سینما سانسور

کیانوش عیاری در فیلم «کاناپه» که در سال ۱۳۹۵ ساخته شد، برای عبور از سد سانسور موی زنان در سینما، کلاه‌گیس بر سر بازیگران فلیمش گذاشت. ترفندی برای طبیعی جلوه دادن آنچه در واقعیت در خانه ایرانیان اتفاق می‌افتد. این فیلم اما نتوانست مجوز نمایش بگیرد و برای همیشه توقیف شد. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» به حواشی و ماجرای تولید و توقیف فیلم «کاناپه» پرداخته است.

فریبرز کامکاری نویسنده و کارگردان فیلم سینمایی «فصل ممنوعه» در این اپیزود از پادکست سینما سانسور در گفت‌وگو با مهدی طاهباز به ماجراهای ساخته شدن این فیلم و حواشی آن پرداخته است. این کارگردان از تهدید‌هایی گفته که پس از پایان فیلمبرداری متوجه‌اش شد و او را مجبور کرد راهی برای خارج کردن نگاتیو‌های فیلم از ایران پیدا کند. بعد هم برای همیشه وطنش را ترک کرد و به ایتالیا رفت. کشوری که در نوجوانی به‌طور اتفاقی، با سینمایش آشنا و شیفته فیلم‌هایش شده بود.

«فصل ممنوعه» به کارگردانی فریبرز کامکاری، سال ۱۳۸۲ در ایران کلید خورد. فیلمی درباره قتل‌های سریالی زنان در مشهد و با نگاهی به پرونده سعید حنایی، معروف به «قاتل عنکبوتی» . این فیلم به دلیل مضمونی ملتهب و پرداختن به موضوع صدرو فرمان قتل از سوی فرقه‌های تندروی مذهبی، هیچ‌گاه در ایران به نمایش درنیامد. مهدی طاهباز در این قسمت از پادکست «سینما سانسور»، به حواشی و ماجراهای «فصل ممنوعه» پرداخته است.

«فریاد مجاهد» اولین فیلمی‌ست که پس از وقوع انقلاب در ایران، در سال ۱۳۵۸ ساخته شد. فیلمی با مضمونی انقلابی که البته به مذاق برخی انقلابیون خوش نیامد و به دستور دادستان کل انقلاب، از پرده پایین کشیده شد. اما تهیه‌کننده این اثر، فیلمش را به قم برد و برای خانواده بنیانگذار جمهوری اسلامی نمایش داد. مهدی طاهباز در این قسمت از پادکست «سینما سانسور»، به حواشی مختلف و متعدد ساخت و نماش «فریاد مجاهد» پرداخته است.

فیلم سینمایی «آفساید» ساخته جعفر پناهی در سال ۱۳۸۴ درحالی‌که همزمان در بخش مسابقه جشنواره برلین حضور داشت، اما در ایران و در جشنواره فجر، در بخش غیررقابتی پذیرفته شده بود. این فیلم که ماجرای ممنوعیت حضور خانم‌ها در ورزشگاه‌ها را به چالش کشیده، پس از جشنواره فجر توقیف شد و هیچ‌گاه فرصت اکران عمومی پیدا نکرد. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» به سراغ حواشی و ماجراهای فیلم «آفساید» رفته است.

«علت مرگ نامعلوم» به کارگردانی علی زرنگار و به تهیه‌کنندگی مجید برزگر، سال ۱۴۰۰ آماده نمایش و به جشنواره فجر ارائه شد. با وجود نظر مثبت هیات انتخاب، ‌این فیلم مجوز نمایش در جشنواره را دریافت نکرد و سپس برای ۳ سال توقیف شد. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور»‌ نگاهی کرده به حواشی و ماجرای توقیف «علت مرگ نامعلوم».

ناصر ملک‌مطیعی ستاره سینمای قبل از انقلاب ایران، پس از سال ۱۳۵۹ دوبار فرصت حضور در سینما را پیدا کرد. یکی در سالهای اولیه انقلاب و دیگری در سال ۹۲ و در فیلمی به نام «نقش نگار». این فیلم به دلیل بازی آقای ملک‌مطیعی مدتی توقیف شد ولی سرانجام روی پرده رفت. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» مروری کرده به آنچه بر ناصر ملک‌مطیعی در طول ۴ دهه بعد از انقلاب اسلامی در ایران گذشت.

فیلم سینمایی «حاجی واشینگتن» به کارگردانی علی حاتمی،‌ ماجرای سفر حسینقلی‌خان صدرالسلطنه به ایالات متحده آمریکا به عنوان اولین سفیر ایران در این کشور است. این فیلم سال ۱۳۶۱ در اولین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و سپس به مدت ۱۶ سال توقیف شد. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» نگاهی کرده به ماجرا و حواشی این فیلم.

فیلم «آدم برفی» به کارگردانی داوود میرباقری، از پرحاشیه‌ترین فیلم‌های پس از انقلاب اسلامی در ایران است. فیلمی که ماجرایش به دفتر رهبر و رئیس‌جمهوری هم کشیده شد و سرانجام پس از تغییر دولت در ایران، توانست اکران عمومی شود. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» نگاهی کرده به حواشی فیلم «آدم برفی».

«طلای سرخ» ساخته جعفر پناهی سال ۱۳۸۱ ساخته شد، در جشنواره کن جایزه گرفت، اما در ایران به اتهام «سیاه‌نمایی» توقیف شد. فیلم ماجرای مردی جوان است که سابقه حضور در جنگ ایران و عراق را دارد و اکنون به عنوان پیک موتوریِ یک پیتزا فروشی مشغول به کار است. مجموعه‌ای از اتفاقات باعث می‌شود او تصمیم بگیرد به صورت مسلحانه، دست به سرقت از یک جواهرفروشی بزند. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» به حواشی «طلای سرخ» پرداخته است.

فیلم سینمایی «خط قرمز» به کارگردانی مسعود کیمیایی سال ۱۳۶۰ ساخته شد و با برخی تغییرات، ‌از جمله تغییر یک بازیگر و فیلمبرداری مجدد، در اولین جشنواره فجر در سال ۶۱ به نمایش درآمد. اما چون بازیگران زن حجاب نداشتند، این فیلم بعد از جشنواره نتوانست مجوز نمایش بگیرد و برای همیشه توقیف شد. در این اپیزود از «سینما سانسور»، مهدی طاهباز به سراغ حواشی اولین ساخته مسعود کیمیایی پس از انقلاب اسلامی در ایران رفته است.

در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور»،‌ مهدی طاهباز به حواشی فیلم «میراث من جنون» ساخته مهدی فخیم‌زاده خواهد پرداخت. این فیلم سال ۱۳۵۸ تولید شد و سال ۱۳۶۰ برای مدت کوتاهی روی پرده بود. اصلی‌ترین دلیل لغو پروانه نمایش «میراث من جنون»، علاوه بر مضمون، حجاب نداشتن بازیگران زن بود. یکی دیگر از حواشی فیلم، اعدام تهیه‌کننده اولیه این فیلم، به اتهام مشارکت در «کودتای نوژه» بود. تهیه و اجرا: مهدی طاهباز

در این قسمت از پادکست «سینما سانسور» گفت‌وگویی خواهید شنید با صادق هاتفی، ‌بازیگر نقش اول فیلم «گفت هر سه نفرشان». از نقش جمشید مشایخی در تولید این فیلم و انتخاب فریماه فرجامی برای ایفای اولین نقشش در سینما و همچنین مضمون سیاسی این اثر. صادق هاتفی سابقه طولانی در زمینه تئاتر دارد، فارغ التحصیل این رشته از دانشگاه تهران است و نمایش‌های متعددی را چه در ایران و چه خارج از کشور،‌ روی صحنه برده است. او در سینما و تلویزیون هم فعالیت‌های مختلفی را به بیشتر به عنوان بازیگر انجام داده و «گفت هر سه نفرشان»،‌ اولین تجربه سینمایی این هنرمند است.

«گفت هر سه نفرشان» سال ۱۳۵۹ آماده نمایش شد،‌ اما هیچ‌گاه نتوانست در ایران روی پرده برود. یکی از دلایلش، حجاب نداشتن بازیگر زن فیلم، ‌فریماه فرجامی بود. این ساخته غلامعلی عرفان که تا مدت‌ها هیچ نسخه‌ای از آن در دسترس نبود،‌ ماجرای مردی است که از زندان آزاد می‌شود و سه هم‌بند او، سه روایت متفاوت درباره این زندانی تعریف می‌کنند. مهدی طاهباز در این قسمت از پادکست «سینما سانسور»، به حواشی و ماجرای توقیف فیلم «گفت هر سه نفرشان» پرداخته است.

فیلم سینمایی «آقای هیروگلیف» به کارگردانی غلامعلی عرفان سال ۱۳۵۹ آماده نمایش شد، اما مجوز اکران نگرفت. علاوه بر مساله حجاب بازیگران زن، دیدگاه سیاسی مطرح شده در این فیلم، باعث توقیف‌اش در فضای سیاست زده و ملتهب سال‌های انتهایی دهه ۵۰ خورشیدی بود. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» نگاهی کرده به حواشی «آقای هیروگلیف».

فیلم سینمایی «رستاخیز» به کارگردانی احمدرضا درویش در سال ۱۳۹۴ به نمایش عمومی درآمد، اما تنها چند ساعت روی پرده سینماها بود. این فیلم به خاطر اعتراض و تجمع مقابل وزارت ارشاد و سینماها، از پرده پایین کشیده شد. این فیلم به دلیل حساسیت‌ها، با نظر مساعد رهبر جمهوری اسلامی ساخته شده بود، اما او هم نتوانست مشکل «رستاخیز» را حل کند. ماجرا چه بود؟ شنونده این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» کاری از مهدی طاهباز باشید.

در سینمای پس از انقلاب و در دهه‌های مختلف، برخی آثار سینمایی به مساله انتخابات در جمهوری اسلامی پرداخته‌اند؛ از مجلس تا ریاست جمهوری و از کمدی تا درام و حادثه. در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» مهدی طاهباز علاوه بر فیلم «خیابان‌های آرام» ساخته کمال تبریزی که به بهانه پرداختن به مسائل بعد از انتخابات سال ۸۸ – آن‌هم به طور غیر مستقیم – برای همیشه توقیف شد،‌ نگاهی کرده به آثاری که موضوعشان مرتبط با انتخابات در ایران بوده است.

«خرس» ساخته خسرو معصومی سال ۱۳۹۰ آماده نمایش شد و در سی‌امین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد. اما سپس برای همیشه توقیف شد. بهانه توقیف، مشکل شرعی قصه فیلم عنوان شد؛ رزمنده‌ای که گمان می‌رفت در جنگ ایران و عراق کشته شده، زنده است و به شهرش باز می‌گردد. اما همسرش، با مرد دیگری ازدواج کرده.... مهدی طاهباز در این قسمت از پادکست «سینما سانسور»، به «خرس» و زوایای پیدا و پنهان توقیف این فیلم پرداخته است. پادکست «سینما سانسور» را در همه پادگیرها از جمله کست‌باکس و کانال تلگرام «فردا پادکست» هم ‌می‌توانید گوش کنید.

«جزیره آهنی» اولین فیلم بلند سینمایی محمد رسول‌اف است. فیلمی که سال ۱۳۸۳ آماده نمایش شد، اما هیچ‌گاه در ایران به نمایش در‌نیامد؛ حتی با وجود دریافت پروانه نمایش. ناخدا نعمت، شخصیت اول فیلم «جزیره آهنی» و کشتی قدیمی‌اش که روز به روز در دریا بیشتر فرو می‌رود، می‌توانند استعاره‌هایی از رهبر جمهوری اسلامی و کشور ایران توصیف شوند. مسائلی که می‌تواند در توقیف این فیلم هم تاثیرگذار باشند. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور»، به فیلم «جزیره آهنی» پرداخته است.

«جاده خاکی» اولین فیلم پناه پناهی، سال ۱۴۰۰ آماده نمایش شد. پناه، فرزند جعفر پناهی کارگردان شناخته شده سینمای ایران است. «جاده خاکی»، برای اولین بار در جشنواره کن در سال ۲۰۲۱ نمایش داده شد و سپس در جشنواره‌های مختلف شرکت کرد و در بسیاری از کشورها، اکران عمومی شد. اما این فیلم مجوز نمایش در ایران نگرفت و توقیف شد. مهدی طاهباز در این قسمت از پادکست «سینما سانسور»، به «جاده خاکی» و زوایای پیدا و پنهان توقیف این فیلم پرداخته است. «سینما سانسور» را در تمام پادگیرها و کانال تلگرام «فردا پادکست» هم می‌توانید گوش کنید.

«دایره» به کارگردانی جعفرپناهی سال ۱۳۷۸ ساخته شد و با وجود اینکه در بخش مسابقه جشنواره فجر آن سال پذیرفته شده بود، به دلیل فشارها، از جشنواره کنار گذاشته شد. این فیلم در جشن خانه سینما در سال ۱۳۸۰، برنده جایزه بهترین فیلم بود،‌ که بازهم به دلیل فشارها، در شب برگزاری مراسم، جایزه بهترین فیلم به هیچ اثری تعلق نگرفت. مهدی طاهباز در این قسمت از پادکست «سینما سانسور»، به «دایره» و زوایای پیدا و پنهان توقیف این فیلم پرداخته است.

«صدسال به این سالها» ساخته سامان مقدم، ماجرای زنی به نام «ایران» است و روایت‌هایی از سه مقطع از زندگی او، از پیش از انقلاب تا جنگ و سپس دهه ۸۰ خورشیدی. روایتی از تاثیرات انقلاب اسلامی بر زندگی ایران خانم و خانواده‌اش. «صدسال به این سال‌ها» در سال ۱۳۸۶ ساخته شد و فقط یک‌بار و به صورت بسیار محدود در جشنواره فجر سال ۸۸ نمایش داده شد و سپس برای همیشه توقیف شد. مهدی طاهباز در این قسمت از پادکست «سینما سانسور»، به «صد سال به این سال‌ها» و زوایای پیدا و پنهان توقیف این فیلم پرداخته است.

انقلاب در ایران، در اکران نوروزی سینماها چه تغییری داد؟ پیش از انقلاب، فیلم دیدن در نوروز، چه حال و هوایی داشت؟ چرا اکران دو فیلم در نوروز سال ۱۳۹۱ جنجالی شد و از پرده پایین کشیده شدند؟ مهدی طاهباز در قسمت نوروزی پادکست «سینما سانسور» به این موضوع‌ها پرداخته است. سینما سانسور را در پادگیرها هم دنبال کنید.

«شب، داخلی،‌ دیوار» به کارگردانی وحید جلیلوند، به توصیف سازنده‌اش درباره یک مامور امنیتی جمهوری اسلامی است که بین وجدان و وظیفه، یکی را انتخاب می‌کند. این فیلم در جشنواره ونیز سال ۲۰۲۲ برای اولین بار نمایش داده شد، ‌اما سازندگانش زیر بار سانسور نرفتند تا مجوز اکران در ایران را دریافت کنند. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور»، به «شب، داخلی،‌ دیوار» و زوایای پیدا و پنهان این فیلم پرداخته است.

صحبت‌های رهبر جمهوری اسلامی در یک سخنرانی در تیرماه سال ۹۹، منجر به توقیف یک فیلم سینمایی شد؛ «قصیده گاو سفید» به کارگردانی بهتاش صناعی‌ها و مریم مقدم. فیلمی در نقد حکم قصاص و سیستم قضایی در ایران. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» به دلائل توقیف «قصیده گاو سفید» پرداخته است.

گلشیفته فراهانی در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور» در گفت‌وگو با مهدی طاهباز از ورودش به سینما به واسطه داریوش مهرجویی و دو فیلمی که با این کارگردان همکاری داشته، می‌گوید؛ از سانسورهای که به دو فیلم «درخت گلابی» و «سنتوری» وارد شد. از ماجرای عبای علی سنتوری تا عشق ممنوعه به «میم» در درخت گلابی.

توقیف «سنتوری» مسیر فیلم‌‌سازی داریوش مهرجویی را عوض کرد. تهیه‌کننده فیلم هم بعد از انتشار نسخه قاچاق فیلم، سکته کرد و از دنیا رفت. در این قسمت از پادکست «سینما سانسور»، مهدی طاهباز به سراغ ماجراهای «سنتوری» رفته و از تولید تا توقیف فیلم را بررسی کرده. در این قسمت همچنین می‌توانید بخش‌های سانسور شده «سنتوری» را هم بشنوید.

دامنه سانسور و توقیف فیلم‌ها در جمهوری اسلامی ایران آ‌نقدر گسترده است که ممکن است گریبان یک کارگردان به اصطلاح «خودی» را هم بگیرد. فیلم سینمایی «گزارش یک جشن» ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا در سال ۱۳۸۹ تولید شد و در جشنواره بیست و نهم فجر روی پرده رفت؛ اما پس از آن برای همیشه توقیف شد. دراین قسمت از پادکست «سینما سانسور»، مهدی طاهباز نگاهی کرده به ماجراهایی که باعث توقیف «گزارش یک جشن» شد و شرایطی رقم خورد که ابراهیم حاتمی‌کیا، خودش اعتراف کند که «یک فیلم‌ساز وابسته به نظام» است.

پخش نقل قولی از علیرضا خمسه در اپیزود قبلی درباره تغییرات در فیلم «مرگ یزدگرد» پس از نمایش در جشنواره فجر، با واکنش سوسن تسلیمی، بازیگر اصلی این فیلم همراه بود. آیا بهرام بیضایی برای حل مشکل فیلم «مرگ یزدگرد»، بازیگران را به استودیو برد تا دیالوگ‌ها را تغییر دهند؟ در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور»، مهدی طاهباز به پای صحبت‌های سوسن تسلیمی نشسته. خانم تسلیمی روایت متفاوتی از این ماجرا دارد...

«مرگ یزدگرد» به کارگردانی بهرام بیضایی در سال ۱۳۶۰ ساخته شد. این فیلم تنها در اولین جشنواره فیلم فجر در سال ۱۳۶۱ روی پرده رفت و سپس برای همیشه توقیف شد. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور»، نگاهی کرده به دلائل سانسور و البته توقیف «مرگ یزگرد»

«عصبانی نیستم» به کارگردانی رضا درمیشیان، سال ۱۳۹۲ ساخته شد اما تا سال ۱۳۹۷ اجازه اکران عمومی نگرفت. این فیلم برای نمایش در سینماها، بیش از ۱۵ دقیقه سانسور شد. مهدی طاهباز در این اپیزود از پادکست «سینما سانسور»، علاوه بر مقایسه نسخه اصلی با سانسور شده، نگاهی کرده به آنچه بر «عصبانی نیستم» گذشت از ساخت تا اکران عمومی.

فیلم سینمایی «سرود تولد» پس از گذشت دو سال از زمان ساخت،‌ در روز یکم شهریور ۱۳۸۵ روی پرده رفت. اما چهار روز بعد، از پرده سینماها پایین کشیده شد. دلیلش هم بازی بهمن مفید، در چند سکانس از این فیلم بود. تهیه و اجرا: مهدی طاهباز

در قسمت اول پادکست «سینما سانسور» به فیلم «آشغال‌های دوست داشتنی» خواهیم پرداخت با نگاهی به حواشی، پشت پرده‌ها و البته پخش بخش‌هایی از سکانس‌های سانسور شده فیلم.  «آشغال‌های دوست داشتنی» به کارگردانی محسن امیریوسفی سال ۱۳۹۱ ساخته شد و پس از ۶ سال توقیف و بیش از ده دقیقه سانسور، در سال ۱۳۹۷ روی پرده رفت. فیلمی مرتبط با اتفاقات و اعتراضاتِ پس از انتخابات پرحاشیه سال ۱۳۸۸ و با روایتی متفاوت از آنچه مطلوب حاکمیت بود. پس از اکران عمومی این فیلم، اعلام شد که نسخه ای از آن نیز با بازی بهروز وثوقی آماده نمایش شده؛‌ نسخه‌ای که البته فرصت نمایش پیدا نکرده است.‌

در پادکست «سینما سانسور»، مهدی طاهباز قرار است فیلم‌های توقیفیِ پس از انقلاب اسلامی در ایران را‌ یک به یک بررسی و حواشی، پشت پرده‌ها و دلائل توقیف و سانسور فیلم‌ها را روایت کند.