Emancypacje

In the 55th episode we talk to Santiago Roncagliolo, a renowned Peruvian writer and recipient of the prestigeous Alfaguara Novel Prize (2006) for his novel "Red April" (Czerwony kwiecień). Its Polish translation was re-published by Artrage in April 2026. Together with a reportage about the Shining Path's leader Abimael Guzman - "The Fourth Sword" (Czwarty miecz) these two books bring the story of the civil war in Peru to the reader in a gripping and informative way. Listen to our conversation wherever you get your podcasts from and stay tuned for the upcoming Polish translation of the episode!

W 54. odcinku przyglądamy sie dziejom Rewolucji Gwatemalskiej zwanej też Dziesięcioletnią Wiosną (1944-54) i 36-letniej wojny partyzanckiej, 30. rocznicę zakończenia której obchodzimy w tym roku. Czy Gwatemala jest kluczem do zrozumienia dziejów imperialistycznego wyzysku w Ameryce Łacińskiej, jak pisał Eduardo Galeano? Czy Ryszard Kapuściński właściwie opisał system półniewolniczego wyzysku na gwatemalskiej prowincji? Co w Gwatemali robili trockiści zafascynowani UFO? Czy pokojowa noblistka Rigoberta Menchu podkoloryzowała swą słynną, dramatyczną relację ukazującą tragedię Majów na gwatemalskich wyżynach? Czy ludobójstwo rdzennej ludności idzie w parze z telewizyjnym show ewangelizacyjnym? Posłuchajcie o niesamowitych, tragicznych, ale i przepełnionych nadzieją losach walk o równość i prawa człowieka w Gwatemali.

We're back with our 53rd episode! Our guests are Denys Pilash, political scientist and democratic socialist from Kyiv, Ukraine and Igancy Jóźwiak, a sociologist, anthropologist and trade unionist from our hometown of Warsaw Poland. We talk about the Ukrainan people's long and ongoing struggle against the Russian chauvinism and imperialism. After discussing Ivan Dzyuba's Marxist-Leninist critique of the Soviet oppression of the Ukrainian society, culture and language, we move to another important book on this issue by Stephen Velychenko. Then we focus on the current events in the war-torn Ukraine and the fate of the anti-authoritarian and left-wing forces participating in fending off the Russian invasion. We also talk about the colonial mindset of large parts of the "Western Left" when it comes to taking stance on Ukraine and Russia as well as number of other issues. The accompanying graphic is a work of David Chichkan, a recently martyred anarchist soldier and artist who is also mentioned in our conversation.

Wracamy po przerwie z 52 odcinkiem. Opowiadamy o Young Patriots Organization (YPO) - Organizacji Młodych Patriotów. Utworzona pośród gorączki późnych lat 60. XX w. w chicagowskim slumsie Uptown YPO zrzeszała ubogich imigrantów i imigrantki zarobkowe z południa USA. U boku Czarnych Panter, Patrioci organizowali programy dożywiania biednych, darmową pomoc lekarską i dentystyczną oraz ochronę przeciwko rasistowskim policjantom. A wszystko to w kowbojskich kapeluszach i pod flagą Konfederatów uchodzącą raczej za symbol białej supremacji i systemu plantacyjnego niż równości i społecznego wyzwolenia wykluczonych. Zapraszamy na audycję o krókotrwałym, choć niezwykle wymownym politycznie fenomenie Młodych Patriotów.

Wersja z polskim tłumaczeniem odcinka nr 51. Kontynuujemy mini-serię "Teologie wyzwolenia" rozmową z rabinkami Arianą Katz i Jessicą Rosenberg o możliwych znaczeniach teologii wyzwolenia w judaizmie. Ariana i Jessica są autorkami książki "For Times Such As These: A Radical's Gudie to the Jewish Year" (Wayne University Press 2024). Rozmawiamy o przecięciu żydowskiej religijności i aktywizmu propalestyńskiego, antyrasistowskiego, queerowego i związanego z wieloma innymi ruchami emancypacyjnymi. Nasze gościnie są czonkiniami rady rabinicznej Jewish Voice for Peace. Zajrzyjcie na ich strony internetowe oraz na stronę książki, o której wspominamy w audycji: https://www.arianakatz.com/ https://www.jessicafaithrosenberg.com/about-me https://www.fortimessuchasthesebook.com/

In the third part of our mini-series called "Liberation Theologies" we talk to rabbis, authors and organisers Ariana Katz and Jessica Rosenberg. Although the idea od liberation lies at the very core of Judaism, the question about the possible meanings of the Jewish liberation theology is a very complex one. Ariana and Jessica take us through their reflections on the subject. We also discuss their magnificent book "For Times Such as These: A Radical's Gudie to the Jewish Year" (Wayne University Press, 2024) in which they propose a certain interpretation of Jewish spiritual practice, empathy and community-building and connect it to numerous contemporary struggles: anti-racist, ecological, feminist and gender-related, anti-colonial an anti-Zionist while not falling into the trap of ideological superficiality.

W drugiej odsłonie mini-cyklu "Teologie wyzwolenia" dyskutujemy z Miszą Tomaszewskim z magazynu lewicy katolickiej "kontakt" o latynoamerykańskiej katolickiej teologii wyzwolenia. Usiłujemy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego w łonie zblatowanego z lokalnymi reżimami Kościoła w Ameryce Południowej i Środkowej wyłonił się nurt głoszący tak rewolcuyjne hasła, jak to wypowiedziane niegdyś przez Ernesto Cardenala - księdza i ministra kultury w rewolucyjnym rządzie nikaraguańskim: "Jezus zaprowadził mnie do Marksa" lub inne autorstwa dominikanina Gustavo Gutierreza - jednego z założycieli teologii wyzwolenia, że tylko socjalizm może przybliżyć człowieka do chrześcijańskiej wizji zbawienia. Rozmawiamy o dziejach teologii wyzwolenia, jej związkach z polityką i relacjach z niekiedy wprost wrogim wobec niej Watykanem.

W 49. odcinku rozmawiamy z Howiem Hawkinsem, jednym z liderów Green Party of the United States. Jako dośiadczony działacz związkowy, polityczny i ekologiczny, Howie zaangażowany jest w budowanie solidarności międzynarodowej z Ukrainą oraz niezależnej od Partii Demokratycznej lewicowej polityki w USA. Rozmawiamy o czerwono-zielonych sojuszach, jego współpracy z Murray'em Bookchinem (ekologiczny municypalizm, który miał wpływ na ruch kurdyjski), zwycięstwie Trumpa i wielu innych, ważnych dla lewicy sprawach. Polecamy stronę Howiego: https://howiehawkins.us/

In the 49th episode we talk to Howie Hawkins, a former Teamsters trade union activist, one of the leaders of the Green movement in the USA and former canidate for numerous public offices representing the Green Party of the United States. Howie visited Poland as part of his European tour devoted primarily to strenghtening the international solidarity with Ukraine which he supports from the ecosocialist perspective. We talk about the intersection of the Red and the Green in the context of a global surge of the far-right, Trump's victory, Russian imperialism and Ukrainian resistance as well as Murray Bookichin who once inspired Abdullah Ocalan and the Kurdish movement and whose social-ecologist ideas inspired Howie's succesful efforts to push the American Greens towards a socialist programme. Please visit Howie's website which is full of interesting resources and dispatches from his European tour: https://howiehawkins.us/

Rozmową z dwoma wiodącymi uczonymi zajmującymi się Alim Szariatim rozpoczynamy mini-cykl "Teologie wyzwolenia". Naszymi gośćmi są prof. Dustin J. Byrd (University of Olivet, Michigan) i prof. Seyedjavad Miri (Instytut Humanistyki i Studiów Kulturowych w Teheranie). Ali Szariati należał do najważniejszych intelektualistów islamskich XX w. W Polsce pozostaje raczej nieznany. Czy był nowoczesnym islamskim radykałem, czy też religijnym kosmopolitą? A może islamskim anarchistą? Dlaczego bezpieka szacha Iranu więziła go i torturowała? Opowiemy też o rewolucyjno-dialektycznym ujęciu jedności Boga (tauhid), podobieństwie założeń szkoły frankfurckiej i postępowych muzułmanów w Iranie oraz o roli Szariatiego w ukształtowaniu rewolucji irańskiej, której tryumfu nie dożył. Zmarł w 1977 r. w Anglii, wielu twierdzi, że w wyniku zamachu dokonanego przez policję polityczną SAVAK.

We begin our new mini-series "Liberation Theologies" where we look at the intersection of emancipatory politics and religion with an exciting conversation about Ali Shariati, a renowned Iranian revolutionary, sociologist, political theologian and theoretician. Our guests are two major specialists in this field: prof. Dustin J. Byrd (The University of Olivet) and prof. Seyedjavad Miri (Institute for Humanities and Cultural Studies in Tehran). As regular collaborators they authored and edited several important books together, including "Ali Shariati and the Future of Social Theory: Religion, Revolution, and the Role of the Intellectual" (Brill, 2017). Take a deep dive into Shariati's contribution to political philosophy and the Iranian Revolution the victory of which he did not live to see. Yo can learn more about our distinguished guests here: https://dustinjbyrd.org/ https://criticaltheoryofreligion.academia.edu/seyedjavadmirimeynagh Don't forget to leave us your positive review wherever you listen to our podcast! Thank you!

W 47. odcinku opowiadamy o radykalnych wizjach żydowskiej państwowości i stosunków społecznych. Od antysyjonistycznej nowej lewicy izraelskiej znanej przede wszystkim z organizacji i pisma Matzpen (hebr. "kompas"), przez ludowy, mizrachijski i inspirowany afroamerykańską organizacją ruch Czarnych Panter po rasistowskie, ultranacjonalistyczne i mesjanistyczne wizje Meira Kahane, którego walka z antysemityzmem zawiodła z brooklyńskich synagog aż do izraelskiego imperializmu o religijnej podbudowie. Mówimy też o żydowskiej kontrkulturowej lewicy z kręgu magazynu "Tikkun", a także o tym, w jaki sposób wszytkie te pozornie marginalne zjawiska pozwalają nam zrozumieć tragiczną degenerację Państwa Izrael bez pamięci masakrującego dziś ludność Strefy Gazy pod pretekstem rzekomej chęci uwolnienia zakładników i zakładniczek, a nawet samoobrony przed nową Zagładą Żydów i Żydówek...

45 lat po tryumfie ludowej rewolucji pod wodzą Sandinistowskiego Frontu Wyzwolenia Narodowego w Nikaragui rozmawiamy z byłym niemieckim narzędziowcem, inżynierem i związkowcem z IG Metall Matthiasem Schindlerem. Poświęcił on około 40 lat budowaniu solidarności z rewolucją nikaraguańską. W 46 odcinku skupiamy się zarówno na jej osiągnięciach, jak i porażkach. Matthias jest dziś krytykiem reżimu Daniela Ortegi i Rosario Murillo, który w 2018 brutalnie stłumił ludowe powstanie wywołane antyspołeczną polityką FSLN i przemocą policyjną. Matthias jest dziś na emeryturze i przygotowuje na Nowym Uniwersytecie Lizbońskim rozprawę doktorską poświęconą sandinizmowi i jego ewolucji w kierunku zdegenerowanego "ortegizmu".

45 years after the tryumph of the Sandinista-led popular revolution in Nicaragua, we talk to Matthias Schindler who devoted around 40 years of his life to building international solidarity with this revolution. We focus on both its achievements and its failures. The latter resulted in a brutal assault on a popular 2018 mobilisation against the corruption and antisocial policies of the once glorious FSLN. Matthias is a former local leader in IG Metall - a major German trade union. After organising support for the Sandinistas for many years, he became a vocal critic of the degenerated Ortega-Murillo regime. He has written about Nicaragua extensively and is currently working on his PhD on this subject at New University of Lisbon.

W 50. rocznicę Rewolucji Portugalskiej określanej również jako Rewolucja Goździków powracamy do tego tematu, którym 5 lat temu rozpoczęliśmy "nadawanie" Emancypacji! Tym razem jednak spojrzymy na relacje polsko-portugalskie. Opowiemy o tym, dlaczego Edward Gierek i jego rząd obawiali się rewolucji, a z Portugalią chcieli handlować rybami, nie patrzeć na przejmowanie fabryk przez portugalskich robotników i robotnice. Będzie również o roli Portugalskiej Partii Komunistycznej, która dla możliwości wybuchu rewolucji zrobiła równie wiele co... dla stłumienia radykalnych żądań społeczeństwa zrzucającego ciężar anachronicznej i faszystowskiej dyktatury utrzymującej ostatnie "tradycyjne" imperium kolonialne.

Użycie słowa "komunistyczna" w nazwie organizacji politycznej w erze reaganowskiej musiało oznaczać jedno: celem tej organizacji nie była walka o władzę, lecz walka przeciw niej. Historia Komunistycznej Organizacji 19 Maja nie opowiada o grupie rozkapryszonych studentów podejmujących walkę zbrojną. Jest to wielowątkowa, dość smutna, lecz jednocześnie niezwykle nasycona politycznie opowieść o końcu pewnej epoki. Opowiadamy o niej w 44. odcinku Emancypacji. Zapraszamy!

Więcej gości i więcej muzyki! Zapraszamy na wyjątkowe, ostatnie Emancypacje nagrane w 2023 r.! Strajk zawsze był podstawową bronią uciśnionych. Historia praktyki strajkowej jest jednak bogata i pełna rozmaitych zwrotów. W 43. odcinku Emancypacji rozmawiamy z Jakubem Grzegorczykiem, Katarzyną Rakowską i Michałem Sobolem, członkami OZZ Inicjatywa Pracownicza i autorami książki "Spór zbiorowy i strajk. Poradnik dla działaczy i działaczek związkowych". Jakie formy strajki przyjmowały na przestrzeni dziejów? Czy wciąż warto strajkować? Posłuchajcie już teraz.

Życie Monte Melkoniana bez wątpienia stało się wielowymiarową opowieścią atrakcyjną dla wielu. Dziś mają ją na ustach armeńscy propagandziści, byli i obecni rewolucjoniści, azerscy politycy, a czasami też międzynarodowi badacze. Marksistowski rewolucjonista, wielki humanista i bojownik o prawa mniejszości, a może armeński nacjonalista odpowiadający za czystki etniczne? Bohater pierwszej wojny o Karabach i obrońca ubogiej ludności regionu? Typowy zachodni awanturnik, którego osobiste "oświecenie" uczyniło zamachowcem i żołnierzem? W 42. odcinku zastanawiamy się, kim był Monte Melkonian.

W 41. odcinku rozmawiamy z Bibianą Candią, autorką poruszającej powieści "Cukier" wydanej niedawno przez Art Rage w polskim tłumaczeniu Katarzyny Okrasko. Oparta na faktach książka opowiada o losach ubogich chłopów z Galisji zwabionych obietnicą wysokich zarobków i lepszego życia na Kubę, gdzie potraktowano ich jako substytut afrykańskich niewolników. Historia dotyczy końca XIX w., lecz odsłania wiele działających współcześnie mechanizmów. Tym odcinkiem rozpoczynamy nieregularny mini-cykl audycji o kulturowych przedstawieniach niewolnictwa.

With our 41st episode we begin a non-regular mini series on different faces of slavery, its cultural representations and resistance to it. We talk to Bibiana Candia, an acknowledged writer and journalist of Galician origin about her brilliant debut historical novel "Azucre" which was translated into Polish by Katarzyna Okrasko and published by ArtRage in 2023. It is a beutifully written fact-based story of Galician peasants who traveled to Cuba in late 19th century tempted by the promise of better life but end up as slaves at a sugar cane plantation. They were used by greedy landlords as substitutes for Black African slaves after the slavery was formally abolished in Cuba in 1886. Stay tuned for more episodes in this series!

Trzecia odsłona nieregularnego cyklu HWDP poświęcona jest najnowszej historii francuskiej policji. Służby, która pomimo wielkich reform jakie przeszła na przestrzeni wielu dekad, wciąż dopuszcza się oburzających aktów przemocy o rasistowskim tle. Czy powinno to dziwić, skoro jeden z najpotężniejszych ludzi we francuskim systemie policyjnym XX w. był nazistowskim kolaborantem, który Żydów i Żydówki wysyłał do obozów koncentracyjnych, a Algierczyków kazał bić i topić w rzece? Czy kolonialne dziedzictwo francuskiej policji odgrywa rolę zabójstwach takich, jak Nahela Merozuka w 2023 r.? Zapraszamy do słuchania!

W czwartej odsłonie mini-serii "Żydzi, Historia, Opór" rozmawiamy z Anną Szybą, tłumaczką i badaczką szkolnictwa żydowskiego o Centralnej Żydowskiej Organizacji Szkolnej (skrót w jidysz CISZO). Jaki był program nasyconego postępowymi ideami świeckiego szkolnictwa żydowskiego w języku jidysz? Jak CISZO znajdujące się pod silnymi wpływami socjalistycznego Bundu kształciło dzieci w gęstniejącej politycznej atmosferze autorytarnej Polski lat 30. XX wieku? Jakie czarne legendy o nauczycielach CISZO krążyły w konserwatywnych środowiskach żydowskich? Zapraszamy do słuchania!

This is the English version of the 38th episode in which we talk to Zbigniew M. Kowalewski about his new book "Ukraińskie rewolucje" (Ukrainian revolutions) which was published recently in Polish. We ask our guest about the Ukrainian national revolution of the years 1917-1920 - a process intertwined (and partially opposed to) with the Russian revolution, the failure of Lenin's "right of nations to self-determination" in Ukraine, the independent communist-Borotbist movement in Ukraine, the oligarchic rebellion in Donbass in 2014 and many other important historical and contemporary issues.

W 38. odcinku rozmawiamy ze Zbigniewem M. Kowalewskim o jego nowej książce "Ukraińskie rewolucje". Autor opowiada m.in. o wielonurtowej ukraińskiej rewolucji narodowej w dobie rewolucji w Rosji w 1917 r., niezależnym od Moskwy ukraińskim ruchu komunistycznym w tamtym czasie. Rozmawiamy też o faktycznym fiasku hasła Lenina o "prawie narodów do samookreślenia aż do oderwania się" i o rosyjskim imperializmie, którego nie zmiotła w żadnym razie Rewolucja Październikowa. Mówimy też o przyczynach fali pogromowej w Ukrainie w 1919 r. Następnie, przechodzimy do oligarchicznej rebelii w Donbasie z 2014 r. i i wyjaśniamy jak łączy się ona z trwającą agresją rosyjską i dlaczego oligarchia w rodzaju "czekoladowego Poroszenki" to nie to samo, co władza i wpływy post-stalinowsko-biurokrtatycznej oligarchii kapitalistycznej z Donbasu.

W 37. odcinku mamy zaszczyt rozmawiać z Claudią Salazar Jiménez (California Polytechnic University, Pomona, znaną peruwiańską pisarką, redaktorką i krytyczką literacką. Jej głośna i znakomicie przyjęa powieść "Krew o świcie" ukazała się w języku hiszpańskim w 2013 r., a w 2023 możemy czytać ją w tłumaczeniu na polski (tłum. Tomasz Pindel), które wydało wydawnictwo Art Rage. Rozmawiamy o historii konfliktu zbrojnego w Peru lat 80. i 90. XX wieku. O partyzantce Świetlistego Szlaku, prawicowej dyktaturze Alberto Fujimoriego, przemocy wobec kobiet, a także o niedawnych masowych protestach przeciwko odradzającemu się autorytaryzmowi w Peru.

In the 37th episode (and 2nd in English) we are honoured to talk to Claudia Salazar Jiménez (California Polytechnic University, Pomona), a renowned Peruvian writer and literary critic. Her critically acclaimed debut novel "Blood of the Dawn" was published originally in 2013 but this year its translation into Polish (by Tomasz Pindel) was published by Art Rage under the title "Krew o świcie". Our conversation revolves around the difficult social issues covered in Claudia's magnificent book: the Shining Path guerilla, the gender-based violence during the internal conflict in Peru as well as the current political turmoil in this South American country.

W trzeciej odsłonie cyklu "Żydzi, Historia, Opór" rozmawiamy z dr Janem Rybakiem (Birkbeck, University of London) o jego książce "Everyday Zionism in East-Central Europe: Nation-Building in War and Revolution 1914-1920" (Oxford University Press, 2021). Rozmawiamy o źródłach lewicowego syjonizmu w Polsce, relacjach Poalej syjonistów z innymi organizacjami politycznymi i ich zaangażowaniu w pomoc humanitarną podczas I Wojny Światowej oraz po jej zakończeniu. Odcinek został najpierw opublikowany w angielskiej wersji językowej.

This is the first episode of our podcast in English. We are joined by dr Jan Rybak (Birkbeck, University of London) who is the author of the book "Everyday Zionism in East-Central Europe: Nation-Building in War and Revolution, 1914-1920". We talk about the left-wing Zionists' political choices, relations with other parties of the Jewish Left, relief and welfare work and strategies for building their political project amidst the horrifying crisis caused by the First World War. You can find us on Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100050554958053 and on our rarely used Instagram account: https://www.instagram.com/emancypacje/. E-mail us at: [email protected]

W drugiej odsłonie miniserii "Żydzi, Historia, Opór" rozmawiamy z Natalią Moskal - współzałożycielką wydawnictwa Fame Art Books &Music i tłumaczką twórczości Ester Singer Kretiman. Ester była siostrą dwóch słynnych braci - Izaaka Baszewisa Singera, laureata literackiej Nagrody Nobla w 1978 roku oraz Izraela Joszui Singera, pisarza według wielu obdarzonego nawet większym talentem. Ester nigdy nie doczekała się ani sławy, ani nawet realnego wsparcia ze strony słynnych braci. Pomimo mnóstwa przeciwności, Ester Singer Kretiman w swych trzech opublikowanych książkach stworzyła wciągający, przejmujący i bardzo krytyczny obraz stosunków panujących w obrębie patriarchalnej rodziny i konserwatywnej społeczności. Poświęciła też wiele miejsca zagadnieniom politycznym, rozmaitym formom opresji kobiet i strategiom cichej walki z nimi. Zapraszamy do wysłuchania naszej rozmowy o tych i wielu innych sprawach.

Szapsel Rotholc, pierwszy żydowski mistrz Polski w boksie został kilka lat temu przypomniany przez Szczepana Twardocha, który uczynił go pierwowzorem głównego bohatera swej głośnej powieści "Król". Szapsel był wielkim sportowcem i postacią kontrowersyjną ze względu na swoją działalność w warszawskim getcie. Ale miał też brata, który podążył inną drogą. Gerszon został działaczem Poalej Syjon-Lewicy i żołnierzem Brygad Międzynarodowych w Hiszpanii. Obaj bracia mają na różne sposoby i pomimo wszelkich dzielących ich różnic biograficznych, na pewnym etapie życia stali się symbolami walki z faszyzmem. Szapsel jako bokser, Gerszon zaś jako żołnierz-ochotnik. W 34. odcinku rozmawiamy z Jeremim Galdamezem, odkrywcą historii Gerszona Rotholca, o niesamowitym życiu dwóch krewkich braci z warszawskich Nalewek.

Działalność Lewicowej Opozycji w Wietnamie jest nieco zapomnianym, choć bardzo znaczącym etapem rewolucyjnej historii tego kraju. brutalne stłumienie ludowego powstania w Sajgonie w 1945 r., w którym trockiści odegrali istotną rolę jest krwawą plamą na honorze Ho Chi Minha, późniejszego idola sojuszników ruchów antykolonialnych na całym świecie. Ale historia wietnamskiej Lewicowej Opozycji jest też pełna paradoksów, jak choćby wydawanie wspólnie ze stalinistami pisma "La Lutte" (Walka) i startowanie z nimi do wyborów lokalnych w latach 30. O mniej znanym rozdziale historii ruchu antykolonialnego w Wietnamie opowiadamy w 33. odcinku Emancypacji.

Skąd właściwie wzięli się Czerwoni Khmerzy? Czy o zbrodniczym reżimie w Kambodży należy mówić wyłącznie jako o synonimie zbrodni właśnie, czy może warto jednak przyjrzeć się kontekstowi historycznemu, z którego wyrósł? Dlaczego właściwie ten nacjonalistyczny reżim nazywa się komunistycznym? Zapraszamy na 32. odcinek Emancypacji, w którym mówimy o zagadnieniu znanym, choć wciąż rozumianym głównie przez pryzmat zachodniej potrzeby wskazywania zewnętrznego, "egzotycznego piekła".

W latach 1967-1970 w Nigerii rozegrał się wielki dramat ludności cywilnej. Na dążenia secesjonistyczne zbuntowanych wojskowych rząd nigeryjski odpowiedział całkowitym embargiem gospodarczym. Z czasem blokada objęła nawet część pomocy humanitarnej. W 31. odcinku mówimy o Biafrze i nigeryjskiej wojnie domowej. Co czyniło ten konflikt tak ważnym i dlaczego jest on w dużej mierze pomijany w edukacji historycznej w samej Nigerii i poza nią? Dlaczego Biafra do pewnego stopnia podważyła sojusze w ramach wielkich, zimnowojennych obozów politycznych? Jakie są związki ludu (narodu?) Igbo z judaizmem i syjonizmem? Wreszcie, czy projekt biafrański to już na pewno tylko historia?

Minęła dekada odkąd świat zaczął baczniej przyglądać się wydarzeniom w syryjskiej części Kurdystanu. Bezpośrednim powodem był heroiczny opór stawiany przez Kurdyjki i Kurdów Państwu Islamskiemu. Jednak w tym rozdartym wojną regionie zwanym Rożawą trwałą już wówczas rewolucja oparta na trzech filarach: demokratycznym konfederalizmie, wyzwoleniu kobiet i ekologii. Jaki jest jej stan dzisiaj i jak proces ten rozwijał się przez ostatnich 10 lat? Jak wygląda sytuacja w samej Rożawie i jakie znaczenie ma dla niej międzynarodowa solidarność? O tych i wielu innych zagadnieniach rozmawiamy z Rafałem Rudnickim z inicjatywy Kurdystan.info https://www.facebook.com/kurdystan.info/

Dr Walter Rodney był jednym z najważniejszych intelektualistów międzynarodowego ruchu Black Power. Jego słynna książka "How Europe Underdeveloped Africa" należy do kanonu krytyki antykolonialnej i studiów nad imperializmem. Ale Rodney to nie tylko książki i uniwersyteckie sale. To przede wszystkim historia pełnego zaangażowania w walkę z rozmaitymi formami rasizmu. Walka o jedność pracowników pochodzenia afrykańskiego i indyjskiego na Karaibach i przeciwko sprzedajnym postkolonialnym elitom. W 29. odcinku opowiadamy o tym wielkim bojowniku, jego działalności na trzech kontynentach i męczeńskiej śmierci z rąk zdegenerowanego pseudolewicowego rządu w Gujanie.

W 28. odcinku rozmawiamy z dr Małgorzatą Büthner-Zawadzką o jej najnowszej książce "Kobiety i LGBT-y. Razem za równością". Jest to zbiór aż 21 wywiadów z osobami uczestniczącymi w protestach, które w 2020 r. wywołała decyzja Trybunału Konstytucyjnego kierowanego przez J. Przyłębską wprowadzająca niemal całkowity zakaz przerywania ciąży w Polsce. Rozmawiamy o wspólnej walce kobiet i społeczności LGBT, zastanawiamy się, czy owa niespełniona queerowa prawie-rewolucja należy już do historii, gdzie sięgają jej korzenie i kim są jej bohaterki i bohaterowie.

W 27. odcinku rozmawiamy z dr Piotrem Cichockim (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UW). Nasz gość prowadzi badania m.in. w północnym Malawi i Tanzanii, a ważnym ich wątkiem jest lokalna muzyka i jej społeczno-polityczne konteksty. W Emancypacjach opowiada m.in. o politycznym wykorzystywaniu muzyki i tańca przez autorytarny reżim Hastingsa Kamuzu Bandy w Malawi oraz o dzisiejszych echach afro-socjalistycznego, tanzańskiego projektu ujamaa. W tym odcinku, dzięki uprzejmości naszego gościa wykorzystane zostały nagrania utworów malawijskiego zespołu Tonga Boys: https://tongaboys.bandcamp.com/album/umoyo-wa-muthempire-live-in-the-temple wydane przez wytwórnię 100Hz: https://www.facebook.com/Stowarzyszenie1000Hz/.

Niedawny wybuch wulkanu Hunga Tonga i wywołane przez niego tsunami na chwilę zwróciły uwagę świata na małe wyspiarskie państwo na Pacyfiku. Tonga leży na peryferiach globalnego kapitalizmu, ale nie pod względem sportowym. Jest bowiem "źródłem" utalentowanych zawodników rugby, których zwabiają do siebie zamożniejszej kraje. W 26. odcinku i trzecim w "paśmie sportowym" opowiemy trochę o globalizującym się rugby, elementach jego kolonialnego dziedzictwa, o jego postępowych aspektach i o oporze jaki Tongijczycy stawiają rozmaitym przeciwnościom właśnie za sprawą rugby.

30 listopada 2021 r. Barbados dokonał symbolicznego zerwania z dziedzictwem kolonializmu i ogłosił się republiką, wypowiadając podległość wobec monarchii brytyjskiej. Jakie znaczenie ma ten gest w kontekście dziejów modelu plantacji stworzonego na tej karaibskiej wyspie przez białego angielskiego arystokratęJamesa Draxa? W drugiej części audycji przyglądamy się historii rewolucji Black Power, która w 1970 r. wstrząsnęła Trynidadem i Tobago. Jej czołowym hasłem była jedność pracowników i pracownic afro-karaibskich i indo-karaibskich.

Z Zofią Rojek, kuratorką wystawy "Niewidoczne. Historie warszawskich służących" (do zobaczenia w Muzeum Warszawy do 20 marca 2022 r.) i redaktorką merytoryczną towarzyszącej jej książki rozmawiamy o dziejach grupy społecznej, która w dwudziestoleciu międzywojennym stanowiła 20 proc. całej siły roboczej w Warszawie. Mówimy o potwornym wyzysku tysięcy tych ekonomicznych migrantek ze wsi, bez któych mieszczaństwo i warstwy uprzywilejowane nie mogłyby zbudować swej pozycji. Ale także o oporze podejmowanym przez służące i współczesnych kontekstach historii opowiedzianej na wystawie.

23 odcinek poświęcamy skromnemu fragmentowi długich dziejów policyjnej kontroli granic. Bez bardzo rozbudowanego wykładu o przeszłości, ale zarysowując historyczny kontekst działalności współczesnych służb granicznych. Czy sprawców państwowej przemocy wobec migrantów i migrantów na granicy polsko-białoruskiej może coś łączyć z Ku Klux Klanem i historią kolonizacji Australii? Czy miejsce, w którym przetrzymuje się osoby migrujące można nazwać obezem koncentracyjnym? Wspomnimy też o tym, jak polska szkoła za pomocą ksenofobicznego przekazu utrwala symboliczne granice w naszych głowach.

W 22. odcinku Emancypacji rozmawiamy z Łukaszem Barysem, autorem powieści "Kości, które nosisz w kieszeni". Książka opowiada o dorastaniu w ubóstwie w małym mieście, o podziałach klasowych i ich przejawianiu się w codziennym życiu. A także o duchach przybywających z przeszłości, o wymazywanej historii, legendach i przyrodzie w czasach zmian klimatycznych.

W latach 1996-2006 w Nepalu, o którym w Polsce wspomina się głównie wtedy, gdy ktoś znów postanowi wejść na himalajski szczyt, trwała wojna domowa. Maoistowscy rebelianci i rebeliantki doprowadziły do obalenia monarchii i skierowały Nepal na drogę modernizacji i demokratyzacji. Czym była rewolucja nepalska - jedyna zwycięska rewolucja o radykalnie lewicowej treści w XXI wieku? Czy w zacofanym himalajskim kraju powstała stalinowska republika, czy zupełnie inny system polityczny? Jaką rolę w nepalskiej rewolucji odegrała emancypacja kobiet i mniejszości etnicznych? O tych i innych sprawach mówimy w 21. odcinku Emancypacji.

Czy "Dzień Świra" oglądany niemal po 20 latach od premiery należy traktować jako tragikomiczny dokument o latach 90., czy też pozostaje on aktualnym komentarzem społecznym? Czy Adaś Miauczyński ma w sobie element protofaszystowski? Czy jest tylko sfrustrowanym nauczycielem z zakończonej już epoki "transformacji", a więc okresu restauracji kapitalizmu i przywracania demokracji liberalnej po 1989 roku, czy też może ma coś wspólnego z dzisiejszymi protagonistami nacjonalistyczno-konserwatywnego przesilenia? Na te i inne pytania staramy się odpowiedzieć w rozmowie z socjologiem i kulturoznawcą Arturem Maroniem.

W 19. odcinku gościmy Agatę Maksimowską, prezeskę Stowarzyszenia im. Szymona An-skiego (http://www.anski.org/) i autorkę książki "Birobidżan. Ziemia, na której mieliśmy być szczęśliwi" oraz Manię Cieślę, która we wspomnianym stowarzyszeniu koordynuje projekt "Kibuc na Grochowie". Rozmawiamy o niezwykłej historii kibucu na stołecznym Grochowie oraz tragicznych, choć i fascynujących losach radzieckiego projektu kolonizacji ziem dalekiego wschodu rękami swych żydowskich obywateli i obywatelek.

Kiedy członkowie i członkinie gangu przestają widzieć sens w ulicznych bójkach z innymi, podobnymi grupami i dostrzegają szansę w pokoju, rasiści i imperialiści zaczynają mieć poważny problem... W 18. odcinku Emancypacji rozmawiamy o portorykańskich i afroamerykańskich gangach z Południowego Bronxu, które w latach 70., pod wpływem organizacji (a wczesniej także gangu) The Young Lords upolityczniły się i podjęły walkę o sprawiedliwość społeczną oraz o niepodległość Portoryko.

Boks zawodowy może wydwać się ultra-patriarchalnym spektaklem, jednak w jego dziejach nie brakuje historii druzgocących stereotypy. Historia Emile'a Griffitha, sześciokrotnego mistrza świata w trzech kategoriach wagowych należy do najciekawszych z nich. W 17. odcinku opowiadamy właśnie o tym wielkim mistrzu z lat 50. i 60., a także o innych nieheteronormatywnych uczestnikach świata męskiego boksu profesjonalnego.

Media na całym świecie przez wiele lat pielęgnowały wizerunek Kraju Basków jako niebezpiecznego miejsca nierozerwalnie związanego z terroryzmem nacjonalistycznym. W związku z tym, zaciemnieniu uległa rzeczywista, skomplikowana polityczna treść walki baskijskiej tzw. lewicy abertzale o niezależność od państwa hiszpańskiego. Natomiast społeczeństwo baskijskie poddawane było krzywdzącej stereotypizacji, która dziś, na szczęście, wydaje się przemijać. W 16. odcinku Emancypacji rozmawiamy o tych i wielu innych zagadnieniach z dr hab. Katarzyną Mirgos, autorką książki "Gure. Historie z Kraju Basków" (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2020).

W 15.odcinku rozmwiamy ze Zbigniewem Marcinem Kowalewskim, Zastępcą Redaktora Naczelnego dwumiesięcznika "Le Monde Diplomatique - edycja polska" i autorem pierwszej w historii polskiej książki o rapie. Po 26 latach od premiery doczekała się ona drugiego, rozszerzonego wydania. O politycznych korzeniach gangsta rapu, specyficznej ideologii organizacji Narodu Islamu i przemianach świadomości gangowej w radykalizm polityczny możecie posłuchać w "Emancypacjach", a przede wszystkim przeczytać w omawianej przez nas książce.

Feministyczny realizm społeczny "The Street" Ann Petry, autobiografia Iceberga Slima - chicagowskiego króla alfonsów, który ksywę zawdzięczał potrzebnej w jego profesji zdolności do powstrzymywania się od okazywania jakichkolwiek uczuć i mroczna uliczna proza o politycznym zabarwieniu autorstwa Donalda Goinesa... Dlaczego warto czytać popularną literaturę afroamerykańską sprzed kilku dekad w 2020 roku, gdy policja morduje George'a Floyda, a tak liczni raperzy przekonują, że wyzwolenie Czarnych nosi Rolexa i przyjedzie w nowym Lamborghini, a nie zostanie wywalczone w toku rewolucji społecznej? Zapraszamy na 14. odcinek Emancypacji!