Arràbiu

Dexesseti puntàdas, su biaxi cosa nosta est spacendi. E dd’acabaus contendi su Poetu de una borta e de comenti nc’est arrumbulau fintzas a oi. Arena bianca, casotus coloraus, amigus de una vida… e totu ‘d’una su “ripascimento”, chi mùdat totu po sèmpiri. Arregordus, feli e contus de un’istadi chi no at a torrai. Adiosu, Poetu, sa storia tua abàrrat cun nosus. 

Fabian O’Neill, “Su Brùsciu”, una vida faendi amachiai is atrus giogadoris cun is tunnel, cun notis chi no tenìant ora de spaciai, e bisus acabaus a innanti de su tempus. De s’Uruguay a Casteddu cun sciopinus, spantus e prantus, pintaus sa figura de unu campioni stravanau ma fàcili a s’arrovinai. Una vida bìvia for’e arrégula, cun sa malaspétzia de chini scidi de essi abruxau meda, ma no s’arregordu de cussus chi dd’ant stimau.

Obrescendi su 2000, cun festas e binu spumanti, Casteddu si ndi scìdat cun ferìas antigas e mai serradas: est “sa Not’e su Fogu”. Depiat essi su cumentzu de s’edadi de s’òru, e invecis in Is Mirrionis e in Santu Miàli, abrùxant màchinas in sa ruga. E benimindi allirghìa po su tempu benidori. Su millénniu nou partit pudésciu de benzina, diavolina e cun scórrius antigus de bixinau. Beni arribaus in su duamila, a sa moda casteddàia.

“Zona Franca”, est su programa de Antonello Lai chi at amostau in televisioni sa parti de Casteddu prus acuàda e scaréscia. De is murus scroxolaus de bia Castelli fintzas a is chèscias de Is Mirrionis, at donau boxi a chini no ndi teniat, furriendi su feli e su turmentu de sa genti in d’unu contu comunu. Est po custu chi su nòmini de Tziu Lai abàrrat scritu in is murus e in su coru de sa genti.

In su 1994 Casteddu si fùrriat, po una scuta, a bìddiu de su mundu digitali: nascit Video On Line, su primu provider internet italianu, postu in pei de s’imprentadori Nicola Grauso. Casteddu bivit unu scallentamentu mannu, suspéndia intra de prexu e barrancus sotzialis. Est cumentzàda una rivolutzioni chi promitit de mudai totu, ma chi at a mostai in pagu tempus cambas curtzas. Un’istória bisadora chi partit de Sardigna e fuèddat a su mundu.

Una truma de amigus fuèddat de calisisìat cosa, foras chi de sorti bona. Difatis c’est una cositedda, pitica ma picigòngia chi fait tremi paris is casteddàius: sa cugurra, sa bestiedda chi pungit e fait perdi is partidas de su Casteddu. E chini est allumingiau po Cugurra est su portadori mannu de scumùniga in dònnia truma de amigus. Unu contu de passioni rossoblù e de una sorti chi parit scrita.

Su 3 de abrili 1995, in Casteddu, Antoni “Vespinu” Fanni si presèntat a Palàtziu de Giustìtzia po cunfessai unu bocidròxiu: po sa borta chi ìant bocìu a su meri de su Bevimarket, Giambattista Pinna, su 23 de mes’e idas de su 1985. Giai delincuenti e imoi pentìu, Vespinu bògat a pillu beridadis de atzutzuddai is pilus apitzus de sa banda de Is Mirrionis e apitzus de su sbàlliu de sa giustìtzia chi at fatu intrai in presoni unu notzenti. Un’arrogu scuriosu de sa stória criminali casteddàia, chi ndi scarràxat arregordus de violéntzia, pentimentus e de una giustìtzia chi po tropu tempus no est arribàda.

1995: arrìbat sa nova chi est mortu su scriidori casteddaiu Sergio Atzeni, un’omini acapiau cun dónnia sentidu a su mari e a sa tzitadi cosa sua. Cun giornalis, cinema, teatrus e sa passioni po su Poetu, cumentzaus unu biaxi in sa vida e in s’anima de un’autori chi at contau cun boxi unica is personàgius chi prus pagu si biint, in Casteddu. Una tzitadi era, fata de genti de dónnia dì, chi dónnia dì si dda depit gherrai.

In su 2024 s’at lassau Antonello Lai, Tziu Lai po is amigus, su giorronalista casteddàiu chi at imperau is fueddus che aìnas de giustìtzia, contendi is bixinaus prus scarèscius e torrendi dignidadi a chini po tropu bortas no est stétiu carculau. Cun arregordus e contus, torraus a fai impari su caminu de su traballu suu, cumentzendi cun s’Unioni Sarda fintzas a su prèmiu natzionali Ilaria Alpi in su 1995. Unu biaxi in su tempus, de is annus ’80 a oi, passendi intra istòrias de bixinau, genti stesiàda e scaréscia, e su giorronalismu comenti impinnu tzivili.

Turinu, 1995. Una truma de amigus emigraus de Sardigna s’agàtat in d’una piola, connota meda, aundi si pàpat cosa sarda e vèneta. Ubaldo, un’interramortus connotu po portai sorti bona, s’aparìciat po partiri conc’a Milanu po biri sa semifinali de Cupa Uefa intra Casteddu e Inter, cun sa spera de una dì de gloria chi ndi fetzat scaresci annus de turmentu.

A ladàmini de su 1993, una noti, pròi-pròi, Franco, allumingiau Gesucristu, agàtat una màchina abruxàda in d’unu cantieri. In sa màchina c’est unu strecaxu cun d’una fèmina morta aintru. Est Irma Rombi, una grandu manager de su CIS, chi ìat giai tentu càrrigas de importu in is Stadus Unius e in sa Banca Mondiali. Sa giustìtzia si mòvit, cun sa scuàdra omicidi chi ponit impari arrastus, testimòngius, e genti chi àndat a giru a de noti. Su logu de su bocidroxu ponit pensamentu, e cussu chi ndi bessit a pillu amòstat trumbullus de famìllia e partis scuriosas de sa vida privàda de sa morta.

Unu bisu avertidori amòstat a Su Baroni chi est acant’e spaciai totu po issu e po sa banda de Is Mirrionis. Torrau a domu, cumprendit chi calincuna cosa est cambiendi: is òminis cosa sua si sparessint, sa politzia est ingirienddiddus, e is traitoris funt sèmpiri de prus. Intzadus detzidit de si ndi svengai de su prus Giuda periugulosu: Pepeddu. Ma sa cosa est treulendisì, e sa banda est acanta de si ndi sciusciai.

Massimo Cellino, meri de ditas giòvunu, casteddàiu, in su 1992 arrenèscit a bivi su bisu de sa vida sua bessendi presidenti de su Casteddu. At eredau una sotziedadi cun d’unu passau turmentau e unu càrrigu de dèpidus. Cellino àndat a innantis, puntendi in artu e timendi a sa cugurra. Est sa ghia de sa scuadra, chi arrìbat a giogai in Europa: ma su caminu est traballosu. No amàncant is mistérius, in custa storia, cun bandìus chi pròvant a ndi ddu furai e una batalla longa po ndi pesai unu stàdiu nou.

Sa banda de Is Mirrionis cumèntzat a tzichirriai intra de is annus ’80 e is de ’90, candu su Baroni, su Boss, si ingùstat unu pagu tròpu a su pruini biancu, e su giru de su spàciu bèssit a essi unu tréulu totu. Traitorìas, bombas e garas macas intra de BMW e R5. Sa gherra est sèmpri prus alluta, e ci funti carrògnas de scramentai. Ma puru piciocheddus piticus, tiraus in mesu a fatus de sànguni.

Bibbo est un’allegroni de Sant’Elias: sfainau, brullanu e prontu a calisisìat cosa po si podi fai unu sracàlliu. Ddu podis agatai asuta de is pilotis de Palatzu Gariazzo, in mes’e s’aliga, is spaciadoris, in d’unu bixinau abandonau de s’arrest’e sa tzitadi, abetendi a sa grefa cosa sua po andai a scramentai is hooligans ingresus, arribaus po is mondialis de su ’90. Casteddu est prena de tifosus, de birra, de fil’e ferru e surras de corpus a dónnia contonàda. E in totu custu, su dinai po donai unu pagu de dignidadi a su bixinau? Sparéssiu, aicetotu comenti funt sparéssias is càscias de computer comporaus po is giornalistas.

Efis Galici, su bosceri allumingiau “Monzon”, est aparicendisì a sa prus gara de importu de totu sa vida. Abetendi de artziai apitzu de su ring, tòrrat a pensai a totu sa vida sua, cumentzendi de candu fiat pipiu in Sant’Elias e in Biddanoa, in mes’e is corpus, a is bisus e a is madonneddas de is grutas. De su primu catzotu amollau in mes’e sa ruga, fintzas a sa palestra de via Mandrolisai. Efis tòrrat a fai totu sa caminera fintzas a arribai a su tìtulu mondiali, in mes’e allenadoris de mala gràtzia, bosceris de manu pesanti e bisus de pipiu scurtzu.

1986. Ndi sciùsciant is casotus de su Poetu, aundi is casteddàius ant bìviu po tant’annus s’istadi insòru. In mesu a protestas, paperi bullau e làgrimas, is ruspas ghètant a terra is arregòrdus de generatzionis sentzeras. E nosus no podeus fai atru chi abarrai a castiai sa tzitadi chi càmbiat, contendisì su chi no nc’est prus.