De toekomst van ons water

We moeten meer met het water samenleven, is het nieuwe adagium in de waterwereld. Maar hoe dat je dat? Destad Zwolle voegt de daad bij het woord. Wethouder Gerdien Rots geeft uitleg hoe Zwolle in de toekomst het water wil omarmen. Zwolle (133.000 inwoners) is omringd door IJssel en Overijsselse Vecht. Met name de historische binnenstad is kwetsbaar, omdat de Sallandse weteringen hun water richting IJsselmeer afvoeren via de Zwolse stadsgrachten.Wim Eikelboom bevraagt wethouder Rots over de wateruitdagingen van Zwolle en de wens om wonen op en met het water mogelijk te maken.

De zalm in 30 jaar geleden met succes geherintroduceerd in de Rijn. Maar vandaag de dag staat het er slecht voor met de stoere trekvis. De stand is zo laag dat de zalm het niet redt om een levensvatbare populatie te vormen. Hoe komt het dat de zalm een zorgenkindje is van vadertje Rijn? Wat zijn de oorzaken? Kan de zalm de vlaggenschipsoort blijven van een gezonde Rijn?Daarover voert Wim Eikelboom een gesprek met Jacco van Rijssel, visonderzoeker bij onderzoeksinstituut Wageningen Marine Research.

Hoe bereidt Zeeland zich voor op de zeespiegelstijging en tekorten aan zoetwater? Provinciebestuurder Arno Vael (BBB) geeft uitleg over de water-uitdagingen waarvoor Zeeland zich gesteld ziet. Zijn oproep is om zowel zeewaarts als landinwaarts te zoeken naar natuurvriendelijke alternatieven voor de kustverdediging, met behulp van zand, getijden en aanslibbing.Ook maakt Vael duidelijk dat er oplossingen moeten komen om de zoetwatervoorziening van Zeeland voor de toekomst veilig te stellen.

Deltacommissaris Co Verdaas spreekt met Wim Eikelboom over het verzetten van bakens in de waterveiligheid en zoetwaterbeschikbaarheid in het Deltaprogramma. “We komen uit een fase waarin we dachten: we hebben alles onder controle. Maar inmiddels lopen we tegen grenzen aan van wat je met techniek kunt oplossen." Het gesprek gaat over keuzes maken, de opkomst van het nature based solutions-denken en de bittere boodschap voor de bollentelers in Noord-Holland. De Toekomst van Ons Water is een podcast van het H2O Waternetwerk.

Het aantal planstudies voor een waterproject rijst de pan uit, waardoor er steeds minder geld overblijft voor uitvoering ervan. Dat constateert Gerard Litjens van Bureau Stroming, een adviesbureau gespecialiseerd in natuur- en landschapsontwikkeling langs rivieren en beken. "Aan een gemiddeld project liggen tegenwoordig honderden studies en rapporten ten grondslag. De overheid wil geen fouten makenen onderzoekt zich een ongeluk", zegt Litjens, die bekend staats als een visionair in ontwikkeling van riviernatuur. Op zijn naam staan ondermeer de inrichting van de Blauwe Kamer bij Rhenen en Uiterwaardenpark Meinerswijk bij Arnhem. Wim Eikelboom spreekt met Gerard Litjens over zijn kijk op meer ruimte voor natuur in het rivierengebied, met plek voor wonen en recreatie. Litjens viert dit jaar zijn 40-jarig jubilieum als werker in het riviergebied. Hij droeg het stokje over als directeur van Bureau Stroming.

Het rivierenlandschap staat aan de vooravond van een reeks nieuwe ingrepen voor herstel van riviernatuur. In 39 uiterwaarden langs de IJssel, Waal, Nederrijn en Lek worden nevengeulen gegraven en natuurvriendelijke oevers aangelegd. Het gaat om zogeheten KRW-projecten voor verbetering van de ecologische waterkwaliteit. Marjolijn van de Zandschulp is als coördinerendhoofdingenieur-directeur Natuur en Waterkwaliteit bij Rijkswaterstaat verantwoordelijk voor alle KRW-plannen. Wim Eikelboom voert met haar een gesprek over herstel van riviernatuur en alle uitdagingen en obstakels die daarbij horen. Waarom vraagt een gemiddeld KRW-project langs de rivier om een voorbereidingstijd van vijf jaar? Hoe zijn de oplopende kosten verklaarbaar? Hoe zorgt Rijkswaterstaat ervoor dat de nieuwe meestromende nevengeulen niet droogvallen? Dat en meer komt aan de orde in het gesprek met Marjolijn van de Zandschulp.

Bij de zuivering van afvalwater en de bereiding van drinkwater komen stoffen vrij die slim te gebruiken zijn als grondstof. Soms zijn zulke reststoffen zelfs goud waard.Voor de waterschappen en drinkwaterbedrijven vormt AquaMinerals de schakel tussen het terugwinnen van reststoffen en het vermarkten ervan. Wim Eikelboom voert met Olaf van der Kolk - directeur van AquaMinerals - een gesprek over kansrijke reststoffen, stroeve overheidsregels en een veelbelovende toekomst voor circulaire grondstoffen uit de afvalwater -en drinkwatersector.

Nederland heeft de afgelopen tijd twee wissels omgezet in de strijd tegen het water. We gaan meebewegen met het water en we maken meer ruimte voor nature based solutions. Dat is de analyse van de Amerikaanse professor Simon Richter, een onafhankelijk volger van het Nederlands waterbeleid. Richter is gefascineerd door de wijze waarop ons land plannen maakt om de gevolgen van de komende zeespiegelstijging te ondervangen.Over de omslagen die hij ziet in het watermanagement geeft hij een nadere toelichting in een gesprek met Wim Eikelboom in 'De Toekomst van Ons Water'. In deze podcast voert waterjournalist Wim Eikelboom maandelijks een gesprek over de grote en kleine vraagstukken die de toekomst bepalen van ons waterrijke Nederland. Uitgave: H2O Waternetwerk

Hebben waterschappen een kansrijke toekomst? Wat scheidend dijkgraaf Kees Jan de Vet betreft wel. Als dijkgraaf van Brabantse Delta blikt hij terug en vooruit op de rol van waterschappen in. Zijn stelling: Als waterschappen ondernemend zijn en aandacht vragen voor maatschappelijke waterproblemen, dan ligt er een gouden toekomst. Zelf heeft hij zich sterk gemaakt voor innovatieve oplossingen om de gevolgen van klimaatverandering te keren. Een voorbeeld daarvan is de opvang van wegzijgend zoet water uit de Brabantse Wal naar de Westerschelde. De Vet noemt dat een 'nationale verspilling'. Hij heeft zich er sterk voor gemaakt om dit water op te vangen en nuttig te gebruiken. Wim Eikelboom voert op het kantoor van Brabantse Delta in Breda een gesprek met Kees Jan de Vet, ter gelegenheid van zijn afscheid als dijkgraaf per 1 mei 2025.

Stevent ons land af op een watercrisis omdat onze wateren niet schoon genoeg zijn? Liz van Duin - directeur waterkwaliteit bij het ministerie van infrastructuur en waterstaat - denkt dat het zo'n vaart niet zal lopen. 'Ik ben optimistisch over de stappen die we zetten voor betere waterkwaliteit', zegt zij. Wandelend door de Reeuwijkse Plassen voert Liz van Duin met Wim Eikelboom een gesprek over de KRW-doelen, de zorgelijke berichten over onze waterkwaliteit, de gesprekken met buurlanden over het terugdringen van schadelijke emissies in beken en rivieren en wat er beter kan in het streven naar schoon water. Deze podcast is een uitgave van H2O Waternetwerk.

'Wees niet te dogmatisch over water en bodem sturend principes', zegt ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis in gesprek met Wim Eikelboom in de podcast De Toekomst van Ons Water. Grinwis stond aan de wieg van de water en bodem sturend-principes. Hij bepleit een pragmatische omgang met deze normen. 'We moeten ons niet kapot vechten over de woorden sturend of richtinggevend. Het gaat erom dat we de waarden die eronder liggen behouden.' Het CU-kamerlid maakt zich zorgen over de oplopende kosten van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Ook vreest hij dat er weinig terechtkomt van het project Ruimte voor de Rivier 2.0, vanwege het zeer beperkte budget. Deze podcast is een uitgave van H2O Waternetwerk.

Moet het IJsselmeer een 13e provincie worden of zijn er andere manieren om een bestuurlijke koers te varen met het natte hart van Nederland? Herbert Bos gaf leiding aan het Platform IJsselmeergebied. Hoe bracht hij lijn in 35 gemeenten, 6 provincies, 9 waterschappen en 5 ministeries die allemaal wat te zeggen hebben over het water van het IJsselmeer? Daarover voert Wim Eikelboom een gesprek met Herbert Bos in 'De Toekomst van Ons Water', een podcast van H2O Waternetwerk.

De voorbereiding van de dijkversterkingen en de projecten voor natuurherstel in Nederland kosten teveel tijd en geld, waardoor de uitvoering veel vertraging oploopt en alsmaar duurder wordt. De Vereniging van Waterbouwers doet voorstellen voor minder denkkracht en meer daadkracht in de overheidsplannen voor een waterveilig en natuurlijk rivierengebied in ons land. Directeur Andrea Vollebregt geeft in een gesprek met Wim Eikelboom een toelichting op de ideeën van de waterbouwbedrijven om binnen de bestaande budgetten meer kilometers dijken en kuubs grond te verzetten voor nieuwe natuur.

De chemische industrie in Duitsland loost dagelijks afvalwater met PFAS op de Rijn. De hoeveelheden zijn niet aan banden gelegd in vergunningen. Nederlandse drinkwaterbedrijven dringen er bij de Duitse milieuminister op aan om paal en perk te stellen aan PFAS-lozingen in de Rijn. Want PFAS zijn onafbreekbare gevaarlijke gifstoffen die zich opstapelen in onze rivieren. Gerard Stroomberg - directeur van RIWA-Rijn - geeft in een gesprek met Wim Eikelboom een toelichting op de PFAS-problematiek in de grote rivieren en de drinkwaterwinning. Ook vertelt Stroomberg waarom hij hoopvol is over het ideaal van drinkbare rivieren.

Nederland is de afgelopen jaren 3500 hectare groter geworden door stukjes Noordzee in te polderen. De landaanwinningen langs onze kust zijn mede te danken aan Ronald Waterman. Hij is grondlegger van zeewaartse kustverdediging met behulp van natuurlijke processen van zand en water. Dit jaar wordt Waterman 90 jaar. Een mooi moment om deze legendarische waterbouwkundige te eren met een gesprek over de toekomst van ons water. Wim Eikelboom ontmoet Waterman op Deltares, het instituut waarvan hij aan de wieg stond.

In het zoeken naar oplossingen tegen de zeespiegelstijging moeten we niet alleen ons vertrouwen vestigen op technische oplossingen van waterbouwers, maar ook luisteren naar en samenwerken met de Noordzee en de rivieren. Die oproep doet dijkgraaf Jan Bonjer van waterschap Hollandse Delta in gesprek met Wim Eikelboom in de H2O-podcast De Toekomst van Ons Water. Bonjer reageert op het rapport Ruimte voor Zeespiegelstijging dat in maart 2024 is gepresenteerd, met als boodschap: Nederland kan een zeespiegelstijging van 5 meter de baas met technische oplossingen van waterbouwbedrijven. Het rapport biedt een verkenning van drie denkrichtingen om Nederland ook op lange termijn veilig en leefbaar te houden bij zeespiegelstijging.

Stel een polder in Nederland beschikbaar om een drijvende stad te ontwikkelen. Op die manier kan Nederland innovatieve waterbouwkundige kennis opdoen. Die oproep doet architect Koen Olthuis aan deltacommissaris Co Verdaas in 'De toekomst van ons water'. Met zijn bureau Waterstudio is Olthuis koploper in ontwerpen voor wonen op het water. Elders in de wereld kan hij laten zien wat er mogelijk is, maar in Nederland krijgt Olthuis geen ruimte om zijn plannen tot wasdom te brengen. Ook ondernemer René Breman loopt daar tegenaan met De Drijvende Kracht. Hij wil graag een drijvend appartementencomplex bouwen in de IJsseldelta. Breman legt uit welke problemen overwonnen moeten worden om wonen op het water tot een oplossing te maken voor de woningnood.

Gaat Brabant als eerste provincie ontzilt zeewater drinken? Wat Rob van Dongen betreft wel. Hij is directeur van Brabant Water. Van Dongen zet in op de ontwikkeling van een zeewaterfabriek aan de Oosterschelde om zout water om te vormen tot zoet drinkwater. Dat is nodig omdat Brabant Water in de toekomst minder afhankelijk wil zijn van grondwater. Over de zoektocht naar aanvullende bronnen voor Brabants drinkwater vertelt Rob van Dongen in een gesprek met Wim Eikelboom. Ook gaat het over de innovatieve wijze waarop Brabant Water het leidingnet online inzichtelijk en aanstuurbaar maakt. De Toekomst van Ons Water is een podcast van H2O Waternetwerk.

De ontdekking van duizenden waterkelders onder woningen in de binnenstad van Amsterdam werpt een nieuw licht op de drinkwatervoorziening in de tijd voorafgaand aan het waterleidingnet. Dat blijkt uit wetenschappelijk onderzoek naar drinkwater in steden van 1500 tot 1850, onder leiding van Petra van Dam, hoogleraar water- en milieugeschiedenis aan de Vrije Universiteit. Professor Van Dam gaat erover in gesprek met Wim Eikelboom in de podcast ‘De Toekomst van ons Water’. Wat kunnen wij leren van het waterbewustzijn in de vorige eeuwen? 'De Toekomst van ons Water' is een uitgave van ⁠H2O Waternetwerk.

Laten we de wateroverlast meer accepteren als een gegeven op plekken met een verhoogde kans op hoogwater. Dat bepleit professor Suzanne Hulscher, hoogleraar waterbouwkunde en waterbeheer aan Universiteit Twente. Hulscher in het gesprek met Wim Eikelboom over De Toekomst van Ons Water. Hulscher valt op dat mensen tegenwoordig het verschil tussen wateroverlast en waterveiligheid moeilijker kunnen accepteren. "Wateroverlast moeten we meer accepteren als een gegeven als je gaat wonen op een plek waar je water kunt verwachten", vindt zij. De Toekomst van Ons Water is een uitgave van H2O Waternetwerk.

Om een allesomvattende toekomstvisie te maken op onze grote rivieren, is het programma Integraal Riviermanagement in het leven geroepen. Professor Maarten Kleinhans van de Universiteit Utrecht geeft een onafhankelijke, eigenzinnige bespiegeling op Integraal Riviermanagement. 'Pijnlijke beslissingen zijn uit de weg gegaan. Het is pappen en aanmodderen tussen de dijken', zegt hij in een gesprek met Wim Eikelboom. Meer informatie over het programma IRM is hier te vinden.

De Waddenzee vormt de noordelijke rand van ons land. Vanwege de uitzonderlijke natuurwaarden staat het Waddengebied op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Wat betekent dat voor het omgaan met het water in de Waddenzee? Gerben Huisman is directeur van het Waddenfonds, een investeringsfonds van de overheid voor initiatieven en projecten die de ecologie en duurzame economische ontwikkeling van het Waddengebied versterken. Hoe kijkt hij naar de toekomst van de Waddenzee? Wim Eikelboom wandelt met Huisman door het Noorderleech, een waddenkwelder in Noordoost-Friesland. Het gebied is te bezoeken vanuit het kweldercentrum in het Friese Hallum.

Glanshaverhooilanden met heggen en struwelen waarin koeien grazen en de veldleeuwerik zingt. Dat is het ideaal van uiterwaarden van de Maas, Waal en IJssel zoals Hermen Vreugdenhil het graag ziet. Vreugdenhil is directeur van Collectief Rivierenland, een coöperatie van 600 boeren in het rivierengebied die kiezen voor agrarisch natuurbeheer. Langs de Gelderse oevers van de Maas nemen de boeren een deel van het onderhoud en natuurbeheer voor hun rekening. Het is de eerste plek waarover afspraken zijn gemaakt. Rijkswaterstaat heeft als ambitie om natuurinclusieve boeren meer ruimte te geven in de uiterwaarden. Rivierjournalist Wim Eikelboom wandelt met Vreugdenhil door de uiterwaarden van de Maas voor een gesprek over de rol van boeren in het toekomstig beheer van de uiterwaarden van de grote rivieren.

In zijn werk als ecohydroloog zag en ziet Flip Witte heel wat rapporten verschijnen met voornemens om droogte te bestrijden. In praktijk komt er weinig van terecht. Waar liggen de problemen en hoe ziet Witte de oplossingen? Niet in polderen; want het geloof daarin is Witte kwijtgeraakt. 'Al dat eindeloze geklets; dat gaat 'm echt niet worden. Van de rijksoverheid verwacht ik veel meer regie.' In 'De Toekomst van ons Water' wandelt Wim Eikelboom met Flip Witte door het Renkums Beekdal.

De drinkwatervoorziening staat onder druk. De vraag naar drinkwater stijgt sneller dan de bestaande waterbronnen aankunnen. Het RIVM luidde kortgeleden hierover de noodklok en riep op tot een actieplan leveringszekerheid drinkwater. Het gaat drinkwaterbedrijf Vitens om met het dreigende drinkwatertekort? Hierover gaat Wim Eikelboom in gesprek met Peter Salverda van Vitens. Salverda is bij het drinkwaterbedrijf verantwoordelijk voor het planproces Lange Termijn Drinkwatervoorziening.

De techniek bestaat om medicijnresten uit afvalwater te halen, maar toch laten waterschappen dat onbenut. Drinkwaterbedrijven pompen liever water uit de bodem, dan dat ze bestaand water met behulp van beschikbare technologie omzetten in drinkwater. Waarom is er zoveel terughoudendheid bij de inzet van technische innovaties om ons water schoon te maken? Hierover gaat Wim Eikelboom wandelend in gesprek met Ton van Remmen, eigenaar-directeur van Van Remmen UV Technology. Het bedrijf is leverancier van schone technische oplossingen voor het gebruik, hergebruik en terugleveren van water.

Maak van alle uiterwaarden tussen de dijken van de grote rivieren natuur. Dat is de oproep van het Wereld Natuur Fonds en ARK Natuurontwikkeling. Beide natuurorganisaties breken een lans voor meer riviernatuur met het oog op het overheidsprogramma Integraal Riviermanagement, waarin plannen worden gesmeed om alle rivieren weerbaarder te maken voor klimaatverandering. Bas Roels - rivierexpert bij het Wereld Natuur Fonds - geeft uitleg in een gesprek met rivierjournalist Wim Eikelboom. Het actieplan ruimte voor levende rivieren is hier te lezen.

Algemene besturen van waterschappen zijn vaak te volgzaam en passief. Dat is één van de conclusies van de politicologen Hans Vollaard en Harmen Binnema nadat ze de 21 waterschappen in ons land langs de democratische meetlat legden.  Vollaard en Binnema zijn verbonden aan de Universiteit Utrecht. Ze zijn schrijvers en samenstellers van het boek 'Waterschappen, democratie in een onbekend bestuur'.   Wat moeten waterschappen doen om de toekomst van het waterbeheer democratisch beter te borgen? Daarover gaat Wim Eikelboom in gesprek met Vollaard en Binnema. 

Dreigende overstromingen door overvloedige regenval drukken ons opnieuw met de neus op de feiten: we werken ons als Nederland in de nesten als we bij onze bouw- en inrichtingsplannen geen rekening houden met waterproblemen die ons te wachten staan als gevolg van klimaatverandering. Marjolijn Haasnoot ziet het als een bewijs dat het roer om moet. Zij schreef op uitnodiging van het Deltaprogramma een discussiedocument over dit onderwerp met de boodschap: Er is meer samenhang nodig tussen maatregelen in het opvangen van klimaatverandering en maatregelen om de opwarming van de aarde te beperken.  In de podcast 'De toekomst van ons water' geeft Haasnoot een toelichting op het discussiedocument. Haasnoot is als onderzoeker verbonden aan Deltares en aan de Rijksuniversiteit Utrecht.  In de rol van milieuwetenschapper leidt ze onderzoek naar aanpassing aan klimaatverandering en zeespiegelstijging. 

Soms is er te veel en steeds vaker is er te weinig. Hoe zorgen we ervoor dat we ons water veilig, schoon en in de gewenste hoeveelheden beschikbaar houden? In de H2O-podcast De Toekomst van Ons Water voert Wim Eikelboom gesprekken met bestuurders, onderzoekers, ondernemers en wetenschappers die in de waterwereld het verschil proberen te maken. Abonneer je op De Toekomst van Ons Water, dan krijg je vanzelf een seintje als er een gesprek in de podcast beschikbaar is. De Toekomst van Ons Water is een uitgave van H2O Waternetwerk