Postać na środę

Jan Jonston (1603–1675) był szkockiego pochodzenia lekarzem, uczonym i kalwinistą, który osiedlił się w Lesznie. W latach 1623–1625 studiował na Uniwersytecie w Saint Andrews w Szkocji, gdzie zgłębiał język hebrajski, filozofię scholastyczną i teologię. Po powrocie do Polski osiedlił się w Lesznie, gdzie pełnił funkcję lekarza miejskiego, nadwornego medyka Leszczyńskich oraz nauczyciela w miejscowym gimnazjum. W 1656 roku, po zniszczeniu miasta podczas potopu szwedzkiego, Jonston przeniósł się na Śląsk, gdzie kontynuował swoją działalność naukową. Jego najważniejszym dziełem była siedmiotomowa Historiae naturalis" pierwsza polska encyklopedia przyrody, obejmująca zoologię, botanikę i medycynę. Jonston był autorem wielu prac naukowych, które cieszyły się uznaniem w Europie XVII wieku.

Krzysztof Teodor Toeplitz był jednym z najwybitniejszych polskich dziennikarzy, publicystów i twórców filmowych XX wieku. Urodził się w Otrębusach pod Warszawą. Pochodził z zasymilowanej rodziny żydowskiej o socjalistycznych tradycjach, co szczegółowo opisał w książce Rodzina Toeplitzów.Po ukończeniu studiów z zakresu historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim rozpoczął działalność dziennikarską. Debiutował jako recenzent filmowy, a od połowy lat 50. regularnie publikował felietony w Kulturze i Polityce.Toeplitz był również autorem scenariuszy filmowych, w tym do produkcji takich jak Pan Anatol szuka miliona, Dzięcioł, Czterdziestolatek oraz Motylem jestem, czyli romans 40-latka.Był współzałożycielem i redaktorem naczelnym miesięcznika Przegląd, gdzie publikował swoje ostatnie artykuły. Pozostawił po sobie bogaty dorobek intelektualny, obserwując i komentując polską kulturę oraz życie publiczne w XX wieku.

Stanisław „Diabeł” Stadnicki to postać wyjątkowo kontrowersyjna w historii Rzeczypospolitej. Szlachcic znany z prywatnych wojen, napadów i konfliktów z innymi rodami. Zdobywał rezydencje, prowadził własne armie i wzbudzał strach w okolicy. Jego życie kończy dramatycznie podczas bitwy pod Tarnawą, gdzie ginie w walce z wojskami Łukasza Opalińskiego. Materiał przedstawia mniej znane fakty z jego życia i działalności.

Anna Jagiellonka – córka Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki – w wieku zaledwie 14 lat została żoną Bogusława X, księcia pomorskiego. Ich małżeństwo z 1491 roku było sojuszem politycznym, który łączył dynastię Jagiellonów z książętami Pomorza.Choć na dwór w Szczecinie przybyła jako bardzo młoda kobieta, szybko odegrała ważną rolę. W czasie wypraw i nieobecności męża pełniła funkcję regentki, współrządząc księstwem. Anna urodziła ośmioro dzieci, umacniając linię Gryfitów i więzi polsko-pomorskie.Jej życie zakończyło się nagle – w 1503 roku zmarła we Wkryujściu, mając zaledwie 27 lat. Przyczyny jej śmierci do dziś pozostają przedmiotem spekulacji – wspomina się choroby płuc lub gruźlicę. Pamięć o niej przetrwała jako o córce polskiego króla, która na Pomorzu zyskała własne miejsce w historii.Anna Jagiellonka to historia dynastii, polityki i młodego życia zakończonego przedwcześnie, a jednocześnie symbol powiązań Polski z Pomorzem w epoce Jagiellonów.

Maciek Chełmicki, bohater powieści Jerzego Andrzejewskiego Popiół i diament oraz filmu Andrzeja Wajdy, był inspirowany prawdziwym żołnierzem AK – Stanisławem Kosickim. W książce Diament odnaleziony w popiele Krzysztof Kąkolewski ujawnia manipulacje historią w powieści Andrzejewskiego, zestawiając literacki i filmowy obraz bohatera z rzeczywistymi wydarzeniami. Kosicki, po powojennych starciach z UB, został skazany na śmierć, a jego historia pokazuje dramat jednostki uwikłanej w represje komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Krzysztof Kąkolewski analizuje kulisy propagandy, która zniekształciła losy Kosickiego i ukształtowała wizerunek Chełmickiego w literaturze i filmie.W filmie wykorzystałem zdjęcia z NAC, fragmenty filmów Salto, Popiół i Diament, oraz wywiadu z Krzysztofem Kąkolewskim.