Tomek w Azji

Kiedy cesarz przyjmuje króla to muszą być czerwone dywany, wiwatujące tłumy i najwykwintniejsze dania. Chiński przywódca Xi Jinping z rozmachem godnym cesarza przyjął prezydenta Donalda Trumpa. Tym razem zaglądamy do kuchni wizyt najważniejszych polityków w Chinach...

Pindapata to rytuał codziennego zbierania jałmużny przez buddyjskich mnichów, szczególnie widoczny na ulicach Laosu, Birmy czy Tajlandii. Zakonnicy o świcie przyjmują od wiernych pożywienie i drobne datki. W prowincji Pathum Thani w Tajlandii jeden z przeorów oddalone od siebie wsie codzienne odwiedza poruszając się łodzią, po brzegi wypełnioną... czworonogami.

Długie weekendy to specjalność Chińczyków, gdzie w roku kalendarzowym są trzy tak zwane "Złote Tygodnie". To przedłużony nawet do 7 dni okres wolnego od pracy. Co się dzieje kiedy miliard osób zaczyna na raz się przemieszczać?

Co łączy syntetyczny jedwab, pistolety na wodę i… prezerwatywy? Ze względu na kryzys na Bliskim Wschodzie rosną nie tylko ceny benzyny na stacjach paliw, ale także ceny wielu produktów. Niektóre z nich - na przykład jak syntetyki - są całkowicie zależne od cen ropy. Stąd w Indiach zaczyna brakować sztucznego jedwabiu, w Tajlandii górę poszły ceny pistoletów na wodę, a w Malezji... prezerwatyw.

Niegdyś najbogatsza brytyjska kolonia, dziś jedno z najbiedniejszych państw Azji Południowo-Wschodniej. Targana wojną domową i przewrotami Birma - lub jak chcą obecne władze Mjanma, ponownie jest na ustach całego świata. Junta wojskowa "złagodziła" wyrok byłej przywódczyni tego kraju - Aung San Suu Kyi. Laureatka pokojowego Nobla zamiast 27 lat w więzieniu spędzić ma... 22 lata. Nieuznawane na świecie władze Mjanmy starają się w ten sposób "przypodobać" społeczności międzynarodowej. Dziś opowieść o Birmie - historia książek zakazanych.

Algorytmy mediów społecznościowych zazwyczaj przedstawiane są w złym świetle. Sprawiają, że docierają do nas obrazy lekkie, łatwe i przyjemne. Jak się okazuje, algorytmy mogą dać także "drugie życie". W Japonii "wskrzesiły" karierę pewnego gitarzysty...

Jesienią ubiegłego roku GEN Z w Nepalu powiedziało dość. W jednym z najbardziej fascynujących kulturowo ale i najbiedniejszych państw świata wybuchły zamieszki. Zapłonęły sądy i parlament, obalono władze. Wiosną tego roku w wyborach w Nepalu zwyciężyła partia, na czele której stoi głos pokolenia Z. 35-letni Balendra Shah - raper, który został politykiem - jako najmłodszy w historii stanął na czele nepalskiego rządu.

Efekt motyla to koncepcja z teorii chaosu, według której drobne, pozorne nieistotne zdarzenie (np. trzepot skrzydeł motyla) może wywołać ogromne i nieprzewidywalne skutki w innym miejscu i czasie - np. tornado. O tym jak w nieprzewidywalny sposób konflikt na Bliskim Wschodzie zmienia codzienne życie Azjatów - Tomek Sajewicz.

Japończycy mają szczególne zwyczaje związane z Walentynkami. Te były przecież miesiąc temu - 14 lutego. W Japonii miesiąc później - 14 marca, jest obchodzona powtórka Walentynek o nazwie "Dzień Biały". Zagadkę podwójnych Walentynek i kolorów rozwiązuje Tomek Sajewicz.

Kogut zajmuje szczególne miejsce w kulturze balijskiej. Jadąc przez wyspę przy drogach widać wielkie plecione kosze, w których właściciele kogutów wystawiają je pokaz. Na Bali walki kogutów to krwawy sport, ale w świecie i tak pełnym przemocy Tomek Sajewicz dziś opowiada historię o miłości. Człowieka do... koguta.

To smutna historia z happy endem, która do japońskiego zoo sprowadziła tysiące nowych odwiedzających, Japonii dała nowego super-bohatera bohatera, a w jednej z wielkich sieci handlowych zapewniła sprzedaż tysięcy pluszaków. Posłuchajcie historii Puncha – japońskiego makaka z zoo w Ichikawie.

Nowy Rok według kalendarza księżycowego, to nie tylko data graniczna między starym a nowym. W Chinach i wielu krajach Azji Południowo-Wschodniej to czas, który rządzi się wieloma regułami. Niektóre z nich mogą budzić zdziwienie. Tomek Sajewicz dziś o obchodach Roku Ognistego Konia, który rozpoczął się w tym tygodniu.

Cisza i spokój wypełniają przestrzeń buddyjskich klasztorów. W przerwach między postami, medytacją i zgłębianiem religijnych nauk, z klasztornych korytarzy wylewa się jednak dziecięcy zgiełk. Dzieci w buddyjskich klasztorach w Birmie zazwyczaj to nie sieroty wychowywane przez mnichów. To młodzi mnisi.

Co zrobić, kiedy sportowcy nie zakwalifikują się na igrzyska olimpijskie, a przywódca państwa bardzo chce podziwiać sportowe zmagania? Można zorganizować własne zawody. Gdzie? Oczywiście” w Korei Północnej. Tomek Sajewicz zebrał azjatyckie ciekawostki związane z rozpoczętymi wczoraj XXV Zimowymi Igrzyskami Olimpijskimi Mediolan-Cortina.

Od pięciu lat Mjanmą rządzi wojskowa junta. Ta niegdyś najzamożniejsza brytyjska kolonia, dziś popada w coraz większą biedę, a za sprawą krwawych rządów – izolacji a arenie międzynarodowej. W ciągu ostatniego miesiąca odbywały się tam wyreżyserowane wybory, które miały pokazać, że wojskowi mają mandat społeczeństwa. Jak sytuacja wygląda naprawdę?

Singapur to jedno z najbogatszych miejsc na ziemi. Kuszące niczym Babilon - wiszącymi ogrodami, podniebnymi basenami czy wyścigami Formuły 1. Teraz ma aspiracje stać się centrum sztuki Azji Południowo-Wschodniej. Co znajduje się pod podszewką bogactwa, wysokich technologii i porządku? 

Premier Japonii - Sanae Takaichi, potrafii nie tylko zaśpiewać "Happy Birthday" ale też zagrać ostro... na perkusji i to w obecności dygnitarzy innych państw. Nazywana jest "Żelazną Damą: japońskiej metaliki i nie tylko chodzi tu o jej... zamiłowania do heavy metalu.

Chiny zmagają się z olbrzymim kryzysem demograficznym. Wieloletnia polityka jednego dziecka odbija się reżimowi czkawką, dlatego Pekin wprowadza podatki na antykoncepcję i próbuje w ten sposób niejako zmusić Chińczyków do rodzenia dzieci.

Trzeci tydzień trwają walki na granicy Kambodży i Tajlandii. Około stu osób zginęło, ale ponad milion musiało uciekać przed artylerią. Tomek Sajewicz jest w okolicach Siem Reap, gdzie rozmawiał z uchodźcami po kambodżańskiej stronie granicy.

W Azji marketing atakuje już od listopada. Tym razem wyciągamy przedświąteczne smaczki o dziwnych zwyczajach w całej Azji - poczynając od Chin, przez Malezję i Indonezję. Odwiedzamy też największą fabrykę świątecznych ozdób... oczywiście w Chinach.

Wielka polityka i historia znów się splatają. Na granicy Tajlandii i Kambodży ponownie trwają walki. Powodem ma być dostęp do khmerskich świątyń. W negocjacje pokojowe ponownie zaangażował się prezydent Stanów jednoczonych - Donald Trump. Poprzedni, wynegocjowany przez niego rozejm, trwał niespełna dwa miesiące.

Rok temu w Korei Południowej wprowadzono stan wojenny... Powodem miało być zagrożenie ze strony Korei Północnej. Parlament odwołał jednak dekret prezydenta i napiętą sytuację załagodzono. Jak dziś twierdzą Koreańczycy, była to zdana na piątkę lekcja demokracji.

W Hongkongu doszło do tragicznego w skutkach pożaru ośmiu ponad 30-piętrowych budynków mieszkalnych. Zginęło kilkadziesiąt osób. Rozmiar katastrofy ma też związek z przeludnieniem, jakie dotyka azjatyckie miasta, w tym Hongkong...

Chiny, kiedy kogoś lub czegoś nie aprobują, nie przebierają w środkach, żeby wyrazić swoje niezadowolenie. Czy owoce morza, jazz i kreskówki mogą paść ofiarą polityki? W Chinach, które rozzłościła wypowiedź nowej premier Japonii – mogą.

Wygnany naród Rohindżów walczy o przetrwanie. Ich domy, z których wypędzono ich dwa lata temu, nie istnieją - zrównały je z ziemią birmańskie spychacze. Rohindżowie, którzy zdecydują się powrócić do Birmy, zostaną umieszczeni w specjalnie zbudowanych przez rząd osiedlach o standardzie podobnym do bangladeskich obozów. Próbują uciec z tych obozów do innych krajów, lecz nigdzie nie są mile widziani, a morska podróż prowizorycznymi łodziami jest bardzo niebezpieczna.  

To problem nie tylko turystów ale też mieszkańców Japonii. Odnotowano tam rekordową liczbę ataków niedźwiedzi - w tym roku ich ofiarami padło już ponad 200 osób, z których niektóre nie przeżyły. Agresywność niedźwiedzi jest łączona z nieurodzajowi żołędzi, co skłania te zwierzęta do wychodzenia na tereny zamieszkałe w poszukiwaniu pożywienia...

W Polsce święto zmarłych przypada na początku listopada, w Chinach obchodzi się je w kwietniu. U nas dla upamiętnienia zmarłych pali się znicze, a w Chinach... papierowe pieniądze - choć ostatnio od tej tradycji już się odchodzi. Dlaczego? W Chinach co roku organizowanych jest ok. 11 milionów pogrzebów, w związku z tym odchodzi się także od tradycyjnych pochówków, gdyż zajmują one za dużo miejsca.  

To największe czystki w kręgu najwyższych władz w Chinach. Powód - korupcja i nadużycia na szcztach władzy. Z szeregów Komitetu Centralnego Partii Komunistycznej Partii Chin usunięto ostatnio aż 14 członków, w tym aż ośmiu generałów. Starsza generacja wojskowych odchodzi, a w jej miejsce wchodzi młodsza generacja. Jaki wpływ będą miały te zmiany na politykę zagraniczną Chin. 

Premierem Japonii ma zostać po raz pierwszy w historii... kobieta. Sana Takaichi nazywana już teraz jest Żelazną Damą Dalekiego Wschodu, ale wciąż ratio kobiet w administracji np. Tokio to zaledwie około 16 procent. Co oznacza kobieta-premier w kraju gejsz i czy Japonia jest na to gotowa?

Choć wielu z nas taki kraj jak np. Tajlandia kojarzy się z tolerancją i otwartością, to osoby tej samej płci mogą oficjalnie wstępować tam w związki małżeńskie dopiero od stycznia tego roku. Na mapie Azji taką możliwość mają mieszkańcy jeszcze dwóch państw - Nepalu i Tajwanu. Nie dołączy do nich Hongkong, będąca częścią Chin była brytyjska kolonia, gdzie władze zawetowały ustawę, która miała to umożliwić.

Co stanie się, jeśli pokoleniu Z odbierze się dostęp do Instagrama, Facebooka czy Tik Toka? Jeśli dzieje się to w kraju, gdzie dostęp do mediów dla większości to jedyne okno na świat ludzie czują, że okradziono ich nawet z marzeń. Jedno z najbardziej fascynujących miejsc na mapie świata, ale też i najbiedniejszych - zapłonęło gniewem pokolenia Z, które rządzącym Nepalem mówi: dość!

Cztery lata temu jedna z okładek brytyjskiego tygodnika "The Economist" na Taiwanie wywołała skrajne emocje. Znalazł się na niej kontur wyspy umieszczony na mapie radaru z podpisem "Najniebezpieczniejsze miejsce na Ziemi". Tajwan to wyspa, na której można odnaleźć spokój pośród pięknych krajobrazów, plaż i bogactwa lokalnych kultur. Cztery lata później oburzonych okładką "The Economist" jest coraz mniej, a kraj przygotowuje się do konfrontacji z Chinami, które wyspę uznają za swoją. Czy filmy i książki mogą być narzędziem do przygotowań wojennych? O tym dziś Tomek w Azji. 

Chiny to nie tylko najludniejszy kraj na świecie pod względem liczby mieszkańców. To także kraj, w którym jest najwięcej na świecie... kotów. Z 600 milionów czworonogów, które towarzyszą ludziom na całym świecie, aż 400 milionów kotów mieszka w Azji,  z czego 100 -  w Chinach. Miłość do kotów napędza chińską gospodarkę i… pobudza czytelnictwo. 

Sztuczna inteligencja pojawia się w kolejnych obszarach ludzkiej aktywności/ Teoretycznie ma nam ułatwiać życie. W Chinach, gdzie - jak mówi wielu - dziś jest nasze jutro, trwa udoskonalanie modeli sztucznej inteligencji. Chińskie władze ogłosiły także plan rozwoju humanoidów - robotów, które teoretycznie mają wspomóc, a może i zastąpić ludzi w przyszłości. Prace nad humanoidami są już tak zaawansowane, że w Pekinie zorganizowano dla nich … igrzyska. 

Wu Lan to jedna z najwybitniejszych tłumaczek polskiej literatury w Chinach. Tłumaczyła m.in. Miłosza, Tokarczuk, Kapuścińskiego. Wielka historia Chin i jej najciemniejsze karty przypadkiem splotły jej los z Polską i naszym językiem, choć ona sama uważa, że było to przeznaczenie.

Opowieści o tym miejscu, w dzieciństwie - przynajmniej tym bardziej "analogowym" kilkadziesiąt lat temu - rozbudzały wyobraźnię. W epoce rozwijających się dopiero kreskówek - legendarni, ale i zupełnie współcześni superbohaterowie - mieszkali właśnie tam. Mowa o Klasztorze Shaolin, kolebce kung-fu. Kiedy półtora tysiąca lat tradycji zderza się z potrzebami, możliwościami i realiami XXI wieku, wtedy uwalnia się wielka energia...

Indonezyjska wyspa Bali fascynuje swoją kulturą. Coraz więcej turystów zmienia oblicze tego miejsca, niestety nie na lepsze. Lokalne tradycje i kulturę tego miejsca pielęgnuje mieszkająca tam od kilkunastu lat Gosia Bogusz. Co trzeba zrobić, żeby na Bali zostać uznanym za "swojego"? 

Jak szybko turystyczny raj może zmienić się w miejsce, gdzie nad głowami przelatują pociski? Na granicy Tajlandii i Kambodży wystarczył jeden dzień. Trzeci dzień trwają tam walki, jednakże od dziesięcioleci tlił się tam spór graniczny, którego początki sięgają pracy francuskich kartografów z czasów kolonialnych. W tym odcinku o tym, że zabytek oraz Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO mogą stać przyczyną bombardowań.

Egzotyczna, fascynującą różnorodnością, ale mogąca też budzić - jak się okazuje - uzasadniony niepokój - kuchnia chińska. Kurczak z orzeszkami ziemnymi, czy kaczka po pekińsku to te najbardziej znane potrawy kuchni chińskiej. Ale co każda z 31 prowincji i regionów, to własne zwyczaje kulinarne. W tym odcinku o najbardziej nietypowych, chińskich daniach.

Przez lata po cichu prowadzą własną walkę o sprawiedliwość. Uciekinierzy z Korei Północnej, a także rodziny osób porwanych niegdyś z Korei Południowej na Północ za jedną z formę aktywności obrali wysyłanie na drugą stronę granicy  … balonów. Do nich przyczepione są pakunki z jedzeniem, ulotkami demaskującymi reżim Kim Dzong Una czy drobnymi sumami pieniędzmi. Teraz południowokoreańscy aktywiści za takie działania mogą trafić w Korei Południowej … przed sąd. Goście: aktywista, uchodźca z Korei Pn. - Lee Min-byouk, mieszkaniec Paju - Park Hae-Yon, prezydent Korei Pd - Lee Dze Mjung, kierująca organizacją pomagającą uciekinierom z Północy - Joanna Hosaniak. 

28 lat temu była brytyjska kolonia - Hongkong - została zwrócona Chińskiej Republice Ludowej. Chiny zobowiązały się, że przez kolejne pół wieku w Hongkongu zachowane zostaną wolności obywatelskie takie jak wolna prasa czy prawo do zgromadzeń. Hongkończycy długo stawiali opór próbom odebrania im wolności. Rewolucja parasoli, czy jedne z największych protestów w nowożytnej historii świata, kiedy na ulice wyszło ponad milion osób. Wolność w Hongkongu pomógł uśmiercić COVID. Tomek Sajewicz zabiera nas dzisiaj w podróż do Hongkongu, gdzie... Marsjanie porywają Trumpa - co jedynie ocieplić ma wizerunek miasta straconych nadziei. 

Polityczka, programistka, była hakerka, osoba transpłciowa i pierwsza minister ds., cyfrowych w swoim kraju. Zwolenniczka pełnej transparentności władzy. Tak niezwykłą biografię ma tylko jedna osoba - Audrey Tang, z którą na Tajwanie spotkał się Tomasz Sajewicz. W kolejnym odcinku cyklu Tomek w Azji - o hakerach, polityce i transparentności po demokratycznej stronie Cieśniny Tajwańskiej.

Łączenie z Tomkiem Sajewiczem, który był w koreańskiej Sstrefie zdemilitaryzowanej - jednym z najniebezpieczniejszych miejsc na ziemi, które jednocześnie jest sanktuarium przyrody. Koreańska strefa zdemilitaryzowana rozdzielająca dwa państwa koreańskie to ciągnący się przez 250 km pas szczelnie zaminowanego pola.

Jakie są różnice pomiędzy życiem w Korei Północnej i Południowej? W tym odcinku Tomek Sajewicz przybliża nam nerwowy i emocjonalny temperament localsów oraz ich zwyczaje. Mówi także o rosnącej znieczulicy społecznej wobec tragedii rozgrywających się w Korei Północnej. 

To tak popularny gatunek muzyczny w kraju, z którego pochodzi, że tamtejsze gazety mają osobne strony poświęcone tej muzyce jak i najdrobniejszym szczegółom życia jej wykonawców. Ci – traktowani są co najmniej tak, jak pół wieku temu traktowano członków legendarnego zespołu The Beatles. Choć mało kto poza granicami Korei Południowej rozumie słowa piosenek śpiewanych w podobnej melodyce, to K-POP - bo o nim mowa - kontynuuje tryumfalny pochód przez świat muzyki i szturmem wdarł się także w gusta słuchaczy znad Wisły? 

Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump ma niebywałą umiejętność - niektóre jego decyzje są tak zaskakujące, że wcześniej po prostu takie sytuacje "nie przyśniłyby się filozofom". Tak stało się pod koniec tego tygodnia, kiedy amerykańskie biuro bezpieczeństwa wewnętrznego cofnęło akredytację na nabór zagranicznych studentów dla jednego z najbardziej prestiżowych uniwersytetów świata - Harvardu. Powody? Na uczelnianym kampusie miał szerzyć się antysemityzm, a władze szacownej uczelni są "w bliskiej współpracy z Komunistyczną Partią Chin". Tomek Sajewicz wyjaśnia dlaczego od wczoraj w Chinach nie mówi się prawie o niczym innym, jak o decyzji dotyczącej Harvardu.

Prawie dwa miliony osób zostało zamordowane w trakcie rządów Czerwonych Khmerów w Kambodży. Minęło już pół wieku od zajęcia przez nich stolicy kraju, Phnom Penh. Choć w Kambodży po dziś dzień działa Międzynarodowy Trybunał ds. Osądzenia Zbrodni Czerwonych Khmerów, który sądzi przedstawicieli ówczesnego reżimu, to wielu zwykłych mieszkańców po 5 dekadach wciąż nie ma poczucia sprawiedliwości. Materiał o pamięci jednej z najmroczniejszych kart historii XX wieku w Kambodży.

Długi marsz zmierza w stronę Niebiańskiego Pałacu z Jadeitowym Królikiem na pokładzie... Nie jest to tajny szyfr, ani też część bajkowej opowieści, ale dziejąca się tu i teraz historia chińskiego programu kosmicznego. Tomek Sajewicz zabiera nas w Kosmos według Chin. 

Takie pytanie codziennie zadają sobie mieszkańcy Kaszmiru, zarówno po jego pakistańskiej, jak i indyjskiej stronie. 22 kwietnia na terenach kontrolowanych przez Indie doszło do zamachu, w którym zginęło 26 turystów. Władze Indii oskarżyły Pakistan o wspieranie terroryzmy. Rząd w Islamabadzie zaprzeczył. Stawką w grze jest nie tylko pokój, ale także woda. Indie wycofały się z porozumienia gwarantującego Pakistanowi dostęp do wód Indusu. O tym, co dzieje się w Kaszmirze na granicy Indii i Pakistanu. 

Gdzie wielkanocne pieśni i modlitwy śpiewane są na buddyjską modłę? Czy w Chinach, gdzie komunistyczna partia ma monopol na wszelkie sfery życia - jest miejsce na religię? Tomek Sajewicz tym razem zabiera nas w wielkanocną podróż do Chin i na Filipiny, gdzie jeden odważny człowiek już od prawie czterech dekad wciela się w rolę umierającego na krzyżu Chrystusa.