Jemig de Podcast

In de laatste aflevering van Jemig de podcast staat de oervader van de oudejaarsconference centraal: Wim Kan. Hij begon op de radio, kwam daarna op televisie en vulde zijn conferences met vele uitdrukkingen die zich nestelden in de taal. Kamelen op ’t behang, een slak die afremt in de bocht, uithuilen en opnieuw beginnen: ze worden allemaal besproken door Hijlco Span en Ton den Boon.

Van kersttoespraak via Woord voor woord naar de Zandtovenaar: Ton en Hijlco onderzoeken de invloed van kerst op radio en televisie.

De spelprogramma Wie is de Mol? heeft ons taalgebruik beïnvloed. Ton den Boon en Hijlco Span bespreken de vindplaatsen van uitdrukkingen uit dit tv-programma. Bijvoorbeeld de frase ‘een rood scherm krijgen’. En staat de term ‘molloot’ eigenlijk al in het woordenboek?

Top of flop? Jonge mensen op weg naar het concertpodium? Ton en Hijlco presenteren de uitdrukkingen uit muziekprogramma’s op radio en tv.

Een reclame-slagzin werd vanaf de jaren tachtig onderdeel van de Nederlandse taal. Ton en Hijlco hebben het over ‘wc-eenden’: opscheppen over wat je zelf hebt gemaakt. En deze zelfpersiflage bleef niet alleen beperkt tot een reinigingsproduct.

Een gebiedende wijs als titel, maar wel bestaand uit de zachte krachten die de mens in zich heeft. Ton en Hijlco buigen zich over deze alom bekende liedtitel van Ramses Shaffy.

Van Wondere wereld tot het Huis van de toekomst. Sterrenkundige en wetenschapsjournalist Chriet Titulaer was decennialang een populair gezicht op de Nederlandse tv, waar het ging om nieuwe technische snufjes en populair-wetenschappeijke onderwerpen. En ook de baard van Chriet Titulaer is taaleigen geworden.

Aan het eind van de jaren zestig ging de tv-serie Pippi Langkous al van start, maar de uitspraken van het vrijgevochten meisje circuleren anno nu volop in de Nederlandse taal. Ton den Boon en Hijlco Span zochten uit welke Pippi Langkous-begrippen nog altijd worden gebruikt.

Het reclamefilmpje is al dik 20 jaar oud. Toch is de term ‘paarse krokodil’ uit een commercial van een verzekeringsmaatschappij, een begrip in de Nederlandse taal. Ton den Boon (De Dikke van Dale) en Hijlco Span (Volgspot) bespreken de vindplaatsen.

Hij stond bekend om zijn woordspeligheid, maar cabaretier en vertaler Seth Gaaikema bedacht ook diverse formuleringen die nog steeds hun mannetje staan in het Nederlands.

Vakmanschap is meesterschap, Het bier is weer best, Heerlijk helder… Reclames voor bier leveren al decennia bekende uitspraken op. Ton en Hijlco zetten uiteen welke kreten nog steeds onderdeel zijn van de levende taal. En wat is een formulesplinter?

‘Licht uit, spot aan’ is een van de citaten uit de grote spelshows van de Nederlandse televisie. Hijlco Span en Ton den Boon dompelen zich onder in het grote amusement op de Nederlandse televisie en onthullen onder andere de betekenis van het willemruiseffect.

De elliptische zin ‘Mag ik dan bij jou’ is sinds het liedje van Claudia de Breij overal terug te vinden in de Nederlandse taal. Lief en emotioneel, maar ook humoristisch en sarcastisch. Ton en Hijlco bespreken de snelle opmars van het lied en de uitdrukking.

Ik heb een heel zwaar leven..... wie deze zin leest, hoort al gauw de intonatie van cabaretière Brigitte Kaandorp erbij. Haar liedje Zwaar leven heeft het taalgebruik in artikelen en op social media volop beïnvloed. En er komt nog meer uit de koker van Kaandorp, je hoort het van Ton en Hijlco.

The truth is out there… Ton den Boon en Hijlco Span bespreken televisieseries die geënt zijn op het mysterieuze gebied tussen hemel en aarde.

Het is een uitdrukking die in de 19e eeuw al gebruikt werd: het regent zonnestralen. In hoeverre hebben Acda en De Munnik het gebruik van deze metafoor nieuw leven ingeblazen?

De bewoners van Sesamstraat hebben heel wat woordenboekwaarde. Ton den Boon (de Dikke van Dale) en Hijlco Span (KRO-NCRV Volgspot) bespreken de uitspraken van Bert, Ernie, Koekiemonster en andere Sesamstraat-sterren.

Goeiesmorgens en toedeledokie, het zijn maar een paar uitdrukkingen die de makers van het satirische Jiskefet aan de Nederlandse taal toevoegden. Ton en Hijlco bespreken de serie Debiteuren, crediteuren.

Sinds het nummer uitkwam in 1972 is de uitdrukking vaak terug te vinden in het Nederlands taalgebruik, tot op de dag van vandaag. Ton en Hijlco over het lied dat werd gemaakt door Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink: Vluchten kan niet meer.

Nudge nudge wink wink; and now for something completely different; het zijn bekende quotes van comedygroep Monty Python die vaak al meer dan een halve eeuw oud zijn. Kunnen deze uitdrukkingen overleven in een Nederlands woordenboek? Ton en Hijlco nemen het onder de loep.

The joy of painting was een langlopende tv-serie van schilder Bob Ross die in elke aflevering binnen een half uur een nieuw schilderij maakte. Zijn uitspraken zijn nog altijd populair én Bob Ross werd ook een soortnaam.

Cabaretier Herman Finkers staat al in de Dikke van Dale, met zijn rijm over de stoplichten van Almelo. Zijn er nog meer quotes van zijn hand op weg naar het woordenboek? Je hoort het van Ton den Boon en Hijlco Span.

Laurel & Hardy, Stan & Ollie, De dikke en de dunne. Dit komisch duo - de een corpulent, de ander mager - kennen we onder diverse benamingen, die nog volop leven in de Nederlandse taal.

Wat dacht je wat? Het team van Farce Majeure zorgde vele jaren voor satire op televisie. Ton en Hijlco bespreken de Farce Majeure-uitdrukkingen die nog steeds bestaan.

Westernseries op de Nederlandse televisie lieten ons kennismaken met allereerst het woord western, maar ook de term prairie raakte algemeen bekend. Ton en Hijlco kijken naar de talige neerslag van verschillende series en luisteren.

Een stevig robbertje bridge en Trek eens wat warmers aan. Twee uitdrukkingen uit een reeks filmpjes die Loes Luca maakte voor het energiebedrijf. Ton den Boon vertelt welke uitspraken het woordenboek hebben gehaald.

Al sinds jaar en dag worden kinderen opgevoerd in televisiecommercials om (al dan niet vertederend hakkelend) producten onder de aandacht te brengen. Van pitamientjes en Ik ga bij Japie wonen.

Guus Vleugel en andere tekstschrijvers bedachten de woorden voor cabaretière Jasperina de Jong. Ton den Boon heeft haar tijdsbestendige uitdrukkingen verzameld.

Spetter pieter pater en Zo vrolijk was ik nooit, het zijn uitspraken van een bekende eend die het talig leven hebben verrijkt. Ton den Boon vertelt over betekenisloze tussenwerpsels en andere uitspraken van de door Herman van Veen bedachte Alfred Jodocus Kwak.

Nico Haak nam ons in de jaren zeventig mee naar een café met een honkie tonkie pianissie. Die uitdrukking leeft nog altijd voort, in positieve én negatieve zin.

Zij zijn groot en ik is klein - het verongelijkte tekenfilmkuiken Calimero heeft zich op veel plekken genesteld in onze taal.

De kreet Yabba-dabba-doo (of in de Nederlandse versie jabbedabbedoe) van Fred Flintstone is nog altijd volop te vinden in ons taalgebruik. Waar komt deze kreet uit de steentijd zoal voor? Ton en Hijlco zetten het uiteen.

M*A*S*H en Zeg ‘ns AAA, het zijn tv-series die ver uit elkaar lijken te liggen, maar niet in Jemig de podcast. Hijlco en Ton buigen zich over taalvondsten die we hebben te danken aan series over dokters en ziekenhuizen.

Het is een uitdrukking die ieder jaar weer te lezen is als het mooie weer zich terugtrekt. De titel van deze hit van Gerard Cox uit 1973 heeft een vaste plek veroverd in de Nederlandse taal. Ton en Hijlco bespreken de vindplaatsen en varianten.

Er is leven, er is leven na dood. Ton den Boon en Hijlco Span behandelen het oeuvre van cabaretier Freek de Jonge.

Een hele generatie is opgegroeid met de uitspraken van de karakters uit de Dik Voormekaarshow, het radioprogramma van André van Duin en Ferry de Groot. Neem er een kopje koffie bij (niet laten vallen), of een neut, en luister naar de duiding van de toonzetting van het team van Dik Voormekaar.

Appelig en kijkbuiskind, het zijn twee uitdrukkingen die terug te voeren zijn op de langlopende tv-serie De Fabeltjeskrant. Maar ook fabeltjesdieren als Juffrouw Mier en Zoef de Haas worden nog vaak aangehaald en geciteerd. Ton en Hijlco verdiepen zich uitgebreid in de wereld van het dierenbos.

De beroemdste zin uit het lied Nikkelen Nelis van Wim Sonneveld is ‘zij kon het lonken niet laten’. En die door Friso Wiegersma verzonnen zin plaatste Ton eind jaren ‘90 al in het woordenboek.

Foutje, bedankt! Humor in verzekeringsreclames maakt een grote kans op een vermelding in het woordenboek. Ton en Hijlco zetten een aantal klassiekers op rij.

De lachende kerk was een programmatitel van cabaretier Fons Jansen. Deze combinatie vind je nog steeds terug in het Nederlands taalgebruik. Ton en Hijlco halen herinneringen op aan Fons Jansen, die zijn inspiratie veelal vond in de katholieke traditie.

50 pop of...? Befaamde citaten van radiodeejays; spelletjes, schijven en afscheidsgroeten. Hoofdredacteur Ton en deejay Hijlco nemen deze idiolecten door. Auf Wienerschnitzel!

Een tuintje in je hart hebben is een uitdrukking die in korte tijd populair is geworden. Ton en Hijlco buigen zich over de bron, een liedje van de Surinaamse zanger Damaru.

Likkebaardend lekker is een vaak gebruikte uitdrukking, oorspronkelijk afkomstig uit een colareclame. Ton en Hijlco bespreken de invloed van frisdrankcommercials.

Kermit, Fozzie, Statler & Waldorf; The Muppet Show is gevuld met ‘aandoenlijke sukkels’, zoals Ton den Boon hen portretteert. Maar welke sterren uit de show staan in het woordenboek (of maken zich op voor plaatsje aldaar)?

De Witte Roepi Roepi, ruiste die dan soms door het struikgewas? Ton den Boon spreekt met Hijlco over woorden en uitdrukkingen, afkomstig uit conferences en liedjes van de legendarische cabaretier Toon Hermans.

Hoe een reclameliedje van de Postbank een doorlopend succes werd. Ton en Hijlco duiken in de tekst van de hit van Fluitsma en Van Tijn.

Een Nederlandse draai geven aan anderstalige songteksten, dan heb je het over mondegreens ofwel Mama Appelsap. Ton den Boon komt met een reeks kleurrijke voorbeelden.

Bob de Bouwer, Buurman en Buurman, we kennen heel wat (on)handige klussers. Ton en Hijlco nemen de Handige Harry’s met ons door.

Sapperdeflap! Welke uitdrukkingen uit Pipo de clown zijn losgezongen van de tv-serie en in het woordenboek te vinden?

Ton en Hijlco bespreken de satire van Henk Spaan en Harry Vermeegen. In programma's als Pisa en Verona schuilen meerdere quotes die zich in het Nederlands hebben gevestigd.