Skannarin

Tráanin eftir einum lívi við gleði, leys av angist og trega og uttan at vera bundin av tablettum, alkoholi ella rúsevnum, hevur seinastu 10 árini fingið føroyingar í hópatali at fara á bíbliuskúla ella at leita sær hjálp hjá danska felagsskapinum Evangelist, har tey við bøn royna at basa trupulleikum. Tiltikni prætikumaðurin, Christian Hedegaard, byrjar møtið á Hotel Hafnia við at minnast eina av fyrstu ferðum sínum í Føroyum.

Tær, ið eftir eru, stríðast fyri at klára seg og sítt í einum samfelag, har familjur eiga at hava bæði mammu og pápa.

Føroyar eru einasta norðurland, sum ikki viðurkennir samkyndar familjur.

Fleiri túsund føroyingar og danir arbeiddu í Grønlandi í 50unum og 60unum, og nógv børn spurdust burturúr sambondum millum útlendskar menn og grønlendskar kvinnur. Eingin lóg kravdi, at menninir vórðu skrivaðir sum pápar, og tí eru børnini vaksin upp sum løgfrøðiliga faðirleys.

Føroyar fáa nú sum tað seinasta norðanlandi eina heildarætlan, ið skal skal fyribyrgja og støðga harðskapi í parlagnum.

Fleiri eldhugaðir lærarar eru í almennu skúlunum, men skipanin er ov stirvin, og eingin felags linja er, ið tryggjar børnunum nóg góða undirvísing.

Smærri fyritøkur og stovnar kenna seg noydd at siga sjúkum fólki upp, og sjúkrameldað starvsfólk kenna seg illa mótvegis starvsfeløgum og arbeiðsgevara.

Grønlendingar liva enn við sárum frá hjálandatíð og misskiltari menningarhjálp. Men eitt nýtt ættarlið av framskygdum grønlendingum stríðist fyri at fáa land og fólk aftur á beint.

At hava eina teldu og internet samband er vorðið ein sjálvfylgja, men langt frá øll hava neyðugu førleikarnar at samskifta talgilt.

Meklarin heldur fast um, at hann upplýsti um øll brek við húsunum, áðrenn skeytið varð undirskrivað. Í Føryum eru ongar lógir um keyp og sølu av fastari ogn.

Neyðin kenst serliga ring á jólum, tá onnur dusa sær við góðum mati og dýrum gávum.

Tey, ið ganga móti streyminum, velja familju og felagslív framum spennandi yrkismøguleikar.

Fleiri kvinnur varðveita bróstini, og nakrar fáa snøggari bróst enn frammanundan.

Pál Weihe, granskari, hevur brúkt 25 ár til at skjalprógva, at tað er heilsuskaðiligt at eta grind. Men nógvir føroyingar og føroyskir politikarar halda seg vita betur.

Men bjartskygni er nú við at vinna á vónloysinum, og íslendingar ivast ikki í, at ferð skjótt kemur á búskaparhjólini aftur.

Bankin eggjaði viðskiftafólki til at keypa partabrøv í bankanum og lænti teimum gleðiliga pengar til at keypa fleiri partabrøv fyri, enn tey høvdu ráð til. Nú er bankin farin av knóranum, og partaeigararnir sita eftir við ongum.

Men nógvar smærri kommunur óttast fyri, at teirra lívsgrundarlag hvørvur, um tær verða partur av eini størri eind. Fleiri teirra eiga pengar og klára seg væl sjálvar.

Hóast ábøtur eru gjørdar á Studentaskúlan í Hoydølum, plágast næmingar og lærarar framvegis av sjúkum, sum stava frá soppi og vánaligari inniluft. Arbeiðseftirlitið hóttir aftur við at melda Mentamálaráðið til fútan fyri ikki at halda arbeiðsumhvørvislógina. Eingin lóg verjir heilsuna hjá næmingunum.

Fyri prestarnir, ið ikki vilja víga fráskild, er tað ein samvitskuspurningur. Fyri tey, ið verða avvíst, er tað sum at fáa ein frammaná.

Uttan arbeiði, uttan lærupláss ella útbúgving og uttan pengar er einasta loysnin hjá nógvum ungum at vera búgvandi heima og liva av foreldrunum.

Livikorini hjá kvinnum eru nógv broytt seinastu 100 árini, men avbjóðingarnar eru í stóran mun enn tær somu.

Í Føroyum er eitt pláss á røktarheimi ella sambýli einasti møguleiki hjá teimum, ið ikki longur orka at búgva í egnum húsum.

Høvdu læknar og myndugleikar tikið sjúkuna í størri álvara fyrr, kundu ung fólk helst enn verið á lívi.

Tað stendur um lív hvønn dag, og hvørja nátt liggur mamma unga hermannin og berjist við svøvnin.

Drongurin býr nú heima hjá foreldrunum og hevur einki at fara til um dagarnar. Familjan sær sær eingi onnur ráð enn at flyta av landinum, so sonurin kann fáa tann stuðul, hann hevur tørv á. Myndugleikarnir hava sett sær fyri at fáa fleiri ung við sálarligum breki heim, hóast menningartilboð ikki eru í Føroyum.

Heldur núverandi gongd fram, er vandi fyri, at Landssjúkrahúsið í framtíðini bert fer at kunna bjóða sjúklingunum tær mest neyðturviligu viðgerðirnar.

Sum børnini vaksa til, og vantandi førleikar og trupulleikar gerast eyðsýndir, byrja foreldrini at stúra fyri framtíðini. Hvat verður av børnunum?

Eingin tók stig til at taka dómin uppaftur, hóast maðurin mentist nógv sálarliga. Ikki fyrrenn Løgtingsins Umboðsmaður legði uppí, varð maðurin latin leysur.

Føroyska samfelagið hevur stóran tørv á skikkaðari arbeiðsmegi, men klárar seg ikki í kappingini um tey vælútbúnu fólkini. Stór virðir, sum føroyingar við góðum útbúgvingum skapa, koma tí øðrum samfeløgum til gagns.

Heldur núverandi gongd fram, og ongir nýggir læknar verða settir, dettur skipanin sundur, tí fleiri kommunulæknar fara skjótt frá fyri aldur.

Men enn liva nógv við sárum frá kreppuni, ið kostaði teimum alt, ið tey áttu. Føroyska samfelagið hevði í dag verið umleið 6000 fólk í góðum árum ríkari, um kreppan í 90unum ikki hevði noytt føroyingar í hópatali í útlegd.

Nógv teirra noyðast at venda hvørjum oyra fyri at fáa endarnar at røkka saman og kunnu ikki hava eitt virkið lív.