Na tropie dezinformacji

Rosyjska dezinformacja to długofalowe, systemowe działanie, które łączy tradycyjne metody pracy służb z nowoczesnymi narzędziami internetu i mediów społecznościowych. Jej siła polega na precyzyjnym wykorzystywaniu społecznych napięć, emocji i istniejących podziałów, co prowadzi do realnych skutków politycznych i osłabienia bezpieczeństwa Polski oraz całej Europy. O kulisach działań rosyjskiej dezinformacji opowie Piotr Niemczyk, ekspert ds. bezpieczeństwa i były zastępca Szefa Wywiadu Urzędu Ochrony Państwa, w rozmowie z Piotrem Żułnowskim.

Rosyjska propaganda konsekwentnie i cynicznie wykorzystuje dosłownie każdy pretekst, aby podsycać niechęć i wzajemną nieufność między Polakami a Ukraińcami. W mediach kontrolowanych przez Kreml oraz w działaniach dezinformacyjnych w internecie celowo wyolbrzymiane są pojedyncze incydenty, konflikty społeczne czy problemy gospodarcze, które następnie przedstawia się jako dowód rzekomego narastającego napięcia między obiema społecznościami. Celem takich działań jest wywołanie emocji, poczucia zagrożenia oraz zmęczenia solidarnością z Ukrainą. Skłócenie obu naszych narodów jest szczególnie korzystne dla Władimira Putina, ponieważ osłabia jedność państw regionu i podważa fundamenty wsparcia dla Ukrainy. 

Dezinformacja wymierzona w Polskę działa po obu stronach naszej granicy. Ma kształtować sposób postrzegania Polski i Polaków, a także jednoczyć społeczeństwo przeciwko wspólnemu wrogowi, na jakiego można Polskę kreować. Jak przedstawiana jest Polska przez rosyjską dezinformację i po co? O tym w najnowszym odcinku naszego podcastu.

Dezinformacja szkodząca Polsce i Polakom kolportowana jest w naszej przestrzeni informacyjnej, ale wymierzone w Polskę treści rozprzestrzeniane są także w innych obszarach. Białoruś przedstawia Polskę jako państwo, które nie może poszczycić się żadnymi sukcesami. Ma za to ambicje militarne, będące zagrożeniem dla Białorusi. Wroga nam dezinformacja w ostatnich latach przybiera na sile, o czym rozmawiamy z Anną Dyner z PISM, w najnowszym odcinku podcastu.

W tym odcinku rozmawiamy na temat skali antyukraińskiej propagandy w Polsce, ale także dezinformacji, która uderza w wizerunek Polski na świecie. Goście podcastu analizują obecne mechanizmy siania przez Kreml fałszywych informacji oraz dyskutują o odpowiedzialności państw, instytucji oraz mediów w walce z dezinformacją. 

W trakcie konferencji "Literacy for Democracy and Security" w Warszawie debatowano na temat związku pomiędzy czytelnictwem a odpornością na manipulację.

Gry, warsztaty w szkołach i spotkania z seniorami. W ten sposób walczy z dezinformacją grupa młodych ludzi z Brna. Nazywają się Fakescape. Studencka inicjatywa przerodziła się w organizację pozarządową. Dziś jej działalność przekracza granice Czech. Zapraszamy do wysłuchania podcastu Wojciecha Stobby.

Choć Szwecja to najmłodszy członek NATO, to od lat rozwija swą doktrynę obrony totalnej. Dotyczy to również walki z dezinformacją. Szwedzkie instytucje mówią nawet o operacjach wpływu informacyjnego i wskazują na trzy główne kierunki - Rosja, Chiny i Iran. Dezinformacja jest również jasno opisywana w najnowszym dokumencie rozesłanym do wszystkich Szwedów. Nasz wysłannik Karol Darmoros sprawdzał w Sztokholmie jak wygląda budowanie szwedzkiej odporności na współczesne zagrożenia.

Rosja nie ustaje w kampaniach dezinformacyjnych przeciwko Francji, szczególnie w Afryce. Rosjanie rozbudowują tam swoją machinę propagandową, a Grupa Wagnera – mimo śmierci jej lidera Jewgienija Prigożyna - rozszerza swoje wpływy. Francuskie media ujawniły zeznana kluczowego świadka tych wydarzeń - byłego propagandysty wagnerowców w Republice Środkowoafrykańskiej. Jednym z współautorów śledztwa na ten temat jest François Mazet, dziennikarz francuskiego radia RFI i ekspert do spraw Afryki. Rozmawiał z nim korespondent Polskiego Radia we Francji Stefan Foltzer.

W trzecim roku pełnowymiarowej agresji Ukraińcy odczuwają działania rosyjskiej dezinformacji i propagandy. Nie jest ona jednak tak bezpośrednia, jak w poprzednich latach. Rosjanie wykorzystują przede wszystkim sieci społecznościowe, a te stały się głównym źródłem informacji. Właśnie tam prowadzone są kampanie mające podkopać jedność społeczeństwa. Wykorzystywane są półprawdy i wiele innych metod manipulacji. Duża część Ukraińców ma świadomość tego, że są narażeni na dezinformację sianą przez wroga. Eksperci wskazują jednak, że istnieją grupy społeczne szczególnie podatne na rosyjskie działania propagandowe. Ukraińskie władze już przed wojną zaczęły walczyć z informacyjnym wpływem Rosji. Audycja Pawła Buszko.

Dezinformacja jest problemem globalnym. Stanowi swego rodzaju broń, którą atakowane są państwa i społeczeństwa. Dezinformatorzy bezwzględnie wykorzystują w sieci różnorodne formy, aby zmanipulować najszersze kręgi społeczne. Najłatwiejszym celem są najmłodsi użytkownicy platform cyfrowych, często bezkrytycznie przyjmujący przekazywane treści. Dlatego też obecnie wielkim wyzwaniem , przed którym powinni stać wszyscy, mający wpływ na edukację młodego pokolenia, także edukację cyfrową jest uwrażliwianie na celowo rozpowszechniane fałszywe treści w sieci, uczenie umiejętności odróżniania kłamstwa od prawdy, identyfikowania nadawców siejących dezinformację i rozumienia w jakim celu to robią. Dziś przedstawiamy dwa punkty widzenia na ten właśnie temat - europejski, a konkretnie polski i azjatycki.

Czy i jak Unia Europejska walczy z rosyjską dezinformacją? Czy odnosi w tej walce sukcesy czy porażki? Jak budowana jest odporność europejskich społeczeństw na fake newsy i kłamstwa w przestrzeni informacyjnej? Na te pytania spróbujemy odpowiedzieć w dzisiejszej audycji. Przyglądamy się też działalności, powstałej w 2015 roku, unijnej grupy do spraw walki z rosyjską dezinformacją. East Stratcom Task Force istnieje w ramach Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, czyli unijnego korpusu dyplomatycznego. 

Czasem warto myśleć wolniej, by nie dać się zmanipulować. W najnowszym odcinku „Na tropie dezinformacji” spróbujemy odpowiedzieć na pytania: kto tak naprawdę zyskuje na dezinformacji? W jakich momentach fake newsy rozprzestrzeniają się po sieci? Czy poziom zaufania społecznego ma wpływ na ich skuteczność? A także, w jaki sposób fałszywe informacje grają na naszych emocjach?

Historia Pawła Rubcowa, agenta GRU oskarżonego w Polsce o szpiegostwo, wpisuje się w szeroką strategię działania rosyjskich służb w Europie. Swoją legendę i tożsamość Pablo Gonzaleza, dziennikarza i eksperta od Europy Wschodniej, Rubcow zaczął budować w Hiszpanii. Jak tamtejsze media i politycy uwierzyli w jego opowieść i jak bardzo Półwysep Iberyjski jest podatny na rosyjską dezinformację? Sprawdzał to w Madrycie nasz wysłannik Karol Darmoros. 

Kraje bałtyckie walczą z dezinformacją. Walka ta nasiliła się po rosyjskiej agresji na Ukrainie. Na Litwie, Łotwie i w Estonii zablokowany został dostęp do rosyjskich kanałów telewizyjnych szerzących propagandę. Dostęp do programów, w których Kreml manipulował za pomocą m.in. fałszowania historii i skłócania poszczególnych grup narodowościowych jest oficjalne nieosiągalny. Na rosyjską propagandę i dezinformację podatni byli jednak nie tylko Rosjanie mieszkający w Wilnie, Rydze czy Tallinie, ale też Polacy, którzy tam mieszkają. Korespondent Polskiego Radia w krajach bałtyckich Kamil Zalewski sprawdzał czy nasi rodacy w tych państwach mogą być nadal pod wpływem prokremlowskiej dezinformacji. 

Dezinformacja jako element wojny hybrydowej jest problemem w wielu krajach europejskich, także w Czechach, gdzie nasiliła się po wsparciu przez ten kraj walczącej z Rosją Ukrainy. Jaka jest skala tego problemu i jak Czesi zapobiegają rozszerzaniu się fake newsów? O tym powiedzą nasi eksperci. W tym podcaście podamy także przykłady wprowadzania w błąd czeskich obywateli.  

Rosja i Białoruś mówią jednym głosem choćby w sprawie kryzysu granicznego. Oskarżają państwa UE i NATO, głównie Polskę i Litwę, o nieprzestrzeganie prawa międzynarodowego oraz brak humanitaryzmu. Ma to zdyskredytować struktury euroatlantyckie oraz osłabić wpływ Polski i Litwy na politykę wschodnią NATO i UE.  Jest jednak kilka znaczących różnic miedzy tym, jak działa propagandowa machina w Moskwie i w Mińsku. 

W Gruzji trwają protesty po tym, gdy rząd ogłosił zawieszenie procesu eurointegracji. Gruzini nie godzą się na rozszerzanie rosyjskich wpływów i oskarżają rządzącą partię Gruzińskie Marzenie o stosowanie w polityce kremlowskiej narracji. Rosyjska propaganda przesączała się do gruzińskie polityki wiele lat. W ostatnich miesiącach dało się zauważyć nasilenie działań dezinformacyjnych, których celem jest zepchnięcie Gruzji z europejskiej drogi rozwoju i uzależnienie od Rosji. – Ta wojna dezinformacyjna trwa od ponad 30 lat, ale teraz przeszła w intensywną fazę – powiedział Maciejowi Jastrzębskiemu gruziński politolog Gela Vasadze.

Dezinformacja jest zjawiskiem starszym niż internet czy komputery, ale dziś najszybciej rozprzestrzeniana jest właśnie w strefie cyfrowej. Jak zwracają uwagę eksperci - działania dezinformacyjne to także jeden z frontów wojny hybrydowej, który powinniśmy nieustannie śledzić.

W tym podcaście z serii „Na tropie dezinformacji”, przygotowanym przez Polskie Radio dla Zagranicy we współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych, mówimy o Kazachstanie – liczącym 20 milionów mieszkańców kraju w Azji Centralnej. Rosyjskie media są tam szeroko dostępne, nawet jeśli władze widzą zagrożenie z ich strony, to boją się z nimi walczyć. Przede wszystkim ze względu na kwestie polityczne i gospodarcze. 

TVP Wilno, polskojęzyczny kanał Telewizji Polskiej, zaczął działać na Litwie w 2019 roku. Wśród swoich misyjnych zadań, obok umacniania tożsamości Polaków i promowania polszczyzny, ma także walkę z dezinformacją, zwłaszcza rosyjską. Właśnie na nią polska mniejszość na Litwie jest szczególnie narażona. O tym czy TVP Wilno ma receptę na walkę z dezinformacją opowiada między innymi Joanna Warecha, dyrektor TVP Wilno.

Dezinformacja nie roznosi się po mediach społecznościowych sama. W jej rozpowszechnianie czynnie angażują się trolle - użytkownicy sieci tworzący kontrowersyjne treści, które często wpisują się w zorganizowane kampanie dezinformacyjne. Przed ich aktywnością przestrzega NASK.

W jednym z podcastów rozmawialiśmy o wpływie emocji na nasze postrzeganie rzeczywistości. Dziś zwrócimy uwagę na to, w jaki sposób wykorzystują to dezinformtorzy, powiemy też co ich motywuje do fałszowania obrazu świata, a w efekcie manipulowania ludźmi. Rozmawiamy o tym z dr Dorotą Kobylińską, psycholog z UW i dr. hab. Dominikiem Batorskim, socjologiem Internetu, specjalistą analizy danych z Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego UW.

W Internecie coraz częściej można się spotkać z nieprawdziwymi informacjami i manipulacjami. Szczególnie podatne mogą być na nie młode osoby i te, które spędzają w sieci mnóstwo czasu i nie weryfikują wszystkich przeczytanych newsów oraz wpisów w mediach społecznościowych. Dezinformacja uderza już nawet w ośmiolatków.

Emocje, czy racje? Co decyduje o naszym postrzeganiu rzeczywistości i jak odbieramy świat informacji? Co nam daje autorefleksja, a co kompetencje medialne? O tym rozmawiają zaproszeni do studia eksperci - dr Dorota Kobylińska,  psycholog z UW i dr. hab. Dominik Batorski, socjolog Internetu, specjalista analizy danych z Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego UW.

Rok 2024 został okrzyknięty "rokiem wyborczym". Rozwój internetu, cyfryzacja państw oraz rozkwit sztucznej inteligencji nie tylko przyniosły pozytywne zmiany dla społeczeństw. Jednym z kłopotów, na które miały wpływ, jest dezinformacja, a zwłaszcza ta, która jest tworzona w związku z wyborami

Publiczna debata poświęcona dezinformacji w polskiej przestrzeni medialnej zwykle koncentruje się na próbach wpływu ze strony Rosji, ale eksperci zwracają uwagę na intensywne zabiegi w tym celu, jakich dokonuje strona białoruska. Wpływ na polskie media cyfrowe próbują mieć także Chiny. Z naszymi ekspertami podsumowujemy przykłady obecnych zagrożeń, których powinniśmy być świadomi korzystając z sieci.

Tylko silne mniejszości narodowe poradzą sobie z obecną w świecie dezinformacją, nie ulegną jej i nie staną się obiektem manipulacji, często wykorzystywanym do destabilizacji sytuacji w kraju, w którym żyją. Dlatego tak ważne jest zwrócenie uwagi na kondycję mniejszości etnicznych, ich historyczne znaczenie i rolę jaką odgrywają współcześnie. Zapraszamy do wysłuchania naszego podcastu! 

W jaki sposób Rosja wpływa na postradzieckie kraje, jak wykorzystuje historyczne zaszłości i animozje między narodami do budowania narracji, opartej na faktach i zdarzeniach rzeczywistych, ale poddanych manipulacji, w efekcie tworząc dezinformację i kłamstwo. Jak w takiej rzeczywistości radzi sobie polska mniejszość na Litwie? Posłuchaj naszego podcast, z ważnym udziałem dr Barbary Jundo-Kaliszewskiej z Uniwersytetu Łódzkiego.

Dezinformacja to coraz poważniejsze wyzwanie, ale jako społeczeństwo nie jesteśmy wobec niej bezbronni. Edukacja, czyli szkolenia, warsztaty czy kampanie informacyjne, to sposoby na uwrażliwienie społeczeństwa na szerzoną dezinformację - o czym w najnowszym wydaniu naszego podcastu mówią Magdalena Wilczyńska, dyrektorka Pionu Ochrony Informacyjnej Cyberprzestrznei NASK oraz Małgorzate Kilian-Grzegorczyk, założycielka i prezeska Stowarzyszenia Demagog.

Czy mniejszości narodowe są szczególnie narażone na dezinformację, jak sobie z nią radzi polska społeczność na Litwie, kto i dlaczego jest zainteresowany w szerzeniu nieprawdy i jak możemy pomóc Polakom na Litwie w walce z dezinformacją? O tym dziś w naszym podcaście.

W tym odcinku naszego podcastu omawiamy technologię deepfake. Dzięki wykorzystaniu AI powstają sztuczne nagrania wideo, które wyglądają bardzo wiarygodnie. Jak ostrzegają eksperci - deepfake otwiera nowe fronty na wojnach informacyjnych.

Tym razem przyjrzymy się wpływom rosyjskiej dezinformacji na relacje społeczne. Propaganda, , niedopowiedzenia, medialne kłamstwa, fake-newsy są wszechobecne w mediach, do których mają dostęp Rosjanie żyjący w sowim kraju. Ale rosyjska machina dezinformacyjna jest wyraźnie obecna również w Europie, a nawet innych kontynentach. Porozmawiamy wiec o celach i skutkach wywoływania chaosu. Zapraszam! 

Jednym z największych zagrożeń, jakie niesie dezinformacja, jest poróżnienie nas i skłócenie społeczeństwa. Skutecznym lekarstwem jest edukacja, a my sami jesteśmy w stanie mieć wpływ na weryfikację informacji, funkcjonujących w przestrzeni publicznej. Tylko czy i na ile zdajemy sobie z tego sprawę? Odpowiedzi na to pytanie szukają goście naszego podcastu.  

W tym odcinku naszego podcastu sięgamy do początków. Rosja ma bowiem dekady doświadczeń i profesjonalny aparat zbudowany do tego, by rozsiewać propagandę, tworzyć przyjazne sobie narracje i skłócać przeciwników. Goście podcastu analizują całą machinę rosyjskiej dezinformacji od momentu jej powstania.  

Dezinformacja znana jest od wieków, choć jej obecna forma powstała w erze rozwoju tradycyjnych mediów. Era mediów cyfrowych oraz pojawienie się mediów społecznościowych otwierają jednak dla szerzących dezinformację, nowe, szersze możliwości, o czym mówią Andrzej Kozłowski i Michał Marek z Instytutu Badawczego NASK.

Czym jest, a czym nie jest dezinformacja, gdzie występuje i jak ją rozpoznać, jakie wywołuje skutki oraz co robić, żeby jej przeciwdziałać – na te pytania odpowiada dr Katarzyna Bąkowicz, medioznawczyni z Uniwersytetu SWPS w Warszawie, autorka książki „Dezinformacja – instrukcja obsługi”.