Ekokozmopolitan

İmgeyi ve duyguyu incelikli, insandan öte, içimizdeki yabansılıkla buluşturan şair Elif Sofya'nın şiirlerini konuşuyoruz.Elif Sofya, hayatını dün kaybetti ve biz de bıraktığı mirası ve yarattığı ekopoetikayı konuşuyoruz.  

Nükleer okuryazarlığı konuştuğumuz bu programda Çernobil'in yalnızca geçmişte kalmış bir nükleer felaketi anmak anlamına gelmediğinden bahsediyoruz.Çernobil’i 40. yılında nasıl hatırlıyoruz? 26 Nisan 1986’da patlayan 4 numaralı reaktör, sadece Sovyetler Birliği’nin teknolojik ve siyasal krizini açığa çıkarmadı; aynı zamanda radyasyonun bedenlerde, toprakta, ormanlarda, gıdada ve kuşaklar arası hafızada nasıl yaşamaya devam ettiğini de gösterdi. Bu yüzden 2026’daki 40. yıl, Çernobil’i kapatılmış bir tarih olarak değil, hâlâ süren bir çevresel ve politik sorun olarak yeniden düşünmek için önemli bir eşik. Bu programda MIT'de tarih profesörü ve araştırmacısı Kate Brown'un çernobil üzerine yaptığı önemli çalışmalardan bahsediyoruz.

Alexis Pauline Gumbs'ın Undrowned kitabından ilhamla Siyah Feminist Spekülatif Bilgi ve Deniz Memelileri üzerine konuşuyoruz.  

Jean-Thomas Tremblay’in Breathing Aesthetics (2022) adlı kitabını konuşuyoruz. ​​​​​​​Kitap, nefesin ve solunumun, küresel krizlere verilen bir yanıt olarak çağdaş sanat, edebiyat ve sinemada nasıl merkezi bir odak haline geldiğini inceliyor. Jean-Thomas Tremblay, kirlilik, pandemiler ya da devlet şiddeti gibi nedenlerle ortaya çıkan “zor nefes alma” durumunun, riskin farklı toplumsal gruplar arasında eşitsiz biçimde dağıldığının bir göstergesi olduğunu ileri sürüyor. Biz de nefesi estetik, politik ve ontolojik olarak yeniden düşünüyoruz. 

Konuğumuz Kaliforniya Üniversitesi, Santa Cruz’da Film ve Dijital Medya Bölümü’nde Doçent ve Belgesel Sanatlar ve Araştırma Merkezi’nin eş yöneticisi Selmin Kara ile Antroposen sineması, ekofilm ve atığın estetiğini konuşuyoruz. 

Konuğumuz sanatçı ve akademisyen Zeynep Gürler ile Efteni Gölü çevresinde yürüttüğü çalışmaları, ekolojinin hafızayla kurduğu ilişkiyi inceleyen süreç temelli araştırmaları konuşurken; ayrıca enkaz ve yıkımla yaşamaktan radikal müştereklere uzanıyoruz.  

Marlen Haushofer’in Çatı Katı’sını konuşmaya devam ediyor ve bu bölümde insandan ibaret olmayan bakımı, yazmayı ve insan-hayvan-canavar kesişimindeki yaratıcılığı konuşuyoruz. 

Avusturyalı yazar Marlen Haushofer’in Çatı Katı romanını konuşuyor; romandaki doğa, beden, bedensellik, engellilik görüntülerinden ve normlardan bahsediyoruz. 

Chloé Zhao’nun yönettiği ve senaryosunu Maggie O’Farrell ile birlikte kaleme aldığı 2025 yapımı Hamnet'i konuşuyor; içinde büyüyüp saygı duyarak yücelttiği doğanın ta kendisiyle kanayan ve nefes alan bir kadının yasını, ormanla, ağaçla birlikte yas tutmanın estetiğini film aracılığıyla tartışmaya açıyoruz. 

Konuğumuz Tuba Emiroğlu ile peyzajda iz sürmeyi, İmroz'u, politik şiddeti ve insandan ibaret olmayan tanıklığı konuşuyor; bir sahada en çok hissedilen şey “sessizlik” olduğunda, araştırmacı neyi dinler diye soruyoruz. ​​​​​​​İnsanların sustuğu yerde yıkıntılar, yabani doğa, keçiler ya da ağaçlar politik şiddetin ve hafızanın tanığına dönüşebilir mi? 

Konuğumuz Koç Üniversitesi, İngiliz Dili ve Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü’nde öğretim üyesi, şair ve çevirmen Nazmi Ağıl ile Emily Dickinson şiirini ve Bana Hiç Yazmayan Dünyaya adlı kitabını konuşuyoruz. 

Konuğumuz sinema ve hafıza çalışmaları alanında çalışan Esin Paşa Cengiz ile tarihsel filmlerin geçmişi nasıl temsil ettiğini, görünür kılınanlar kadar bastırılan hikâyeleri ve sinemanın kolektif hafıza üzerindeki etkisini konuşuyor; travma, gizli tarihler ve kadın anlatıları üzerinden “tarihi kim yazıyor?” sorusunu tartışıyoruz.  

Konuğumuz felsefeci, yazar Eva Meijer ile dilin sınırları ve çoktürlü sanat yaratımı üzerine konuşuyoruz.  

Mary Shelley’nin Son İnsan (The Last Man, 1826) romanındaki silvikültür geleneği ve romantik ormancılık arşivini konuşuyoruz.

Konuğumuz arkeolog İsmail Gezgin ile son kitabı Ötekilerin Arkeolojisi üzerine konuşuyoruz. 

Konuğumuz sanatçı Fulya Çetin ile Yapı Kredi Kültür Sanat'ta hala devam eden 'Bir Arada' sergisi ve ekofeminist sanat pratiklerinin yanı sıra; doğa, kent, beden ve hafıza konularını da konuşuyoruz.  

J. M. Coetzee’nin Elizabeth Costello (2003) romanı; hayvan hakları, edebiyatın sınırları ve insan olmanın anlamı üzerine sarsıcı sorular ortaya koyuyor. Kurmaca ile denemenin sınırlarında dolaşan kitap, Avustralyalı yazar Elizabeth Costello karakteri aracılığıyla ahlaki ikilemleri ve dilin yetersizliklerini tartışıyor. J. M. Coetzee'nin bizi edebi bir yolculuğun yanında nasıl bir vicdani yüzleşmeye de davet ettiğinden bahsediyoruz. 

Olga Tokarczuk’u konuşmaya devam ediyor ve Tokarczuk'un eserlerinde kadınlara ve doğaya yönelik baskıya karşı ekolojik, feminist ve canavarımsı eğilimleri konuşuyoruz. 

Çağdaş Avrupa edebiyatının en önemli ve en etkili yazarlarından Olga Tokarczuk'un Sür Pulluğunu Ölülerin Kemikleri Üzerinde (Drive Your Plow Over the Bones of the Dead, 2009) adlı romanını konuşuyoruz.  

Konuğumuz Antroposen Sohbetler programını hazırlayan ve sunan Utku Perktaş ile biyoçeşitliliği tarihsel perspektifiyle konuşuyor; geçmiş iklim dalgalanmaları ile bugünkü iklim değişikliği arasındaki farklardan, günümüzdeki hızdan ve yerel gerçekliklerden bahsediyoruz.  

Ekokozmopolitan'da Avustralyalı akademisyen ve düşünür Kate Rigby'nin "Reclaiming Romanticism: Towards an Ecopoetics of Decolonization" kitabından yola çıkarak romantik şairler ve onların doğa ile kurdukları derin bağ ile başlayan çevre eleştirisine karşın bugün doğanın “romantikleştirilmesi” kuşkuyla karşılanmasını konuşuyoruz. Bu kitap Avrupa Romantik geleneği yazarların ve eleştirmenlerin Antroposen çağında çevreyle kurdukları ilişki biçimlerindeki önemini yeniden keşfetmemize imkan tanıyor. 

Konuğumuz Avustralyalı şair, akademisyen ve ekofeminist araştırmacı Anne Elvey ile 'dikkatle dinleme pratiği' ile şekillenen şiirlerini, özellikle Kin (2022) ve Leaf (2014) kitaplarındaki şiirlerini konuşuyor; yeryüzüne ve onun ötekilerine yeniden kulak verme ve bağ kurma çağrısına katılıyoruz.

Konuğumuz Suat Baran ile 160. Kilometre'den çıkan İkarus Düşleri'ni konuşuyor; mitolojik bir figür olan İkarus’u çağdaş bir kırılmanın, belki de zamansız bir düşüşün metaforu olarak okuyoruz. İkarus Düşleri'nde mitolojik figürlerle, köyde balık buğulaması yapan ninenin aynı dizede yer alabilmesi, zamanlar ve gerçeklikler arasında derin bir geçirgenlik yaratıyor. Marduk’la İkarus köye inerken, taşlar konuşuyor, kız çocukları ağlıyor.Suat Baran'ın kurduğu bu şiirsel evreni, mitolojik hafıza ile kişisel hafızanın imkanlarını konuşuyoruz!

Konuğumuz Çiçek ve Çağla Öztek ile Alef Yayınları'ndan çıkan Bahçede Hayatlar: Permakültür İlkeleriyle Şehir Bahçıvanlığı kitabını ele alıyor; bahçecilikten Kadıköy-Moda mikro tarihlerine, aidiyete, bahçecilik ve toprak ile kurulan karşı hafızalara ve umuda dair konuşuyoruz. 

Richard Powers'ın The Overstory romanını, ekolojik yası ve ağaçları konuşmaya devam ediyor ve şu soruları soruyoruz: Edebi biçimlerimizin kendisi ekolojik yıkıma katkı sağlıyorsa? Karaktere ve olay örgüsüne verdiğimiz ayrıcalık, ekokırımı besleyen antropomerkezci bir bakışın ürünüyse?

Dünyamız, evimiz yanarken orman yangınlarını, ekolojik kederi ve ekolojik yası konuşuyoruz ve özellikle orman ve orman ekosistemi üzerine yazan Yaşar Kemal’den ve Amerikalı çağdaş romancı Richard Powers’dan orman yangınlarına, yarattığı karmaşık duygulara, yas tecrübelerine dair neler ögrenebileceğimizi ele alıyoruz. 

Dünya Edebiyatını ulus aşırı ve dil aşırı olarak okurken hayvanların, bitkilerin tarihinden, göçlerinden, yollarından geçerek de yeniden düşünebilir miyiz sorusunu soruyoruz. Dünya edebiyatının dünyaları sadece insanlardan mı ibarettir? Edebiyatta hayvanların, bitkilerin, mantarların, mikroorganizmaların ve bu varlıklar arasındaki etkileşimlerin işitilebilir, görülebilir ve hissedilebilir hâle gelebilmesi için nasıl bir edebi dil gerekir?​​​​​​​Bu sorulardan yola çıkarak insan olmayan muhatapların varlığı ve yakınlığını tartışıyoruz. 

Konuğumuz akademisyen Mine Yıldırım ile Salt Beyoğlu’ndaki 'Hayvanların Yaşamı' sergisinde yer alan “İhtimam ile Şiddet Arasında: İstanbul’un Köpekleri” adlı araştırma projesini konuşuyor ve bu projeden yola çıkarak insan-hayvan ilişkilerinin kent, adalet, aidiyet gibi kavramlarla nasıl örüldüğünden bahsediyor, köpeklerin tarihi ve hafızası nasıl yazılabilir konusunu tartışıyoruz.  

Amitav Ghosh'u konuşmaya devam ederken, 2021'de yayınladığı kurgu dışı eseri The Nutmeg Curse'ü de (Muskat'in Laneti) konuşuyoruz. Amitav Ghosh’un The Nutmeg’s Curse: Parables for a Planet in Crisis (2021) adlı eseri, tarihi, ekolojiyi, siyaseti ve maneviyatı bir araya getirerek sömürgeciliğin modern dünyayı ve günümüzün iklim krizini nasıl şekillendirdiğini çok çarpıcı biçimde anlatıyor. Kitabın merkezinde, bir zamanlar dünyanın tek muskat kaynağı olan Banda Adaları’nın sarsıcı geçmişi bulunuyor.Amitav Ghosh, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi’nin 1621 yılında bu adalarda uyguladığı baskıcı ve yıkıcı müdahaleleri tarihsel bir örnek olarak sunuyor. Bu olay aracılığıyla, sömürgeciliğin hem insanlara hem doğaya yönelik denetim kurma anlayışını nasıl geliştirdiğini ve bu zihniyetin kapitalizmle birlikte günümüze kadar nasıl sürdüğünü çok çarpıcı biçimde gösteriyor.

Mavi Beşeri Bilimleri konuşmaya devam ediyoruz; hem Mavi Beşeri Bilimlerin çağdaş edebiyattaki yerini, hem de Amitav Ghosh'un etkileyici Silah Adası romanını konuşuyoruz.Amitav Ghosh’un 2019 yılında yayımlanan bu romanı mit, iklim değişikliği, göç ve çevresel yıkımı bir araya getirdiğinden çok önemli. Roman, Brooklyn’de yaşayan Bengal kökenli antika kitap satıcısı Dinanath ""Deen"" Datta’nın hikâyesi üzerinden ilerliyor. Deen’in ailesinden dinlediği bir Bengal efsanesine —“Silah Tüccarı”na— dayanan ve peş peşe gelişen olağanüstü olaylar, okuru Sunderbans’ın bataklık ormanlarından Los Angeles’taki orman yangınlarına, suya gömülen Venedik’e kadar uzanan bir yolculuğa çıkarıyor.

Mavi Beşeri Bilimler nedir, nasıl ve ne zaman ortaya çıktı? 21. yüzyılda okyanusları, denizleri, nehirleri, suyu yeniden nasıl dünya edebiyatından örneklerle Mavi Beşeri Bilimlere giriş yapıyoruz.

Konuğumuz Emine Ayhan ile Shakespeare ekolojilerini konuşmaya devam ediyor ve Ophelia'nın bahçesinden, bitkilerinden, topraktan ve yeryüzünden bahsediyoruz. Hamlet oyunundaki birçok tema, Ophelia’nın “delilik sahnesi” sırasında dağıttığı bitkilerde gizlidir. Ophelia’nın bizlere uzattığı her bir bitki, Shakespeare’in dahiyane zekâsının bir yansımadır. Aynı zamanda Ophelia'nın bu jesti, her bitkinin çok özel bir anlamına ve kullanımına işaret eder. Shakespeare ve dönemin seyircileri bunların hepsini iyi bilirdi. Bu bitkiler aynı zamanda Danimarka’da çürümekte olan bahçeyi de simgelerdi.

Elizabeth Carolyn Miller’ın Extraction Ecologies and the Literature of the Long Exhaustion adlı kitabını konuşuyoruz. 

Konuğumuz Emine Ayhan ile Shakespeare üzerine konuşuyor; Shakespeare'in doğaya ve yabanıl alana yaptığı göndermelerden, özellikle toprak ve su imgelerinden yola çıkarak Shakespeare ekolojilerini irdeliyoruz.  

Konuğumuz Yorkville Üniversitesi'nden Sosyal ve Beşeri Bilimler Profesörü Çağdaş Dedeoğlu ile posthuman citizenship (insan sonrası yurttaşlık) kavramı ve pratikleri hakkında konuşuyor; insan sonrası yurttaşlık ışığında aktivizm üzerine sohbet ediyoruz. 

Konuğumuz Saidiya Hartman ile Tiya Miles'ı konuşuyor; Hartman'ın tarihsel boşlukları ve eksiklikleri anlamak ve bu boşlukları eleştirel bir şekilde doldurmak için kullandığı, gerçeklik ile hayal gücünü karıştırdığı "critical fabulation" yönteminden bahsediyoruz. 

 Konuğumuz Mine Özyurt Kılıç ile Virginia Woolf’un "Freshwater: A Comedy adlı eseri ile Woolf Arts Archive”ı konuşuyoruz.

Konuğumuz Yasemin Özcan ile Islak Zemin sergisini konuşuyor; toprakla, suyla düşünme, bilgi üretme, hayal etme üzerine sohbet ederken miras, aktarım, hafıza, toplumsal cinsiyet gibi pek çok konuya da değiniyoruz.  

Konuğumuz Amerikalı Chickasaw kökenli şair romancı, denemeci ve aktivist Linda Hogan ile Yerli Amerikan animizmini, ekofeminist yazın dünyasını ve şiirlerini konuşuyoruz. 

Konuğumuz Cem Alpan ile YKY tarafından Ebru Kılıç çevirisiyle yayımlanan ve Women’s Nonfiction Ödülü’nü kazanan Naomi Klein'ın Doppelganger - Ayna Dünyaya Yolculuk adlı kitabını konuşuyoruz. 

Konuğumuz şair, etnograf ve disiplinlerarası çalışan araştırmacı Nafia Akdeniz ile ev, yer, yerinden edilme, travmatik bellek ve mekânsal bellek üzerine sohbet ediyor; Kıbrıs Maraş kamusal alan hafızasına odaklı 'Ses Yürüyüşü, Biz Hayalet Değiliz: Maraş Anlatıları' (Sound Walking: We Are Not Ghosts) adlı şiir projesini konuşuyoruz. 

Konuklarımız Documentarist ve Hangi İnsan Hakları Film Festivali ekibinden Melike Ölker ve Emre Serbes ile Aralık 2024'te düzenlenen 14. Hangi İnsan Hakları? Film Festivali'ni konuşuyoruz. 

Konuğumuz Emel Kaya ile bu sene Everest’ten çıkan dünya burada bitsin adlı şiir kitabı üzerine konuşuyoruz 

Konuğumuz Galimi Çınarlı Kırsal Kalkınma ve Turizm Derneği'den Dr. Öğretim Üyesi Adil Çamur ile Marmara Adası'nı, Adadayız projesini, Adalar Araştırmalarını ve Yaşar Kemal'in Bir Ada Hikayesi romanları hakkında geçtiğimiz sonbahar birlikte Ekinlik Adası'nda gerçekleştirdiğimiz Yaşar Kemal okumalarını ve etkinliklerini konuşuyoruz. 

Virginia Woolf'un radyo merakından, ses ve teknoloji üzerine düşüncelerinden bahsediyoruz. Woolf, radyoyu çok seviyordu ve BBC için çok ender olan radyo kayıtları yapmıştı. Hem 1930'ların sonundaki İngiltere, Londra ses dünyası, hem de Woolf’un radyo kayıtlarının bugün için önemi üzerine konuşuyoruz. 

Clara de Massol de Rebetz'in Remembering the Anthropocene: Memorials Beyond the Human adlı kitabı üzerinden çevresel bellek çalışmaları alanının yükselen bir disiplin olarak tanımlanmasını, bu alanın Antroposen bağlamındaki imkânlarını, zorluklarını, umutlarını ve sınırlamalarını konuşuyoruz.  

Yaşadığımız geniş coğrafyayı bir derin zaman ve geniș zemin olarak kabul ederek, hikayeyi yeniden umutla kurmak, onarmak ve devamını sağlamak üzere bir araya gelen ANATOPIA'dan Aslıhan Demirtaş, Dilşad Aladağ, Eylül Şenses ve Yasemin Ülgen ile bir araya gelerek kooperatif üzerine ve aynı zamanda yeryüzünü mesken tutanlarla işbirliği ve biraradalıklara dayalı bir sergi ve kamu programı olan Mahsul Projesi ve Mahsul Vakaları'nı konuşuyoruz. 

Kutay Onaylı ile Metis Yayınları’ndan geçtiğimiz aylarda çıkan türkolmak kitabını konuşuyor; hafıza, kimlik, yer üzerine çalışmalarından ve politik şiir imkanlarından bahsediyoruz. 

İngiltere, ABD ve Marshall Adaları'ndan dünya şairlerini konuk ediyor, iklim şiirinin eko poetikasını, ne şekillerde ve nerelerde şefkat, kırılganlık, ütopya ve distopya yarattığını konuşuyoruz. 

Konuğumuz Mine Yıldırım ile sokak hayvanlarına yönelik yasayı, kriz ve felaket zamanlarında hayvanları, hayvan haklarını ve bir arada, yoldaş bir bakımın imkanlarını konuşuyoruz.