Koło naczelnych

W świecie ludzi opieka nad starszymi osobami wydaje się czymś naturalnym. Jednak gdy spojrzymy na świat zwierząt, sytuacja okazuje się znacznie bardziej złożona. Czy z perspektywy ewolucyjnej 'starość' utożsamiana z osłabionym funkcjonowaniem fizycznym jest przydatna?

Czy delfiny naprawdę „uśmiechają się” do ludzi, a kontakt z nimi jest dla obu stron przyjemnością? Popularne wyobrażenia, utrwalone przez filmy i programy rozrywkowe to fikcja.

Samotny orangutan siedzący na skrawku wykarczowanego lasu deszczowego to jeden z najbardziej przejmujących obrazów współczesnego kryzysu przyrodniczego. To realny obraz losu najbardziej zagrożonych naczelnych świata. O ich sytuacji, o pionierskich badaniach Birute Galdikas oraz o tym, co naprawdę wiemy dziś o orangutanach, opowiada prof. Marcin Urbaniak.

Agility uchodzi za jedną z najbardziej widowiskowych i „niewinnych” form aktywności z psem. Kolorowe tunele, skoki przez przeszkody, slalomy i huśtawki kojarzą się z zabawą, ruchem i radością wspólnego spędzania czasu. Jednak granica między rekreacją a eksploatacją psa bywa zaskakująco cienka.

Zakaz uboju koni na mięso w Grecji, obowiązujący od 2020 roku, przeszedł w Europie niemal bez echa. A przecież był to precedens, który przynajmniej symbolicznie – zrównał konie z psami i kotami, nadając im status zwierząt chronionych przed najbardziej brutalnymi formami eksploatacji.

W ostatnich latach kilka dużych miast zdecydowało się całkowicie zlikwidować dorożki konne albo zastąpić je innymi rozwiązaniami. Zmiany wynikają przede wszystkim z bardzo negatywnego wpływu tej 'atrakcji turystycznej' na konie. Kampanie na rzecz likwidacji trwają m.in. w Amsterdamie, Dublinie, Nowym Yorku, Florencji, Rzymie i Wiedniu. Z dorożek konnych zrezygnowały już: Chicago, Málaga, Salt Lake City, Barcelona, Beijing, Bruksela, Londyn, Melbourne, Mumbai i częściowo Praga. Również kolumbijska Cartagena rozpoczęła wymianę konnych powozów na elektryczne pojazdy turystyczne. Kiedy Kraków?

W historii nauki regularnie pojawiają się badacze, którzy – przekraczając granice własnych dyscyplin – wywołują gwałtowne spory. Ich idee działają jak katalizator: prowokują ferment intelektualny, burzą ustalone hierarchie i zmuszają do ponownego namysłu nad tym, co uznawaliśmy za oczywiste.

Przez długi czas w biologii dominowało przekonanie, że zachowania seksualne zwierząt można wytłumaczyć niemal wyłącznie jednym celem: rozmnażaniem. Wszystko, co nie prowadziło bezpośrednio do powstania potomstwa, traktowano jako anomalię, błąd obserwacji albo temat niewygodny. Tymczasem współczesna etologia pokazuje, że rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona – i znacznie ciekawsza.

Czy zwierzę potrafi wyobrażać sobie coś, czego nie ma? Czy może rozumieć udawanie, fikcję i potencjalność – a więc fundamenty ludzkiej wyobraźni? Jedno z najgłośniejszych, a zarazem najbardziej niezrozumianych badań ostatnich lat sugeruje, że odpowiedź brzmi: tak. Bohaterem tego badania był bonobo o imieniu Kanzi, a jego historia ponownie rozbudziła spór o granice zwierzęcego umysłu.

Czy przyjaźń jest wyłącznie ludzkim przywilejem? Przez długie dekady nauka odpowiadała na to pytanie z dużą ostrożnością, a nawet sceptycyzmem. Dziś jednak coraz więcej badań i obserwacji etologicznych pokazuje, że bliskie, trwałe i emocjonalne relacje nie są zarezerwowane tylko dla ludzi. O przyjaźni zwierząt – zarówno wewnątrzgatunkowej, jak i międzygatunkowej – opowiadał w audycji Koło Naczelnych prof. Marcin Urbaniak.