Anayasa Candır

Anayasamızı sevgi diliyle ele aldığımız webinar serimizin 90. ve son bölümünde, başından beri konuştuklarımızı bir kez daha hatırlayarak siz izleyicilerimize teşekkür etmek istedik. Ülkemize karşı sorumluluğumuzu; bu ülkenin kurucu harcı, en temel yapıtaşı, aynı zamanda varoluşsal sözleşmesi olan Anayasamızı bilmek, anlamak ve yaşatmak üzerinden hep birlikte yeniden düşündük. Bu toprakları bize emanet eden şehitlerimize, gazilerimize ve değerlerimizi, ilkelerimizi, medeniyet bayrağını nesilden nesile aktararak Cumhuriyetimizi ikinci yüzyılına gururla taşıyanlara duyduğumuz sonsuz minnetin; ancak anayasal bilinçle yaşayan bir toplum olarak anlam bulabileceğini hissettik. Bizimle bu yolu yürüyen, düşünen, sonraki nesillere aktaracağı bayrağı bugun elinde büyük bir itinayla tutan herkese teşekkür ederiz. Henüz bu yolculuğa dahil olmayanlar içinse belki de tam şimdi başlama zamanı. Üç sezon boyunca yayımladığımız 90 bölümün tamamı YouTube kanalımızda sizleri bekliyor.

Yargı sistemimiz üzerine yaptıkları bu söyleşide Av. Burhan Uyan ve Prof. Dr. Ayşe Odman Boztosun, toplumların uluslaşmasının yargı ile mümkün olduğunu ve “adalet mülkün temelidir” ilkesinin bu yüzden devlet düzenimizin merkezinde yer aldığını vurguluyorlar. Bu çerçevede Türkiye’de yargının, bireyler arasındaki özel hukuk ilişkileri ile birey-devlet etkileşiminden doğan kamusal uyuşmazlıkları farklı yargı kolları aracılığıyla sistematik biçimde ayrıştıran ve dengeleyen bütüncül bir kurumsal mimariye sahip olduğunu; bu çok katmanlı yapının tepesinde konumlandırdığımız Anayasa Mahkemesi’nin temel hak ve özgürlüklerimizin nihai güvencesini sağladığını ifade ediyorlar. Yanı sıra, vergi mahkemeleri ve Uyuşmazlık Mahkemesi gibi yapıların bu mimari içindeki işlevlerini de sade ve anlaşılır bir dille ele alarak, yargı sisteminin bütününe dair kapsamlı bir perspektif sunuyorlar.

Hâkim ve savcıların meslek ilkelerinin Anayasamız ile güvence altına alınması, tarafsız ve bağımsız bir yargı işleyişinin en güçlü teminatıdır. Meslek kurallarının bu kadar yüksek bir düzeyde belirlenmiş olması, hâkim ve savcıların her türlü baskıdan uzak kalarak yalnızca hukuka ve vicdanlarına göre karar vermelerini sağlar, yargıyı diğer güç odaklarından korur, devletin adalet temelinde işlemesini güvence altına alır, toplumun yargıya olan inancını pekiştirir ve milletin yüksek yararını korur. Bu nedenle, kamu gücünün hakkaniyetle kullanılmasını sağlayan bir pusula görevi gören bu ilkeler sadece mesleki disiplin kuralı değil, hukuk devleti düzenimiz için hayati bir unsurdur.

Anayasamız, hukuk düzeninin genel çerçevesini çizer. Hangi davranışların suç sayılacağını ise kanunlarımız belirler. Bir fiilin gerçekten suç olup olmadığına ise ancak mahkemeler karar verir ve bu karar kesinleştiğinde hukuki anlamını kazanır. Bu bölümde üyelerimiz Prof. Dr. Ayşe Odman Boztosun ve Av. Burhan Uyan, hukuk devletinin vatandaşlara sağladığı önemli bir güvence olan bu kurgu ve günlük tartışmalarda sıkça duyduğumuz “anayasal suç” sözü üzerine söyleşiyorlar.

Bu bölümde, anayasa okur-yazarlığının toplumlarda barış kültürünün kökleşmesi ve küresel çatışmaların önlenmesindeki kritik rolünün altını çiziyoruz. Anayasamız dahil tüm çağdaş anayasalar evrensel hukuku ve insan haklarını temel alırken anayasamızın başlangıcında özellikle yer verilen ve devlet geleneğimizin özü olan 'Yurtta sulh, cihanda sulh' ilkesinin, barış odaklı anayasal duruşumuzu küresel ölçekte saygın bir konuma taşıdığını vurguluyoruz. Bu vizyonla şekillenen Anayasamızın, ülkemizin ve milletimizin bütünlüğünü korurken vatandaşlarının onurunu ve haysiyetini nasıl her zaman birincil öncelik olarak kabul ettiğini inceliyoruz.

Bu söyleşide Av. Burhan Uyan ve Prof. Dr. Ayşe Odman Boztosun, yürütme yetkisinin tek elde toplandığı ancak anayasal sınırlar ve kurumsal mekanizmalarla dengelenmesi gereken bir yönetim modeli olan cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi içinde cumhurbaşkanının üst düzey kamu yöneticilerini atama süreçlerini anayasal çerçevede değerlendiriyorlar. Cumhurbaşkanının bu yetkisinin yasama-yürütme-yargı kurumları arası ilişkileri nasıl şekillendirdiğini ve Anayasamızın tüm devlet organları üzerindeki bağlayıcılığını ele alıyorlar.

Bu söyleşilerinde üyelerimiz Prof. Dr. Ayşe Odman Boztosun ve Av. Burhan Uyan, Anayasamızın kuvvetler ayrılığı ve denge-denetim ilkeleri çerçevesinde başkanlık sistemine göre cumhurbaşkanının yürütme içindeki konumuna, yasama ve yargı ile ilişkisi üzerinden değiniyorlar. Siyasal güç ile anayasal sınırlar arasındaki ilişkiyi sade ve anlaşılır bir dille değerlendiriyorlar.

Bu bölümde, milletvekili dokunulmazlığının ne olduğu, neyi amaçladığı ve hangi durumlarda kaldırılabildiğini sade bir dille ele aliyoruz.

Bu bölümde üyelerimiz Prof. Dr. Ayşe Odman Boztosun ve Av. Burhan Uyan; milletvekillerinin görüşlerini, önerilerini ve itirazlarını hangi yollarla dile getirdiklerini; Meclis’te söz alma, soru önergesi verme, araştırma ve kanun teklifi sunma gibi sahip oldukları araçları ele alıyorlar. Bu araçlar sayesinde milletvekillerinin ne kadar aktif, üretken ve kamu yararı odaklı çalıştığının vatandaşlar tarafından da izlenebileceğine dikkat çekiyorlar. Vatandaşların bu izleme imkanlarının, önceki programlarda ele aldığımız geri bildirim imkânlarıyla birlikte katılımcı demokrasiyi güçlendirdiğini, milletin egemenliğinin temsilini sadece seçim dönemleriyle sınırlamaktan çıkarıp sürekli kıldığını vurguluyorlar.

Üyelerimiz Prof. Dr. Ayşe Odman Boztosun ve Av. Burhan Uyan, Anayasamızdaki temel haklarımızdan olan dilekçe hakkının, bizlerin Meclisle yalnızca sandık aracılığıyla belirli dönemlerde değil, taleplerimizi, önerilerimizi iletmek yoluyla her zaman ulaşılabilir, süreklilik taşıyan bir ilişki geliştirmemizi sağladığını vurguluyorlar. Ayrıca eğitim sistemine yönelik bir öneri de paylaşıyorlar: İlköğretim dönemindeki öğrencilerin, hayallerini, isteklerini kendilerini temsil eden milletvekillerine iletmek üzere “milletin evi” olan TBMM’ye dilekçe yazmalarının, Meclisle erken yaşta doğal bir bağ kurulmasına katkı sunacağını ifade ediyorlar. Bu yaklaşımın, demokrasinin ve demokratik katılımın içselleştirilmesinde önemli bir rol oynayacağını belirtiyorlar.