego możemy tworzyć ubrania dla bardziej odpowiedzialnego świata, rozmawiamy z ekspertami, którzy realnie wpływają na kierunek zmian w branży. Artur Bartkowiak przedstawia Nutico - wegański, biodegradowalny materiał z łupin orzechów i kakaowca, produkowany bez użycia wody. Maciej Kowalski opowiada o 40-hektarowym Kombinacie Konopnym i tekstyliach tworzonych z konopi. To rozmowa o rozwiązaniach, które mogą stać się fundamentem naszych przyszłych szaf.

Niewielka, ale znacząca. Podejrzana i rewolucyjna, wypchana albo pozorna. Bezceremonialnie widoczna lub skrzętnie ukryta, samotna bądź w grupie. Mieści zapalniczkę albo cały wszechświat drobiazgów. Historia i herstoria kieszeni to opowieść o płci, intymności, wygodzie i sprawczości. Gościnią programu jest dr Aleksandra Jatczak-Repeć - historyczka mody i sztuki, wykładowczyni, kuratorka i konsultantka wystaw oraz projektów modowych.

Fast fashion, ultra fast fashion - jak to się stało, że zgadzamy się na to, żeby kupować podejrzanie tanie ubrania i rzeczy z chińskich platform i im podobnych? Jakie są zdrowotne, kulturowe i ekologiczne konsekwencje takich decyzji? Dlaczego takie monstrualne inicjatywy się sprawdzają, jakie są tego konsekwencje długoterminowe i co możemy zrobić na poziomie osobistych wyborów i systemowych zmian, żeby mniej produkować, mniej konsumować i mniej wyrzucać? Bez moralizowania, bez patosu, na samych przerażających faktach Karolina Sulej rozmawia o ultra szybkiej modzie z Katarzyną Zajączkowską, edukatorką, podcasterką i autorką książki o odpowiedzialnej modzie, która od lat stara się tłumaczyć na wszelkie możliwe sposoby, w jakich tarapatach z modą jesteśmy.

Ubrania to coś więcej niż świadectwo naszego gustu czy roli społecznej. Mogą dać nam poczucie bezpieczeństwa, mogą odsłonić nasze emocje albo je zamaskować. Za pomocą ubrań opiekujemy się stanem naszej psychiki. Ubrania mogą zadziałać kojąco lub pogłębić nasz psychiczny dyskomfort. O psychologii ubrania rozmawiamy z Katarzyną Kucewicz - psycholożką, autorką książek, która w swojej pracy często spotyka się z tym, jak ważnym obszarem refleksji, obserwacji są praktyki odzieżowe.

Jak można ubraniem opowiedzieć o sensie życia? Irina Dzhus w 2022 roku, w swojej kolekcji na grzbiecie i z trzema kotkami w kontenerkach przyjechała do Warszawy, gdzie od kilku lat rozwija swoją konceptualną markę mody. Opiera się na przekonaniu, ze moda musi być funkcjonalna, ale też awangardowa. Nie chce być mainstreamem, chce zadawać trudne pytania i stawiać przed publicznością wyzwania. Jest przekonana, że moda może opowiadać poruszające ludzkie historie.

Powiązanie mody z totalitaryzmem ma niestety nie tylko historyczny aspekt. Razem z dziennikarką i krytyczką mody - Karą Becker rozmawiamy o narodzinach faszystowskiej estetyki w międzywojennych Włoszech i o systemie mody, który ustanowiła polityka Mussoliniego, w ramach którego ubranie stało się narzędziem formacyjnym dla ciała społecznego państwa. Nowy styl dla nowych Włoch. Znakiem tego czasu w modzie są między innymi czarne koszule, ideał mammy, bella figura i idea uniformizacji przy jednoczesnym rozwoju przemysłu i rzemiosła. Zastanawiamy się także jak udało się faszystom skutecznie zaprząc modę na swój użytek, jakie to miało konsekwencje dla włoskiej mody w ogóle i w jaki sposób także dziś mogą się powtarzać podobne schematy, jak je zauważać i im zapobiegać.

Iza Moczarna-Pasiek w swojej twórczości podejmuje tematy związane z różnymi wymiarami doświadczania kobiecości na różnych etapach życia. W ramach projektu "Czerwony namiot, ćwiczenia z krwawienia",  zapraszała kobiety do udziału w warsztatach "Siostrzeństwo krwi" i dzielenia się swoimi opowieściami menstruacyjnymi. Powstałe podczas spotkań elementy stworzyły patchworkową instalację artystyczną "zbudowaną z artefaktów krwi i kolektywnej energii osób, które je tworzyły". Rozmowa o sztuce, krwi, tkaninie i niechcianych plamach na niej. Gościn: Iza Moczarna-Pasiek - artystka wizualna, fotografka. 

W jak sposób cyfrowe rewolucje, big techy, sztuczna inteligencja wpływają na to, co i dlaczego nosimy, jak i po co kupujemy. Wspólnie z ekspertkami - ekspertką do sprawy mody w Google Magdalena Boroś-Paciorek oraz projektantką UX/UI Natalią Parandyk - rozmawiamy o tym, jak i czy komputery kwantowe, algorytmy, AI mogą przyczynić się do rozwoju mody dla lepszego świata, zastanawiamy się, jak połączyć naukę i nowe pomysły na wearables czy aplikacje z humanistycznymi wartościami.

Arafatka, Labubu i buty Tabi. W ostatnim odcinku Ludzi w ubraniach w 2025 roku wraz z Zuzanną Krzątałą z Vogue Polska podsumowujemy miniony rok w świecie mody i branży odzieżowej. 

A historii tego swetra i tak byś nie zrozumiał... Olga Drenda w rozmowie z Karoliną Sulej podjęła próbę wyjaśnienia historii swetrów i ich wizerunków w popkulturze.

Grzegorz Matląg projektuje już od ponad 20 lat. Zaczynał jako awangardowy projektant w latach, a jego zadziorne kolekcje w surrealistycznym stylu trafiały na łamy wpływowych miejskich magazynów i na pierwsze polskie wystawy mody. Każdy jego pokaz był równocześnie performancem, znany był z prowokacji i zdecydowanych opinii. Po wyjeżdzie do Berlina otworzył butik Wsiura. Kilka lat temu powstał drugi, siostrzany butik w... Paryżu. To nie są zwykłe sklepy, to przestrzenie sztuki, które wypełniają ubrania z drugiej ręki, z pierwszorzędnymi historiami. Są tam także niegdyś luksusowe marki jak Lacroix czy Mugler oraz dawne i nowe projekty Matląga - wszystkie z recyclingu. Można kupować, ale przede wszystkim poznać projektanta, jego filozofię mody, poznać jak sprawdzić jakość ubrania, jego autentyczność...

Beanies, dokerki, uszatki, czapki-kubełki, kominiarki. Jacques Custeau, hipsterzy, żeglarze i robotnicy, Leon Zawodowiec i Kurt Cobain. Czapka chroni nas przed zimnem, stawia kropkę nad "i" w stylizacji. Może być uniwersalna, wygodna, wyrazista lub wtapiająca nas w tłum. "Załóż czapkę!" - mówiła mama. I miała rację. Goście: Kuba Wojtaszczyk - dziennikarz GQ.pl oraz Łukasz Chomyn - właściciel marki czapkowej.

Skarpetka - mała rzecz, a tak wiele historii. Skarpetki nosimy od czasów starożytnych - nie tylko dlatego żeby stopy nam nie marzły i nie obcierały się w butach. Skarpetki opowiadają o naszym nastawieniu do świata, o tożsamości, są rekwizytem buntu, sportu, elegancji (lub braku takowej). Kolorowe, wesołe, prowokujące, długie, stopki, frotte, wełniane. W dzisiejszym odcinku próbujemy choć zmapować ten skarpetkowy wszechświat. Goście: Łukasz Milanowski, producent i projektant skarpet oraz Arek Zagata, dziennikarz mody i kultury.

Rozmowa o historyczce sztuki Irenie Huml wokół wystawy "Herstorie stosowane: Irena Huml" w Fundacji Arton. Centralnym punktem ekspozycji jest prywatna kolekcja miniatur tkackich, które przez lata Irena Huml otrzymywała od artystek i artystów. Te niewielkie prace, pełne osobistych historii i emocji, tworzą rodzaj materialnej opowieści o wdzięczności, zaufaniu i wzajemności. Każda z nich jest śladem współpracy, spotkań i wystaw, które Irena Huml współorganizowała, a zarazem świadectwem niezwykle bliskich relacji, jakie budowała ze światem artystycznym. Goście: Justyna Bacz - córka Ireny Huml, polska piosenkarka, lingwistka, autorka tekstów i przekładów piosenek z francuskiego i rosyjskiego, autorka koncertów-spektakli poświęconych piosence francuskiej oraz Adam Parol - badacz, współkurator wystawy.