Beagle Noorderlicht Radio

Noorderlicht Radio 28-05-2010: Na 35 afleveringen is het einde van de reis van de Beagle in zicht. Maandenlang voer het schip, de Clipper Amsterdam, over de wereldzeeën, met de reis van Charles Darwin in het kielzog. Vandaag daarom een speciale Noorderlicht uitzending. We maken de balans op met paleontoloog Hanneke Meijer, marien geoloog Geert-Jan Brummer, de Belgische presentator Dirk Draulans en de bedenker van het programma: Hans Fels.

Noorderlicht Radio 20-05-2010: De Beagle deed op haar reis over de wereld een aantal wetenschappelijke experimenten. Eén daarvan betrof een onderzoek naar genetisch gemanipuleerde soja. De bemanning kocht op alle plekken die de Stad Amsterdam aandeed sojaproducten en stuurde dat naar Guy van den Eede, hoofd van de Molecular Biology and Genomics Unit van de Europese Commissie van de Europese Commissie. Hij onderzocht of, en hoeveel er genetisch aan gesleuteld was. Anne-Will Fisser sprak met hem.

De invloed op het klimaat van de stromingen in de oceanen is groot, maar de kennis daarover is jong. Het besef dat er zich op grote diepte in de oceanen van alles afspeelt was er nog niet in Darwins tijd. Dobberend op de warme oceaanstroom voor de oostkust van Zuid-Afrika, sprak Anne-Will Fisser op de Stad Amsterdam met Herman Ridderinkhof van het Nederlands Instituut voor het Onderzoek der Zee (NIOZ).

Noorderlicht Radio 11-05-2010: Hoe onwaarschijnlijk het ook klinkt: het oceaanoppervlak is niet vlak, maar bestaat uit heuvels en dalen. Bert Vermeersen legt uit hoe dit komt. Vermeersen is aardwetenschapper aan de TU Delft en was onlangs te zien in Deel 30: Palmbomen op Antarctica. Ook vertelt hij dat smeltende ijskappen niet automatisch zullen leiden tot een zeespiegelstijging, maar dat op sommige plaatsen de oceaan juist zal dalen.

Noorderlicht Radio 07-05-2010: Over plastic in zee doen de wildste verhalen de ronde. Het Beagle-project is een uitgelezen kans om na te gaan of er nou echt plastic eilanden - the size of Texas - in de wereldzeeën drijven. Bootsman Johan Witte haalt elke ochtend een groot net dat door de klipper Stad Amsterdam wordt meegetrokken uit het water om te kijken hoeveel plastic er aan het oppervlak van de Indische Oceaan drijft. Er zit inderdaad plastic in het net, maar ook al het andere dat de open zee bevolkt. Anne-Will Fisser bekeek de oogst samen met de bootsman en sprak er met evolutiebioloog en Beagle-presentator Dirk Draulans over. Luister naar de reportage.

Noorderlicht Radio 29-04-2010: De dodo stierf vierhonderd jaar geleden uit op het eiland Mauritius in de Indische Oceaan. Door toedoen van de Nederlanders, die dieren introduceerden die het voorzien hadden op dodo-eieren en de dodo zelf. Maar het lot van de loopvogel hing al eerder aan een zijden draadje. 4200 jaar geleden was het al bijna gedaan; met de dodo, maar ook met talloze andere plant- en diersoorten. Fysisch geograaf Kenneth Rijsdijk van Naturalis en geohydroloog Perry de Louw van Deltares onderzoeken de oorzaken van die massale sterfte duizenden jaren geleden. Dat doen ze in een moeras in Mare aux Songes, waar ze een heuse ‘dodopolder’ hebben gebouwd in de krater van de uitgedoofde Canakavulkaan, midden op het eiland. Daar zit duizenden jaren klimaatgeschiedenis in de grond verborgen. Beagle-verslaggever Anne-Will Fisser ging met de heren op pad.

Noorderlicht Radio 23-04-2010: Mauritius staat bekend als het eiland waar de dodo uitstierf. Maar die legendarische loopvogel is niet de enige die het moeilijk had en heeft op het eiland. Inheemse dieren en planten zijn vaak niet opgewassen tegen uitheemse soorten. Beagle-verslaggever Anne-Will Fisser keek rond in het Black River National Park, maar wandelde eerst rond op het eilandje Ile aux Aigrettes, voor de zuidoostkust van Mauritius. Heel voorzichtig, om de zeldzame vogels en reuzeschildpadden niet te laten schrikken.

Noorderlicht Radio 16-04-2010: Onze verslaggever Anne-Wil Fisser is nog steeds in West-Australië waar ze antwoord zoekt op de vraag: zijn er Aboriginals met Hollands bloed? Afstammelingen van Nederlandse schipbreukelingen die met het VOC-schip de Batavia voor de westkust schipbreuk leden? U hoort onze reporter in gesprek met Beagle-opvarende Sarah Darwin en selfmade archeoloog en socioloog Rupert Gerritsen, die opgroeide aan de kust waar het wrak van de Batavia in 1963 opgespoord werd. Hij doet al 20 jaar onderzoek naar de Hollandse sporen in Australië.

Noorderlicht Radio 09-04-2010: Een replica van het VOC-schip de Batavia ligt in Lelystad, maar het échte schip is in 1629 gezonken voor de kust van West-Australië. Toen de bemanning aanspoelde op afgelegen eilanden, sloeg de gekte toe en gingen de schipbreukelingen elkaar te lijf. Het gevolg: een massaslachting. Beagle-verslaggever Anne-Will Fisser ging op zoek naar dit stukje verdrongen vaderlandse historie.

Noorderlicht Radio 02-04-2010: Ook aan boord van de clipper Stad Amsterdam wordt geroddeld. Hoe dat evolutionair te verklaren is, hoort u in een reportage van Tjitske Mussche.

Noorderlicht Radio 26-03-2010: De giftige reuzenpad staat op nummer één van de Plagen Top-10 in Australië. Dit bruingepokte dier is met velen en heeft een grote invloed op de natuur. Tot grote ergernis van de Aussies blijkt het zich ook nog eens steeds sneller te verspreiden. Tjitske Mussche maakte een reportage aan boord van de clipper Stad Amsterdam.

Noorderlicht Radio 19-03-2010: Op open zee zoeken naar woestijnbewoners. Het klinkt raar, maar dat is wat enkele onderzoekers op de Stad Amsterdam doen. Met een stofzuiger vangen ze al bijna 8 maanden lang woestijnstof uit de lucht dat over de oceanen waait. In die stofdeeltjes verschuilen zich tienduizenden bacteriën. En het stof vertelt ook wat over hoe het klimaat verandert. Marien geoloog Jan-Berend Stuut van het NIOZ kwam in Australië aan boord om de inhoud van de stofzuiger te bekijken. Onze verslaggever Tjitske Mussche keek over zijn schouder mee.

Noorderlicht Radio 05-03-2010: Alfred Russel Wallace was een natuuronderzoeker en tijdgenoot van Charles Darwin, die onafhankelijk van Darwin ook bezig was met de evolutietheorie. Een gesprek over Wallace met Chris Smeenk, oud-conservator van Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis.

Noorderlicht Radio 05-03-2010: Alfred Russel Wallace was een natuuronderzoeker en tijdgenoot van Charles Darwin, die onafhankelijk van Darwin ook bezig was met de evolutietheorie. Een gesprek over Wallace met Chris Smeenk, oud-conservator van Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis.

Noorderlicht Radio 26-02-2010: Spekarmen, onderkinnen en hangbuiken; wie om zich heen kijkt op het Polynesische eiland Tahiti, ziet niet alleen maar wuivende palmen en een blauwe zee. Het gros van de Tahitianen is moddervet en doet weinig moeite dat te verbergen. En dat terwijl Darwin in zijn reisverslag nog sprak van de 'mooi geproportioneerde mensen' die hij er tijdens zijn bezoek met de Beagle in 1835 zag. Hoe komt het toch dat al die mensen zo dik zijn geworden, vroeg Beagle-verslaggever Tjitske Mussche zich af. Ze toog naar de plaatselijke McDonalds in Papeete, de hoofdstad van Tahiti en sprak met de Franse wetenschapper Edouard Suhas, die onderzoek doet naar diabetes, hart- en vaatziekten en obesitas.

Noorderlicht Radio 25-02-2010: Toen Darwin zijn reis met de Beagle maakte, verzamelde hij allerlei dieren en planten voor zijn collectie die hij vervolgens een voor een onder de loep moest houden om ze te classificeren. Maar tegenwoordig kan dat veel makkelijker. Via DNA. Op het Polynesische eiland Moorea wordt het volledige ecosysteem in kaart gebracht door het team van het Moorea Biocode Project. Van elke unieke soort, zowel planten als dieren, wordt DNA afgenomen en dat komt als een soort streepjescode in een grote database. Beagle-verslaggever Tjitske Mussche was op Moorea en mocht een dagje mee de bergen in om planten te verzamelen.

Noorderlicht Radio 19-02-2010: Een reportage van verslaggeefster Tjitske Mussche, die meevaart op de Stad Amsterdam. Op Tahiti stuitte Tjitske op een man die een ouderwetse boot maakt, om daarmee te achterhalen waarvandaan zijn voorvaderen kwamen gevaren. Geneticus Henk Roelink, die samen met Tjitske de handenarbeid gadeslaat, maakt liever gebruik van genetische informatie dan van een boot om erachter te komen waar de eerste Polynesiërs vandaan kwamen.

Noorderlicht Radio 12-02-2010: Zo’n 3,8 miljard jaar geleden is het leven op aarde ontstaan. En sinds Darwin zien we al dat leven als vertakkingen aan dezelfde boom, beginnend bij bacteriën, uitmondend in schimmels, planten, dieren en de mens. Natuurkundige en astrobioloog Paul Davies gelooft dat er meerdere scheppingsmomenten kunnen zijn geweest, met als gevolg meerdere levensbomen. Volgens hem is er misschien wel een heel 'levensbos'! Laura Stek sprak met hem aan boord van de Stad Amsterdam, het tv-schip dat de befaamde reis van Darwin nog eens dunnetjes overdoet.

Noorderlicht Radio 05-02-2010: Komende zondag meert de Stad Amsterdam, het tv-schip waarmee de befaamde reis van Charles Darwin dunnetjes wordt overgedaan, aan bij de Galapagos-eilanden. Verslaggeefster Laura Stek toog uiteraard direct naar een schildpaddenverblijf aldaar en bleef even hangen bij een specifiek exemplaar: Lonesome George. Deze reuzenschildpad is de laatste van een bepaalde ondersoort die alleen voorkomt op de Galapagos en nu worden verwoede pogingen gedaan zijn unieke genenpakket te behouden voor - of eigenlijk in - het nageslacht. Maar: George wil niet paren, met damesschildpadden van een gerelateerde soort. Waarom niet en of dat erg is, hoort u van geneticus Henk Roelink, die George samen met Laura Stek bezocht.

Noorderlicht Radio 29-01-2010: De Stad Amsterdam, het schip dat de reis van Darwin nareist, vaart langs de kust van Chili en Peru: de plek die eens in de zoveel tijd wordt getergd door het klimaatverschijnsel El Niño. Volgend jaar wordt er weer zo'n El Niño voorspeld. Verslaggever Laura Stek vroeg de Amerikaanse klimaathistoricus Gregory Cushman of er al voortekenen te zien zijn. U hoort het resultaat in Noorderlicht.

Noorderlicht Radio 22-01-2010: In het kielzog van Darwin reisde verslaggever Laura Stek naar een plek in the middle of nowhere, samen met de gelauwerde hoogleraar wiskunde en theoretische natuurkunde Robbert Dijkgraaf. Midden in het Argentijnse Andesgebergte, op 2,5 kilometer hoogte, keken ze naar dezelfde sterrenhemel waar anderhalve eeuw geleden ook Darwin naar getuurd moet hebben. Een gesprek op niveau over de evolutie van het heelal.

Noorderlicht Radio 15-01-2010: Reportage vanuit de depots van het Leidse natuurhistorisch museum Naturalis met ex-conservator Chris Smeenk over opgezette dieren in natuurhistorische musea. In hoeverre kunnen we nu nog achterhalen wat waar precies vandaan komt en hoe en door het verzameld is?

Noorderlicht Radio 08-01-2010: Gesprek met de gepensioneerde zeekapitein Piet Kars over een gekke stroming in Straat Magellaan die het manoeuvreren van schepen bemoeilijkt.

Noorderlicht Radio 18-12-2009: Reportage van Laura Stek over haar ontmoeting met de laatste volbloedindiaan op Vuurland.

Noorderlicht Radio 11-12-2009: visserijbioloog Adriaan Rijnsdorp over genetische veranderingen bij vissen als gevolg van (over)bevissing.

Noorderlicht Radio 04-12-2009: bioloog en walviskenner Chris Smeenk over strandingen van walvisachtigen in Nederland.

Noorderlicht Radio 27-11-2009: Paleontoloog Anne Schulp over de Maastrichtse zeehagedis of Mosasaurus, wiens uitsterven de evolutietheorie bevestigde.

Noorderlicht Radio 20-11-2009: Reportage van Noorderlicht Radio met evolutionair psycholoog Bram Buunk over seksuele selectie.

Noorderlicht Radio 06-11-2009: Gesprek met de Leidse bioloog Ken Kraaijeveld over de voor- en nadelen van aseksuele voortplanting bij sluipwespen.

Noorderlicht Radio 30-10-2009: Reportage over de Vlaamse parasitologen Tine Huyse en Bruno Gryseels, die in Brazilië poep en slakken verzamelen voor hun onderzoek naar de Schistosoma-parasiet.

Noorderlicht Radio 23-10-2009: Reportage over Hans Witte, die voor het NIOZ aan boord van de Stad Amsterdam onderzoek doet naar vliegende vissen.

Noorderlicht Radio 16-10-2009: Gesprek met filosoof Bart Leeuwenburgh over Darwin’s eigen relatie tot geloof en de totstandkoming van On The Origin of Species.

Noorderlicht Radio 09-10-2009: Reportage over oceanograaf Andreas Sterl, die uitlegt hoe het Argo-project werkt en wat het ons leert over de stromingen in de oceanen.

Noorderlicht Radio 02-10-2009: Reportage over navigatie in de tijd van Charles Darwin en kapitein FitzRoy, toen GPS nog niet bestond.

Noorderlicht Radio 25-09-2009: Gesprek met de paleontologen Bert Boekschoten en Hanneke Meijer, die op Selvagem Grande een fossiel ei vonden van misschien wel 15 miljoen jaar oud.

Noorderlicht Radio 18-09-2009: Reportage waarin zee-ecoloog Katja Philippart onderzoekt hoe de zee aan al die kleuren komt en wat de rol van plankton daarin is.

Noorderlicht Radio 11-09-2009: Reportage over het bezoek aan het Portugese eilandje Selvagem Grande waar geologen Bert Boekschoten en Hanneke Meijer, marien bioloog Katja Philippart en plankton-dompteur Wim van Egmond onderzoek deden.