Elçiye Zeval Olmaz

İngiltere Kralı III. Charles'ın ABD Ziyaretinde Yaptığı Konuşmalarla Verdiği Diplomasi Dersi

#37 – OECD demiştik... Hasan Esat Işık.

Coşkun Kırca’nın kişiliği. Dışişlerine büyük hizmeti karşılığı gökten zembille inen Büyükelçilik. Şefik Onat’a attığı ilk gol! Diplomasi mesleği ve çocuklar. OECD Teşkilatı nedir?

İhsan Sabri Çağlayangil’in TBMM Dışişleri Komitesindeki manevrası. Japon İşadamları Türkiye çıkartması. Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay’a nasıl anlatmalı? Vehbi Koç ve Nejat Eczacıbaşı.

Diplomatlar ve eşleri. Karı-koca diplomatlar. RCD Kalkınma İçin Bölgesel İşbirliği Teşkilatı. Pakistanlı bürokrat, zengin Akbar Adil bir Türk kıza aşık oldu. Rulette nasıl kazanılır.

Washington ve Mustafa Kemal benzerliği. “Yüksek Komiser” Amiral Bristol ve İstanbul’da bıraktığı izler. Ankara’da kiralık binalarda barınan ABD temsilciliklerinin sonunda yeni binasını inşa edecek olan gene Jak Acıman. Şimdilerde “Malcolm X Caddesi” üzerindeki korunaklı ABD Büyükelçiliği.

“İnadım inat!” diyen İtalya’ya karşı Ankara’nın taktikleri. Direniş elbet kırılacak. Meis ve Karaada kimin? Rum mübadiller Türkiye-İtalya ticaretini zirveye oturttu. “Yabancı topraklar üzerinde bağımsız her bina bir gemiye benzer.” Opera aryaları yankılanırken inşa edilen İtalya Temsilciliği yerleşkesi.

1921 Ankara Antlaşması ile sağlanan barış ertesi Ankara’ya gönderilen Albay Louis Mougin’in ikazlarına rağmen İngilizlerinin peşinden giden, kendilerine tahsis edilen kupon araziye rağmen elçilik binasını yapmamakta direnerek Ankara Kalesinin eteklerinde bulunan eski kilisenin onarılmasıyla bir taşla iki kuş vurmaya ve İstanbul’da güven mektubu vermeye kalkışan Fransa sonunda nasıl yola geldi...

Bir türlü Ankara’ya gelemeyen, gelmemekte direnen, “Ankara’da en küçük bir ev yapmak bile niyetinde olmayan” İngiltere! Vagonda yatan büyükelçiler. Mustafa Kemal’in “Garden Party” davetinde uygulanan taktik. İnatçılıktan Kral ziyaretine uzanan süreç. Çok zordur Büyükelçi Knatchbull-Hugessen’in işi. Bir de üstüne tüy diken casus Çiçero!

Osmanlı ile Lehler tarihte zaman zaman dost zaman zaman düşman, ama sonunda Lehlerin sığındıkları yer Osmanlı toprakları. Polonezköy. Nazım Hikmet’in büyük dedesi Mustafa Celaleddin Paşa. Ölüp ölüp dirilen Lehistan temsilcisi hep yoldadır. Türkiye Cumhuriyetinin Ankara’da açılacak Polonya Büyükelçiliği konusundaki tereddütü. Bir bağ evinden Kavaklıdere’deki muhteşem Polonya Büyükelçiliğine.

Birlikte kaybedilen 1. Dünya Savaşı ertesi yeni Türkiye Cumhuriyeti ve yeni Alman Weimar Cumhuriyeti arasında Dostluk Antlaşması. Art arda Ankara’ya büyükelçi tayin edilen ve derin izler bırakacak deneyimli diplomat/istihbaratçı Rudolf Nadolny ve eski Şansölye Franz von Papen. İlk büyükelçilik binası ahşap prefabrik.

İran Türkiye’ye karşı hep kuşkulu. Korkut Özal ve Turgut Özal ile ilgili anekdotlar.Yapılamayan İran – Türkiye boru hatları!

Büyükelçiliklerini inşa etmek üzere Kavaklıdere’de İran’a hediye edilen arazi. İstanbul – Ankara arasında kalmış İran. Pehlevi hanedanı ve Şah Rıza Han’a yol gösteren Mustafa Kemal. “Özsoy” operası.

Amanullah Han’ın Ankara’yı ziyeretiyle daha da yakınlaşan ilişkiler. Sonraki Afgan Büyükelçiliği binaları. Afganistan’ın SSCB tarafından işgali ve ertesi. Şefik Onat’ın İslamabad’daki istihbarat görevi. Elbirliği ile yaratılan El-Kaide! Afgan mülteciler.

1926’da inşaatı tammamlanan Sovyet Temcilik binası. Sovyetlerle yeni antlaşmalar. “Taksim Cumhuriyet Anıtı”ndaki Rus generaller. 1969’da açılan yeni bina. Her ikisi emperyalist güçlere başkaldıran Türk ve Afgan halkları. 1921 Antlaşması. Ankara’da ilk Afgan Büyükelçi Sultan Ahmet Han. Mustafa Kemal Afgan bayrağını bizzat göndere çekiyor. Bina sıkıntısı çeken, seksek oynayan Afgan Büyükelçiliği.

Osmanlılar Rusya bile 13 kez savaşmış olsa da, Sovyetler Birliğinin kurulması sonrasında Mustafa Kemal’in Lenin’e mektubuyla başlayan yakın ilişkiler. Kurtuluş Savaşında yardım eli uzatan ve Ankara’da ilk yabancı temsilciliği kuran SSCB. Rus Elçisi Mdivani’nin minareye tırmanan ayısı.

İhsan Sabri Çağlayangil. Kişiliği ve zaman içinde kendisine duyduğum saygı.  Mikrodalga Sistemi açılışı. Ardından Şivelan – Bajirge (Bağışlı – Esendere) CENTO Karayolu hikâyesi. Barış Gönüllüleri Türkiye’den nasıl atıldı.

Ankara’nın planını yapan Alman mimar ve şehir plancısı Prof. Hermann Jansen ile (Hükümet) Bakanlıklar binalarını tasarlayan Avusturyalı mimar Clemens Holzmesiter. Müdahale edenler. Kendini beğenmiş Mimar Sedad Hakkı Eldem’in tasarladığı Başbakanlık ve Dışişleri Bakanlığı. DESİYAB ’tan Dışişleri Bakanlığına dönüşen bina ve diğerleri... Şefik memuriyete başlıyor.

Uzun süren bekleyiş... Enişteye güvenirsen... MİT elbette devrede... Yeni Dışişleri teşkilatı nasıl kuruldu. Ankara Garından toplanan Türk Hariciyecileri... Büyükelçi yapılan edebiyatçılarımız Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Yahya Kemal Beyatlı.

Mustafa Kemal ve arkadaşları Ankara’da. TC’nin yeni başkenti Ankara... Dışişleri giriş sınavında Dr. Adnan Adıvar sorulunca Şefik Onat nasıl duvara tosladı! Refet Bele Paşadan Dr. Adnan Adıvar’a...

Maslahatgüzar Kahraman Bey. 27 Mayıs 1960 darbesi sonrasında Milli Birlik Komitesi üyelerinden birinin yakın akrabasının Bern Büyükelçiliğine Kültür Müsavirliğine atanması ardından orada yaşanan şaşırtıcı bir gece. Kedi “Kaplan”!

İstanbul kapılarına dayanan Rus orduları. “Zor alır Rus, Konstantinopolis’i elimizden!” Osmanlı tarihin en berbat antlaşması: Ayastefanos. İngiliz Büyükelçisi Layard’ın gayretleri. “Dürüst Arabulucu” Bismarck. “Kongre eğleniyor!” >>> Berlin Kongresi. İşte “Realpolitik”. Fransızlara hediye Tunus. İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Salisbury’nin zeki planı. Gitti gider Kıbrıs!

Geçmişte siyasete soyunan fakat kendi partisiyle ters düşen Henry Layard. Madrid’den İstanbul’a transfer edilen Büyükelçi. Sultan’ın sofrasına ilk oturan yabancı kadın Henry’nin eşi Enid.  Osmanlı – Rusya ’93 harbi.Rumeli’den göçler.Enid’e Şefkat Nişanı.

Bu bölümde Mahmut Şenol ve emekli elçi Şefik Onat, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Almanya ile olan diplomatik ilişkileri, İstanbul’daki Alman büyükelçiliği ve tarihi binaların geçmişini ele alıyor. Ayrıca, Ayaspaşa Mezarlığı’nın tarihi, mezar taşlarının taşınması ve Atatürk Kültür Merkezi’nin inşası gibi konular tartışılıyor. Onat, Alman toplumu, yazlık sefarethaneler ve büyükelçilik binalarının günümüzdeki durumuna dair ilginç anekdotlar paylaşıyor. Bölüm, uluslararası ilişkilerin tarihine ışık tutuyor.🎧Bu bölümde: Prusya Krallığından İmparatorluğa evrilen, nihayet Federal bir Cumhuriyet olan Almanya.Almanya İstanbul’da dikkat çekme peşinde.Ayaspaşa Mezarlığının yanıbaşında inşa edilen anıtsal yapı, “Kuşlu Saray” diye tanınan Alman İmparatorluğu Büyükelçiliği.Amerika Birleşik Devletleri; Kumarda kazanılan – kaybedilen Palazzo Corpi. Şimdilerde Soho House.Bahsi Geçenler: Alman Arkeoloji Enstitüsü İstanbul ŞubesiAlman AkademisiAlman-Türk Ticaret ve Sanayi OdasıAlman HastanesiAlman Göç EnstitüsüSoho HouseMissouri SalonuKitaplarİstanbul Şehir RehberiCasuslar KitabıDiğer BilgilerAlman BüyükelçiliğiAyaspaşa Mezarlığıİkinci WilhelmIgnazio CorpiGeorgia StampaJohn Man

 Tarih boyunca 12 kez savaştığımız Rusya. "Sultan-ı Rum" unvanını alan Fatih Sultan Mehmed, "Sezar" unvanının karşılığı olan "Çar" unvanını kullanmaya başlayan Büyük Ivan. Sadrazam Sokullu Mehmet Paşanın çılgın projesi. İstanbul’daki Rus temsilcilikleri. Mimar İsviçreli Gaspare Fossati. “Diplomatik dokunulmazlık bana vız gelir!” diyen İsmet İnönü. Diplomasi işe yarar mı yaramaz mı?

Bu bölümde, Mahmut Şenol ve Şefik Onat, Osmanlı döneminde Fransa'nın İstanbul'daki büyükelçiliği üzerine derinlemesine bir sohbet gerçekleştiriyor. Fransız saray mimarı Pierre Leonard Laurécisque tarafından yapılan Beyoğlu’ndaki Nur-i Ziya Sokak ile Tomtom Kaptan Sokak arasındaki büyük arazide konuşlanmış Fransız yerleşkesi. Yerleşkede yapılan Kilise, Fransız (Kapütilasyon) mahkemesi, “Dragomanlar” binası. 1908-1913 yıllarında yenilenen bina ve özellikleri. De Gaulle Galatasaray Lisesinde.  Fransa Sahil Sarayı.Bölümde Bahsi Geçenler:Fransız Arkeoloji Enstitüsü: "00:15:10"Ferhan Şensoy'un Anıları: "00:11:25Ferhan Şensoy'un Tiyatro Performansları: "00:11:25Pierre Lenoir (Mimar): "00:02:59"George Sheldon (Mimar): "00:07:34"Louis Philippe (Fransa Kralı): "00:02:59"Sefaret Binası (Fransız Sarayı): "00:02:59"Pierre Loti Okulu (Fransız Okulu): "00:06:31"Dünya Mimarlık Kongresi: "00:20:25"Profesör Süha Özkan: "00:20:25"Eflak ve Boğdan Voyvodası: "00:21:30"Antik Fransız Ressam ve Mimar: Antoine Mailing: "00:23:18"Napolyon Savaşları: "00:23:18"

Spor - Eğitim – Tiyatro – Müzikaller.Londra’dan hiçbir zaman unutmayacağım bir anekdot: Kutsal çay nedeniyle yarıda bırakılan ameliyat!“Rise and shine!” 27 Mayıs 1961 darbesi ve Türkiye’ye dönüş. “Siz Amerikan uşakları!” diye Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Daire Başkanına hakaret eden Şefik Onat. Ankara Kolejine dönüş.

Bayındırlık Bakanlığı Yapı ve İmar İşleri Reisi Y. Mühendis Selahattin Onat’ın Başbakan Adnan Menderes tarafından Londra’ya sürgünü. Çok iyi bir okula yerleşen Şefik okulda mikrop mu saçıyor? Kanka Leslie Michaels.

İngilizlere 200 yıl sonra karşılık veren Osmanlı İmparatorluğu. Başkatip Mahmud Raif Efendi’nin günlüğünden Büyükelçi Yusuf Agâh Efendi ve maiyetinin yolculuğu ve Londra’daki tören. 1983’te Devlet Bakanı Nimet Özdaş ve Özel Danışmanı Şefik Onat, Londra’da gerçekleştirilen “Türk-İngiliz İlişkilerinin 400. Yılı” töreni ve sempozyumunda.

Altıncı kez Konstantiniyye’ye gelen İngiliz Büyükelçi Strafford Canning. Diplomaside uzmanlığın önemi. Tepebaşı’ında satın alınan arazi üzerine yapılaşma. İngiliz Mimar William James Smith ve Taşkışla dahil İstanbul’da bugün ayakta duran pek çok eseri. “Pera House”un özellikleri.”

Levant neresi? 16. yüzyıldan itibaren İngilizlerin Levant merakı. Katolik –Anglikan ayrışması. I. Elizabeth – III. Murad. Richard Staper, EdwardOsborne ve İngilizlere verilen “Ahidnâme”. Osmanlı Sarayına atanan ilkelçi William Harborne. Ardından Edward Barton. 1592 LevantKumpanyası.

Bu bölümde, Kurtuluş Savaşı sırasında Ankara’nın Paris’e gönderdiği Elçi Ahmet Ferit (Tek) Bey ve maiyetinin maceraları var.Gazeteci, yazar, akademisyen MAHMUT ŞENOL ile yazar,emekli diplomat ŞEFİK ONAT, diplomasi dünyasının koridorlarında dolaşıyor. Gelmiş geçmiş, hepsi ilginç anekdotlar; kimisi çarpıcı, kimisi eğlenceli, kimisi hüzünlü...Keyifli dinlemeler! 

Bu bölümde TC Paris Büyükelçiliği binası geçmişi. Tarihi Osmanlı temsilcilikleri arşivlerini düzenleme kararı. İlk olarak Paris. 1972’de Bilal Şimşir ile Şefik Onat’ın arşiv düzenleme çalışması var.

1720’de Paris'e ilk yerleşik elçi olarak gönderilen Yirmisekiz MehmedÇelebi’nin yolculuğu. Gördüğü acaip ilgi. İlk Osmanlı Sefaretnâmesi.Yanında götürdüğü oğlu Mehmed Said Efendinin İbrahim Müteferrika ileişbirliği sayesinde Osmanlı’da ilk matbaa. Ardından Esseyid Ali EfendiGazeteci, yazar, akademisyen MAHMUT ŞENOL ile yazar,emekli diplomat ŞEFİK ONAT, diplomasi dünyasınınkoridorlarında dolaşıyor. Gelmiş geçmiş, hepsi ilginçanekdotlar; kimisi çarpıcı, kimisi eğlenceli, kimisi hüzünlü...Parizyen hanımların gözdesi. Osmanlı kıyafetlerine bürünen Fransızlar.Türban modası.

“Canımı alabilirsiniz ama kılıcımı asla!” Ocak 1700. Huzura kabul edilecekken ortalığı birbirine katan Fransız Büyükelçisi Argental Kontu Charles-Augustin de Ferriol... Geçici Elçi Süleyman Ağa’nın Paris ziyaretiyle başlayan, 18. yüzyılın sonuna kadar devam eden “Turquerie” modası.

Bu bölümde Fransa’nın Osmanlı’da temsiliyle başlar hikâye. Sonradan gelen, aslen tacir İngiliz temsilcilere Fransızların duyduğu nefret. Kartopu savaşları derken baskın ve katliam. İngiliz Elçinin hilesi. Alçak tabureye oturtulan Fransız Büyükelçisi Marki Charles-Marie-François Olier ve dahası..Keyifli dinlemeler...

Diplomaside rütbelerden başlarsak... Burnu büyük Osmanlı. İlk gelen elçiler Venedik’ten. Elçi Han, Galata’ya geçiş, Tomtom Kaptan Mahallesi, sonra da Pera. Diplomatın eşinin kaçak aşkı ve cinayet!

Elçi ne demek, zeval ne demek?Dokunulmaz elçilere! Her zaman böyle miydi? Tarihten ilginç örnekler... Diplomatik İlişkiler Hakkında: Viyana Sözleşmesi.İyi Dinlemeler!