Şiraz Duvarı

Yapay zeka sadece kendi ürettiği verilerle beslenirse ne olur? Bu bölümde; Elon Musk'ın "daha fazla özgün insan verisi lazım" uyarısından yola çıkarak, yapay zeka dünyasının en büyük riski olan Model Çöküşü (Model Collapse) teorisini masaya yatırıyoruz.Verinin "hammadde", yapay zeka modellerinin ise birer "benzinlik" olduğu bu yeni düzende; sentetik veri ile beslenen modellerin nasıl gerçeklikten kopacağını ve paradigma körlüğü yaratacağını tartışıyoruz. Herkesin aynı yapay zekayı kullandığı bir dünyada, özgün düşünce ve "hata yapma hakkı" neden sistemin sigortasıdır?Kendi kuyruğunu yiyen dijital yılanı konuşuyoruz.

Bir ülkenin yükselişte mi yoksa çöküşte mi olduğunu anlamak için borsaya değil, çelik fabrikalarına bakın. Şiraz Duvarı'nın bu bölümünde; Kalkınmanın Demir İskeleti teorisini masaya yatırıyoruz.2004-2024 yılları arasında Çin'in üretimini %235 artırması, buna karşılık Avrupa ve Japonya'nın küçülmesi ne anlama geliyor? Türkiye ve Güney Kore'nin yükselen grafiği geleceğe dair ne söylüyor? Lojistik ağlardan savunma sanayine, modern mimariden server çiftliklerine kadar her şeyin temelindeki o ham maddeyi, çeliği ve üretim ekonomisini konuşuyoruz.Finansal illüzyonların bittiği yerde, demir yasaları başlar.

Dünya, kuralların işlemediği, "gücü yeten yetene" bir döneme, yani Yeni Orta Çağ'a mı girdi? Şiraz Duvarı'nın bu bölümünde; küresel sistemdeki güven kaybının ve jeopolitik risklerin (İsrail-Filistin, ABD'nin tavrı) ekonomi üzerindeki etkisini konuşuyoruz.Sisteme duyulan güven azaldığında, Merkez Bankaları ve halk neden altına koşar? Gümüş gibi sanayiye (teknolojiye) bağımlı bir metalin riskleri nelerdir? Enflasyon, para basımı ve değişen dünya düzeninde ayakta kalacak olanın "güçlü" olan değil, "antikırılgan" olan olduğu gerçeğini irdeliyoruz.

Yüzyıllar içinde modern şehri ortaya çıkaran unsurların nasıl demokratikleşerek günümüz şehirleri ortaya çıkardığını ve şehrin fiziksel yapısının düşünce özgürlüğünü nasıl şekillendirdiğini sorguluyoruz. Şehri bir "birlikte yaşama sanatı" olarak yeniden düşünmek üzerine derin bir sohbet.Antik Yunan Agora'sından modern AVM'lere (alışveriş merkezlerine) uzanan süreçte; kamusal alanın nasıl özelleştirildiğini, soylulaştırma (gentrification) politikalarını ve kent meydanlarının herkes için olma sürecini tartışıyoruz. Duvarlarla çevrili sitelerden çıkıp, sokağın politikasını anlamak isteyenlere.

Bir anime karakteri üzerinden 19. yüzyıl felsefesini anlamak mümkün mü? Bu bölümde; Hunter x Hunter serisinin efsanevi karakteri Meruem (Karınca Kral) ile Alman filozof Hegel'in meşhur Efendi-Köle Diyalektiği (Master-Slave Dialectic) teorisini birleştiriyoruz.Mutlak güce sahip bir kralın, zayıf ve kör bir kız (Komugi) karşısında nasıl "köleleştiğini" ve kendi özbilincini (self-consciousness) nasıl kazandığını inceliyoruz. Güç, itaat, tanınma arzusu ve varoluşsal krizler üzerine; Gungi tahtasının başında geçen derin bir analiz.Sadece bir anime değil, bir felsefe dersi."Bir efendi, ancak bir köle sayesinde efendi olduğunu anlar"

Amerika kıtasına ayak basan ilk Avrupalı gerçekten Kristof Kolomb muydu? Bu bölümde; Kolomb'dan tam 500 yıl önce okyanusu aşan Vikingler'in ve efsanevi liderleri Leif Erikson'ın hikayesini anlatıyoruz.Yüzyıllarca sadece bir "Viking masalı" sanılan Vinland destanları nasıl gerçeğe dönüştü? Şiraz Duvarı'nın bu bölümünde; Erik the Red (Kızıl Erik) ve oğlu Leif Erikson'ın Grönland'dan Kuzey Amerika'ya uzanan rotasını masaya yatırıyoruz.Tarih kitaplarındaki ezberleri bozan bu yolculukta; Vinland (Şarap Diyarı) efsanesinin izini sürüyor ve Newfoundland bölgesindeki L'Anse aux Meadows arkeolojik alanının kanıtlarını inceliyoruz. Haritaların bittiği yerde başlayan bu cesur keşif, dünya tarihini nasıl değiştirdi?Tarihi kazananlar yazar ama arkeoloji gerçeği söyler.

Yahudi mitolojisinde çamurdan yaratılan, ruhsuz ama itaatkar Golem ile bugünün Yapay Zeka algoritmaları arasında nasıl bir bağ var? Bu bölümde; kil ve taştan yapılan Golem'in yerini, silikon ve veriden yapılan modern algoritmaların alışını inceliyoruz.Şiraz Duvarı'nda bu hafta; Frankenstein'dan günümüzün Büyük Dil Modellerine (LLM) uzanan yolda "yaratıcısını aşan eser" korkusunu konuşuyoruz. Dil ve zeka arasındaki ilişkiyi sorgularken, otoparkta yer arama analojisi üzerinden; "Konuşabilmek zeki olmak demek midir?" sorusuna yanıt arıyoruz.Eski korkuların yeni teknolojilerle yüzleşmesi.

Zayıflık bir erdem midir? Şiraz Duvarı'nın bu bölümünde; pasifizm yanılgısını ve güç dengesi siyasetini (Realpolitik) tartışıyoruz."Dişlerini gösteremeyen bir iyilik, sadece acizliktir" tezinden yola çıkarak; devletlerin ve bireylerin hayatta kalma reflekslerini irdeliyoruz. Sanatsal inceliğin, kaba kuvvet karşısında nasıl çaresiz kalabileceğini tarihsel metaforlarla anlatıyor; savaş hazırlığının aslında barışı korumanın en garanti yolu olduğu paradoksunu konuşuyoruz.Dünyayı olduğu gibi, tüm sertliğiyle görmek isteyenler için.

Goethe'nin yüzyıllar önce yazdığı "Büyücünün Çırağı" şiiri, bugünün Yapay Zeka krizini öngörmüş olabilir mi? Bu yayında; başlattığı süreci durduramayan insanın trajedisini ve teknolojik determinizm karşısındaki çaresizliğini konuşuyoruz.Yaratıcısına itaat etmeyen, kendi mantığını geliştiren sistemler (Black Box AI) ve araçsal akıl üzerine derin bir analiz. Makinelerin otonomisi arttıkça, insanlığın özgürlüğünün azalıp azalmadığını irdeliyoruz.Teknolojiyi yaratmak kolay, peki ya onu yönetmek? "Kapatma düğmesi" sandığımız kadar işlevsel olmayabilir.

Bir "aydın" (entelektüel) sadece çok kitap okuyan kişi midir, yoksa topluma karşı ödenmesi gereken bir borcu mu vardır? Bu bölümde; aydının toplumsal rolünü, tarihsel gelişimini ve o meşhur "karanlık tarafını" masaya yatırıyoruz.Edward Said'in "iktidara gerçeği söylemek" ilkesinden, Gramsci'nin "organik aydın" kavramına kadar geniş bir perspektifte; bilginin getirdiği kibir, toplumdan kopuş ve fildişi kule sendromunu tartışıyoruz. Aydın, toplumun öncüsü müdür, yoksa ona tepeden bakan bir yabancı mı?Gerçeği arayanlar için eleştirel bir manifesto.

Endüstri 4.0 ve 5.0 Gerçeği | Gerçekten Devrim mi, yoksa Pazarlama Stratejisi mi?Şirketlerin ve fuarların vazgeçilmez sloganı: "Endüstriyel Devrim". Peki, bu kavramların altı ne kadar dolu?Gerçek bir paradigma değişimi ile satış odaklı algı yönetimini (PR) birbirinden ayırıyoruz. Otomasyon, yapay zeka ve akıllı fabrikalar gibi trendlerin, ekonomik sistemin çarklarını döndürmek için nasıl birer "kurtarıcı" gibi pazarlandığını irdeliyoruz.Moda terimlere değil, üretim ilişkilerine odaklanmak isteyenler için rehber.

Doğru kararlar almak, daha fazla bilgi toplamakla değil, gereksiz bilgiyi (gürültüyü) elemekle mümkündür. Şiraz Duvarı'nın bu bölümünde; stratejik düşünme ve karar alma mekanizmaları üzerine kritik bir analiz yapıyoruz.Hayatımızdaki ve işimizdeki asıl sinyalleri nasıl tespit ederiz? Nate Silver'ın popülerleştirdiği bu kavramı felsefi ve pratik bir zemine oturtarak, zihinsel netliğe ulaşmanın formülünü arıyoruz. Başarı, neye kulak tıkadığınızla ilgilidir.Duvardan düşen bu düşünceye katılın.

Neden pürüzsüz bir yüzeydense, dokusu ve hatası olan nesneler bize daha çekici gelir? Bu yayında Şiraz Duvarı'nda, kusur kavramını yeniden tanımlıyoruz.Mükemmellik algısının psikolojik altyapısını ve doğadaki asimetrinin gücünü konuşuyoruz. Bir şeyi "kusursuz" yapanın aslında onun eksiksizliği değil; barındırdığı hataların yarattığı eşsiz görsel ahenk olduğunu savunan tezimizi, doğadan örneklerle (kaya formları, ağaçlar) destekliyoruz.Sıradan bir mükemmellik yerine, karakterli bir kusuru tercih edenler için...

Modern çağın en büyük hastalığı: "What is in it for me?" (Bunun bana faydası ne?). Her ilişkiye, her bilgiye, hatta zamana bile bir "tüccar" gözüyle bakıyoruz.Peki, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın efsanevi karakteri Halit Ayarcı ile Alman filozof Heidegger aynı masada otursa ne konuşurdu?Bu bölümde; Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nün absürt bürokrasisi ile modern dünyanın "faydaperest" (pragmatist) ruhunu çarpıştırıyoruz. Araçsallaştırılan insanı, kaybolan anlamı ve "ayar" tutmayan zamanı konuşuyoruz.Fayda gütmeden dinlemeniz dileğiyle.

Bilgiye erişimin sınırsız olduğu bir çağda, okul duvarlarına hala ihtiyacımız var mı?Ivan Illich yıllar önce sordu, biz bugün tekrar soruyoruz: Okul, öğrenmeyi tekeline alan bir "meta" haline mi geldi? Gündemi değil paradigmayı incelediğimiz bu bölümde; eğitimin paketlenip satılan bir ürün olmaktan çıkıp, hayatın kendisine dönüştüğü o ince çizgide yürüyoruz.Müfredatın dışına çıkmaya hazır mısınız?Duvardan düşen bu düşünceye katılın.

Bugün "yapay zeka" dediğimiz Büyük Dil Modelleri (LLM), aslında ne söylediğini biliyor mu? Yoksa sadece kelimeleri istatistiksel olarak tahmin eden "olasılıksal papağanlar" mı? 🦜Bu bölümde, yapay zekanın mevcut sınırlarını ve bir sonraki büyük sıçramayı, Palantir Ontology teknolojisini konuşuyoruz. Ankara ile İstanbul arasındaki mesafeyi "yazmak" ile o mesafeyi "anlamak" arasındaki fark, geleceğin teknolojisini nasıl şekillendirecek?Metin tabanlı zekadan, gerçek dünyayı anlayan "Dijital İkizlere" geçiş mümkün mü?Bölümde Neler Var?Yapay zeka neden bir "Papağan"a benzetiliyor?Büyük Dil Modellerinin (ChatGPT vb.) en büyük kör noktası ne?Palantir Ontology nedir ve verileri nasıl "bağlar"?Gerçek dünyanın dijital ikizini çıkarmak neden önemli?Duvardan düşen bu düşünceye katılın.

Rene Magritte'in ünlü tablosu "Ceci n’est pas une pipe" (Bu bir pipo değildir) der. Peki, o bir pipo değilse, nedir?Bu bölümde, Magritte'in "imgelerin ihaneti" üzerinden felsefenin en temel sorusunun peşine düşüyoruz: "Anlamın anlamı nedir?""Pipo" derken piponun kendisini mi, zihnimizdeki imgesini mi, yoksa sadece kelimesini mi kastediyoruz? Platon'dan Wittgenstein'a, "varlığın dört mertebesini" ve anlam üzerine bir "kör dövüşü" yapıp yapmadığımızı sorguluyoruz.Ya bir piponun kendisi de, bir pipo değilse?Duvardan düşen bu düşünceye katılın.

ChatGPT, ABD üniversitelerinin sınavlarını geçebiliyor. Alan Turing'in hayallerini bile aşmış gibi görünüyor.Peki... bu araç gerçekten "düşünüyor" mu?Bu bölümde, "Yapay Zeka"nın en büyük felsefi sorusunu masaya yatırıyoruz: Bir makine, Manet'nin mavisinin ne olduğunu bilir... peki nasıl hissettirdiğini bilebilir mi?"Turing Testi"nden meşhur "Çince Odası" argümanına, "bilmek" eyleminin ne anlama geldiğini ve ChatGPT'nin neden gelişmiş bir abaküsten fazlası olup olmadığını sorguluyoruz.Duvardan düşen bu düşünceye katılın.

Neden "Şiraz Duvarı"?Hızın ve gürültünün ortasında, 'hayatı anlama çabamızı' nereye sığdıracağız?Bu kısa tanıtım bölümünde, misyonumuzu (Düşünenlerin sesi olmak), felsefemizi (Non scholae, sed vitae discimus) ve sizi bu 'zamanın hızının değmediği bahçede' nelerin beklediğini anlatıyoruz.Abone olun ve birlikte duvarın arkasına geçelim.