Eureka

Finisaż wystawy „W was była Polska” w Muzeum Niepodległości w Warszawie. O szczegółach dr K. Bąkała. Szanse i zagrożenia załogowych misji kosmicznych oraz popularyzacja nauk kosmicznych po misji Artemis II. Rozmowa z dr T. Banysiem. PROBA-3: przełomowa misja Europejskiej Agencji Kosmicznej z udziałem polskiego sektora kosmicznego. Opowiada dr M. Stęślicki.

Zwyczaj wręczania konwalii 1 maja we Francji pochodzi z XVI wieku. W roku 1561 król Karol IX miał otrzymać konwalię jako talizman szczęścia i postanowił co roku obdarowywać nią damy dworu. W XX i XXI wieku ten obyczaj zyskał nowa symbolikę związaną ze świętem pracy, w 1941 roku władze w Vichy zastąpiły emblemat dzikiej róży konwalią. Gość: dr hab. Halina Galera z Wydziału Biologii UW.

Na astmę cierpi ponad 4 miliony Polaków z czego tylko połowa jest zdiagnozowana. Pozostali często nawet nie wiedzą, że są chorzy. O badaniach naukowych, które poprawiają skuteczność leczenia opowiada prof. dr hab. n. med. Marek Kulus. Wyniki przeprowadzonego badania: Deloitte & Workplace Intelligence – Workplace Well Being Survey 2024 wykazują, że: co najmniej czterech na dziesięciu menedżerów i członków zarządu wielkich korporacji "zawsze" lub "często" czuje się przemęczonych albo zestresowanych. Czym jest neurobiologia wypalenia u zarządzających korporacjami, zarabiającymi krocie i mających wszystkie dostępne dobra, opowiada Artur Orzełowski, psycholog, psychoterapeuta i przedsiębiorca. Aż 77 proc. lekarek i lekarzy doświadcza psychicznego przeciążenia związanego z pracą, a niemal jedna trzecia odczuwa deficyt równowagi między życiem zawodowym, a prywatnym. Jacy są lekarze poza gabinetem mówi prof. dr hab. Artur Mamcarz.

O tym, co dzieje się w ludzkim mózgu przed wypowiedzeniem słowa opowiada prof. Michał Kucewicz z KSM PG – badacz pamięci i umysłu, który pracuje nad terapiami demencji i chorób neurodegeneracyjnych; a o tym, jak można "zrozumieć" język mikroorganizmów w przewodzie pokarmowym i o pracach nad modelem ludzkiego mikrobiomu jelitowego – dr Tomasz Kościółek z Centrum SANO.

Terapia CAR-T. Najnowsze badania wskazują, że wkraczamy w erę terapii komórkowych, głównie w leczeniu chorób nowotworowych. Terapia CAR-T może ratować życie tam, gdzie chirurgia i onkologia wyczerpały możliwości leczenia. Jak działa w oparciu o zaawansowane technologie, opowiada lekarka, hematolożka, prof. dr hab. n. med. Lidia Gil z Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu. Endemity-badania polsko-słowackie. Maria Kozłowska z Centrum Edukacji Tatrzańskiego Parku Narodowego opowiada o projektach dotyczących endemitów, czyli gatunków występujących tylko na ograniczonym obszarze geograficznym. Europejski Tydzień Szczepień (19-25.04.26). Jak powstają szczepionki i jak działają? Wyjaśnią eksperci: prof. Ernest Kuchar i dr Paweł Grzesiowski.

Polskie współczesne kolekcje dzieł sztuki przedstawia red. Janusz Miliszkiewicz. Poszukując granic ludzkiego poznania, Kant prowadzi nas do rewizji filozofii nauki w świetle ekspansji sztucznej inteligencji, o czym opowiada prof. Bogdan Dziobkowski. Tegoroczna edycja Dnia Ziemi 2026 przebiega pod hasłem "Nasza moc, nasza planeta. Nauka dla środowiska".

"Kolekcjoner. Ignacy Korwin-Milewski (1846–1926)". Wystawa w MNW pokazuje zbiory tego zasłużonego dla kultury polskiej mecenasa, o którym opowiada kuratorka Renata Higersberger. Dzięki wykorzystaniu metody zegara molekularnego wiemy, że pierwszy organizm komórkowy żył na Ziemi już 4,2 mld lat temu. O początkach życia na naszej planecie opowiada prof. Barbara Kremer z IP PAN. Z prof. Jarosławem Źrałką z UJ rozmawiamy o jego książce "Majowie - na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej".

Katowiccy samorządowcy posadzili pierwszy w mieście mikrolas według japońskiej metody Miyawaki. O szczegółach M. Drożdż oraz M. Szafraniec. "Poza szlakiem. Rowerowe podróże Marii i Piotra" - nowa wystawa czasowa w Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Opowiada K. Pyzel. "W warsztacie dawnego drzeworytnika" w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie. Na ekspozycję i warsztaty zaprasza T. Grajpel.

Przez ponad sto lat uważano, że za nasze myśli, emocje i pamięć odpowiadają wyłącznie neurony czyli komórki nerwowe. Tymczasem najnowsze badania okrzyknięte rewolucją w neurobiologii wykazują, że kluczową rolę w pracy mózgu odgrywają astrocyty. O tych komórkach opowiada dr Michał Wiesław Ślęzak. Jakie zdobycze techniki umożliwiają supernowoczesną digitalizację i to przestrzenną obrazów opowiada realizujący projekt badawczy "Digitalizacja i udostępnianie prac na płótnie i na papierze Edwarda Dwurnika" pan Daniel Ożga, specjalista od digitalizacji obiektów. 17 kwietnia to Światowy Dzień Chorych na Hemofilię. Krew i jej składniki (głównie osocze) są fundamentem leczenia chorych na hemofilię, chociaż współczesna medycyna stosuje głównie wysoce przetworzone koncentraty czynników krzepnięcia pozyskiwane z osocza. Gościem audycji jest prof. dr hab. n. med. Jolanta Antoniewicz–Papis.

Tradycja zbierania wartościowych przedmiotów wiąże się z zainteresowaniami, korzystną inwestycją czy z chęcią ratowania zabytku. Filozof niemieckiego Oświecenia zmienił europejskie postrzeganie wiedzy, o którym opowiada prof. Bogdan Dziobkowski. Naukowe działania na rzecz wspierania planety i kształtowania postaw proekologicznych propaguje między innymi Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. O tamtej tragicznej historii sprzed lat i o tegorocznych obchodach opowiada S. Karwat.Jak w dzisiejszym świecie komunikować badania? Jak popularyzować naukę? Jak wygląda ten szczególny rok na SGH? O tym M. Sielski. O multifraktalnej strukturze wszechświata opowiada prof. W. Macek.

Śladami starożytnych królowych i ich polskich odkrywców prowadzi Tomasz Bonek – reporter, dokumentalista, autor książki "Egipt". Prof. Marcin Wołoszyn z Uniwersytetu Rzeszowskiego podsumowuje międzynarodowy projekt badań genetycznych "HistoGenes", którego jednym z celów było rozwiązanie zagadki pochodzenia Słowian. O historii tulipanów i przyczynach ich rzadkich mutacji kolorystycznych w czasie XVII-wiecznej "gorączki tulipanowej" w Holandii opowiada botanik Wojciech Doroszewicz z UW.

"Ocalone nie tylko w obiektywie". Opowieść o ochronie przyrody, w której ważną rolę odgrywają zarówno leśnicy, jak i myśliwi - prowadzący zrównoważoną gospodarkę łowiecką oraz aktywnie uczestniczący w odbudowie populacji zwierząt. Rozmowa z H. M. Dwornikiem. Barwna historia niezwykłego eksponatu ze Stacji Muzeum w Warszawie. O wagonie salonowym - wyprodukowanym w 1938 r. w Poznaniu - opowiada M. Fludziński. "Przełom. Dzieciństwo i dorastanie w latach 90." - wystawa czasowa w Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach. O szczegółach dr B. Kasprzyk-Dulewicz oraz P. Krystian.

"Kuchnia od kuchni" - nowa wystawa czasowa w Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie. O szczegółach B. Krzaczyńska i E. Gajewska. Sonda Proba-3 ponownie nawiązała utracone w lutym połączenie. Proba-3 to pierwsza misja ESA, której celem jest obserwacja niskiej korony słonecznej przy pomocy wywoływania sztucznych zaćmień. Rozmowa z E. Zambrzycką-Kościelnicką. O smart parkach - czyli "parkach, które reagują" - opowiadają prof. A. Krzemińska oraz dr inż. A. Zaręba.

Świadectwo kobiet i ich narracji odnalezienia pustego grobu jest obecne w perspektywie biblijnej i historycznej. Maria Magdalena, Maria, matka Jakuba, Joanna, Salome i inne kobiety wspominane w Ewangeliach jako pierwsze ogłosiły nowinę zmartwychwstania. W tradycji wskazuje się na związki między Ewą przy drzewie życia i kobietami w ogrodzie przy pustym grobie, które przedstawia prof. Barbara Strzałkowska z UKSW.

Wedle przekazów ewangelicznych ukrzyżowanie Jezusa było konsekwencją wyroku Sanhedrynu, który został potwierdzony przez rzymskiego namiestnika Poncjusza Piłata. Zarzucane Jezusowi bluźnierstwo nie mogło być jednak podstawą kary śmierci zasądzonej przez prefekta Piłata, bo w prawie rzymskim nie było przestępstwem Co zatem przesądziło o wydaniu takiego wyroku? O co oskarżono Jezusa? Meandry jego procesu wyjaśnią: prof. Piotr Dyczek z UW i prof. Łukasz Niesiołowski-Spano z UW.

Nauka w momencie przełomu. Wokół książki „Badanie ciał radioaktywnych przez Maryę Skłodowską-Curie”. Pozycja zawiera tekst doktoratu uczonej. O szczegółach A. Głowacz. Pierwszy załogowy lot na orbitę Księżyca od 53 lat. Rozpoczęła się kosmiczna misja Artemis II. Rozmowa z dr inż. T. Zawistowskim. O Stefanie Swieżawskim - filozofie, pisarzu, wykładowcy i przyjacielu Jana Pawła II - opowiada prof. Wojciech Starzyński.

Budynek Polskiego Radia przy al. Niepodległości 77, oddany został do użytku w marcu 1957 roku, o czym opowiada red. Krzysztof Michalski. Zaproszenie na wystawę „Ostatni zamek” o architekturze zamkowej dawniej i dziś. Dnia 1 kwietnia 1656 roku, podczas potopu szwedzkiego, król Jan Kazimierz złożył śluby motywujące naród do walki, które omawia prof. Konrad Bobiatyński.

O splicingu (wzmacnianie informacji genetycznej) i o jego wpływie na stany zapalne powodujące wiele groźnych chorób opowiada prof. Maciej Cieśla z Instytutu IMol PAN; a o unikatowej metodzie analizy map promieniowania reliktowego i o misjach kosmicznych prof. Krzysztof Górski – Sekretarz Generalny Akademii Kopernikańskiej, pracujący 40 lat w NASA.

W związku ze śmiercią Wiesława Myśliwskiego, zaprosiliśmy na audycję specjalną poświęconą wybitnemu prozaikowi. Przypominamy fragmenty radiowych rozmów z Wiesławem Myśliwskim, spotkań z publicznością oraz fragmenty jego powieści.

Wyspa Wielkanocna intryguje zagadkowymi posągami moai, które w momencie powstania zachwycały kolorami - o czym opowiada dr hab. Zuzanna Jakubowska-Vorbrich z UW. W 1024 r. w Chinach narodził się papierowy pieniądz. Jakie były przyczyny wprowadzenie tej innowacji i dlaczego w XVIII w. zarzucono to rozwiązanie – wyjaśnia Albert Kozik z UW. O pierwszych odkryciach i oczekiwaniach związanych ze starożytnym podwodnym stanowiskiem w Ptolemais w Libii opowiada prof. Bartosz Kontny z UW.

Dr Alina Landowska z Akademii Leona Koźmińskiego prowadzi pionierskie badania AL. Na bardzo dużej grupie badawczej sprawdza się czy AI potrafi częściej niż człowiek wyłapać ukrytą w przekazie tekstowym: krzywdę, niesprawiedliwość, nadużycia czy złe intencje autora. 26.03.26 ukazał się raport "Moje życie z POChP", który omawia codzienne życie chorych z Przewlekłą Obturacyjną Chorobą Płuc gdzie w nasileniu choroby pacjenci się duszą i bez mechanicznego wspomagania oddechu nie mają żadnych szans na funkcjonowanie, a nawet życie. Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu (UMW) opracował podręcznik dla nauczycieli Edukacja Zdrowotna. Jak powstaje takie narzędzie edukacyjne zawierające szeroko pojętą wiedzę zdrowotną z uwzględnieniem zasad metodyki i popularyzacji wiedzy opowiadają dr Dorota Kiedlik, prof. Agnieszka Piwowar, dr hab. Agnieszka Mastalerz-Migas oraz dr hab. Łukasz Rypicz.

Walka kontusza z frakiem, czyli sarmatyzmu z oświeceniem obecna była w życiu społecznym, służyła propagandzie i kreowała wzorce, które przedstawia prof. Agata Roćko. W Rzymie, Grecji i Egipcie zamożni obywatele odbywali pielgrzymki, udawali się na Igrzyska Olimpijskie czy do uzdrowisk, o których opowiada prof. Tadeusz Stegner. Stefan Okrzeja za działalność niepodległościową został stracony na stokach Cytadeli.