TurboHistoria

Średniowieczne manuskrypty pełne są scen, które dziś wydają się niepokojące, groteskowe albo wręcz absurdalne: rycerze walczący ze ślimakami, demony z twarzami na pośladkach, postaci wychodzące z brzucha smoka czy medyczne receptury wykorzystujące róg jednorożca. Za tymi obrazami kryją się jednak symbole, wierzenia i opowieści, które przez wieki były dla odbiorców całkowicie zrozumiałe. O tym, jak odczytywać niezwykły język średniowiecznej sztuki i dlaczego jej wyobraźnia wciąż fascynuje współczesnych, opowiadała w audycji "TurboHistoria" Zofia Załęska.

Ignacy Daszyński - jeden z Ojców Niepodległości, pozostający dziś w cieniu Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego - jest bohaterem rozmowy o fundamentach polskiej demokracji i roli ruchu socjalistycznego. W audycji prof. Rafał Chwedoruk wyjaśnia, dlaczego Polska Partia Socjalistyczna miała ogromny wpływ na państwo mimo skromnych wyników wyborczych oraz jak Kraków stał się bastionem polskiej lewicy.

Starożytny Egipt wciąż skrywa wiele tajemnic, a kolejne odkrycia zmieniają sposób, w jaki rozumiemy jego historię. Archeologia odsłania nie tylko fakty, ale także pytania, na które odpowiedzi wciąż pozostają nieznane. Gościem Krzysztofa Grzybowskiego był dziennikarz i reporter Tomasz Bonk, autor książki "Egipt. Śladami zapomnianych królowych i ich polskich odkrywców".

Od Donbasu, przez Syrię, po Afrykę i bunt przeciw Kremlowi - historia Grupy Wagnera to opowieść o jednej z najbardziej tajemniczych i wpływowych prywatnych armii współczesnego świata. W audycji "Turbohistoria" przyglądamy się jej genezie, mitom i realnej roli w konfliktach ostatniej dekady. Gościem programu był Stanisław Sadkiewicz, były specjals i autor książki "Muzykanci. Nieopowiedziana historia Grupy Wagnera".

W rocznicę aresztowania Romuald Traugutt wracamy do pytań o przywództwo i rozproszenie sił podczas Powstania Styczniowego. Czy los powstania mógł potoczyć się inaczej, gdyby od początku dowodził nim jeden, silny lider? Dlaczego polityczne ambicje oraz wewnętrzne spory okazały się ważniejsze niż wspólna walka o niepodległość? Gościem w audycji "TurboHistoria" był dr. Kamil Kartasiński - autor książki "Kampania Żuawów Śmierci. Miechów-Chroberz-Grochowiska 1863".

Wielki Kryzys lat 30. był dla Polski doświadczeniem masowego bezrobocia, biedy i społecznego załamania, które dotknęło miliony ludzi - od robotników po urzędników. Choć jego skutki odcisnęły trwałe piętno na młodym państwie, dziś pozostaje zaskakująco słabo obecny w zbiorowej pamięci. W audycji "Turbohistoria" o zapomnianej traumie i jej konsekwencjach opowiada historyk Kamil Piskała, autor książki "Zredukowani".

Głośna zbrodnia z lat 60. staje się punktem wyjścia do rozmowy o realiach PRL-u, mechanizmach śledztwa i roli mediów w kształtowaniu społecznych emocji. W audycji "Turbohistoria" autor książki "Wampir z Osielska" - Krzysztof Drozdowski - opowiada o pracy na aktach sądowych, trudnym dostępie do archiwów oraz o tym, jak powstaje opowieść oparta na faktach. To także refleksja nad fenomenem popularności true crime - literatury, filmu, seriali i podcastów oparty na faktach dotyczących prawdziwych zbrodni i przestępstw.

Większość z nas kojarzy Melchiora Wańkowicza jako starszego pana od kresowych opowieści. To jednak tylko wycinek jego postaci - spiskowiec, konspirator i uchodźca, który tracił dom za domem i odcinany był od korzeni przez wielką historię. Mistrz autokreacji, który tak skutecznie mieszał fakty z fikcją, że do dziś nie wiadomo co jest prawdą, a co świadomą autokreacją. Gość audycji "Turboistoria" - Łukasz Garbal, autor monumentalnej biografii "Życie na kraterze", odkrywa przed nami Wańkowicza, jakiego nie znaliśmy.

Eksplozje atomowe na pustyniach, wyspy zamienione w poligony i ludzie, którzy znaleźli się zbyt blisko testów broni jądrowej. Gość w audycji "TurboHistoria" Łukasz Dynowski, w książce "Atomowi. Testy nuklearne na ludziach" opisuje jeden z mniej znanych rozdziałów zimnej wojny - historię prób nuklearnych widzianą nie z perspektywy technologii czy strategii militarnej, lecz zwykłych ludzi, którzy ponieśli ich konsekwencje.

Czy historia zawsze musi kojarzyć się z nudą i suchymi datami, czy może brzmieć jak pasjonująca powieść przygodowa? Krzysztof Grzybowski wraz ze Sławomirem Koprem rzucają nowe światło na dzieje Syberii, ukazując ją nie tylko jako miejsce martyrologii, ale polski "Dziki Zachód", gdzie nasi rodacy budowali fortuny i kolonizowali nieznane lądy.

Historia Tadeusza Pietrzykowskiego - boksera warszawskiej Legii i więźnia numer 77 w Auschwitz - pokazuje, jak w najbardziej nieludzkich warunkach można było zachować godność i siłę ducha. Jego obozowe walki były czymś więcej niż sportową rywalizacją: stawały się symbolem oporu i nadziei dla współwięźniów. W rozmowie z Niną Majewską-Brown wracamy do niezwykłych losów Pietrzykowskiego, ale też zastanawiamy się nad współczesną modą na literaturę "obozową" i nad tym, jak dziś opowiadać o historii Zagłady.

Jak wyglądało codzienne życie jeńców w obozie w Kozielsku? Jaką rolę pełni w filmie konsultant historyczny? Czy warto być wiernym historycznej prawdzie? O tym wszystkim na kilka chwil przed premierą filmu "Pojedynek" w reżyserii Łukasza Palkowskiego porozmawiamy w Turbohistorii z Pawłem Rozdżestwieńskim - historykiem, publicystą i konsultantem historycznym.

Lata 90. zapisały się w zbiorowej pamięci jako czas wielkich nadziei i gwałtownych zmian, ale dla wielu były także momentem głębokiej straty - pracy, bezpieczeństwa i poczucia sensu. W audycji wracamy do doświadczenia transformacji widzianej z perspektywy tych, których głos rzadko przebijał się do oficjalnych opowieści o sukcesie wolnego rynku. W adycji "TurboHistoria" rozmowa z Martą Madejską - pisarką, archiwistką i autorką książki "Ostatni gasi światło. Przypowieści o transformacji".

Jedna z najbardziej znanych operacji zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego zostaje opowiedziana na nowo, z uwzględnieniem jej zaplecza organizacyjnego i ludzi stojących za decyzjami. Przygotowania do zamachu na Franza Kutscherę odsłaniają rolę kobiet, znaczenie pracy wywiadowczej oraz funkcjonowanie oddziału "Pegaz/Agat", znanego później jako batalion "Parasol". O kulisach Akcji Kutschera w audycji "TurboHistoria" mówili: dr Henryk Piskunowicz, historyk i badacz Polskiego Państwa Podziemnego, oraz Mariusz Olczak, dyrektor Archiwum Akt Nowych

Polskie himalaistki od dekad przełamują bariery w górach najwyższych na świecie, pokazując, że odwaga i determinacja nie znają płci. Ich historia to nie tylko triumfy na ośmiotysięcznikach, lecz także osobiste dramaty, rywalizacja i trudne wybory w ekstremalnych warunkach. Gościem audycji był Piotr Trybalski, autor książki "Bunt. O Polkach, które zdobywały Himalaje” - dziennikarz, podróżnik i fotograf.

Jak funkcjonował świat mody w czasach wiecznych niedoborów, pustych sklepowych półek i ręcznie sterowanej gospodarki? Jak partyjni dygnitarze reagowali na modowe pokazy i co w czasach PRL nosiła warszawska ulica? O fenomenie Mody Polskiej, pierwszym opolskim festiwalu i modowych ikonach ówczesnej Polski mówiła w audycji "TurboHistoria" Katarzyna Droga - dziennikarka, pisarka i autorka książki "Jaskółki. Powieść o kobietach mody PRL-u".

Z jednej strony czarna legenda "wieszatiela", Brześcia i Berezy Kartuskiej. Z drugiej chlubna, niepodległościowa przeszłość i powtarzane po wielu latach historie o srogim i sprawiedliwym wojewodzie, który wstawiał się za prostym ludem. Kim naprawdę był Wacław Kostek-Biernacki? O jego kontrowersyjnym życiorysie w audycji "TurboHistoria" mówił Krzysztof Drozdowski, historyk i autor książki "Wacław Kostek-Biernacki. Człowiek do zadań specjalnych".

Chasydyzm to mistyczny nurt judaizmu, który narodził się w XVIII wieku wśród żydowskich społeczności Europy Wschodniej. Choć przetrwał wieki i rozprzestrzenił się na cały świat, w wielu miejscach jego ślady w Polsce są dziś słabo znane lub zapomniane. Gościem Krzysztofa Grzybowskiego była Dorota Bidzińska - reporterka, autorka książki "Republika pobożnych. Chasydzka historia Polski". 

W epoce Oświecenia dezinformacja i działania hybrydowe stanowiły istotne narzędzie polityki mocarstw. Rosja i Prusy konsekwentnie budowały negatywny wizerunek Rzeczpospolitej jako państwa zacofanego, anarchicznego i niezdolnego do reform, uzasadniając w ten sposób własne ingerencje i przyszłe rozbiory. Gościem audycji "TurboHistoria" był dr Jacek Kordel, historyk z Uniwersytetu Warszawskiego.

Poetka kojarzona przede wszystkim z liryką miłosną, tymczasem jej twórczość skrywa znacznie mroczniejsze tony. W wydanym w 1930 roku tomie "Profil Białej Damy" Pawlikowska-Jasnorzewska sięga po motywy spirytystyczne, duchy i nawiedzone miejsca, stawiając pytania o istnienie świata niewidzialnego i granicę między życiem a śmiercią. Gościnią Krzysztofa Grzybowskiego była Joanna Jurgała-Jureczka, pisarka, autorka książki "Czarująca poetka. O Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej".

Polska sarmacka to nie tylko heroiczne bitwy i wielkie ideologie, lecz także codzienność zwykłych ludzi. Próbując zrozumieć dawną Rzeczpospolitą, warto sięgnąć do źródeł, by odkryć losy jednostek i ich autentyczne historie zapisane w aktach i przekazach pisanych. To spojrzenie na sarmatyzm z perspektywy codzienności, która odsłania prawdziwe oblicze epoki. Gościem Krzysztofa Grzybowskiego w audycji "TurboHistoria" był prof. Mateusz Wyżga. 

Czy polskie powstania były wyłącznie heroicznym zrywem, czy także przestrzenią sporów, wątpliwości i alternatywnych wizji wolności? W audycji "TurboHistoria" rozmowa Krzysztofa Grzybowskiego z Mirosławem Maciorowskim, autorem książki "Powstańcy. Marzyciele i realiści. Historia na nowo opowiedziana" o polskich walkach o wolność - nie tylko z perspektywy tych, którzy chwycili za broń, lecz także ich krytyków. To opowieść o decyzjach jednostek, sporach o sens oporu i o tym, dlaczego historia powstań wciąż kształtuje naszą zbiorową wyobraźnię.

W kinach możemy już oglądać "Norymbergę" Jamesa Vanderbilta, w której Russell Crowe wciela się w postać sądzonego przez Aliantów Hermana Göringa. Jak naprawdę wyglądał proces hitlerowskich zbrodniarzy? Jak doszło do Norymbergi i jaką rolę odgrywali w niej Polacy? Gościem Krzysztofa Grzybowskiego był Sebastian Pawlina, historyk i publicysta (Muzeum Historii Polski).

O Władysławie Łokietku mówi się "mały wielki człowiek". To jemu przypadła rola zjednoczenia Polski po okresie rozbicia dzielnicowego. Dlaczego to właśnie on tego dokonał? Jak wyglądała walka o władzę? I co wspólnego mogą mieć ze sobą Mel Gibson, Władysław Łokietek i Juliusz Słowacki? O tym w audycji "TurboHistoria" Krzysztof Grzybowski rozmawiał z Michaelam Morysem Twarowskim, autorem książki "Łokietek Rex. Jeden, by wszystkimi rządzić".

Kim naprawdę był Józef Piłsudski? Socjalistą, patriotą, dyktatorem? Co wpływało na polityczne decyzje, które podejmował? Czy dziś oceniamy go na podstawie historycznych faktów, czy mitów? O różnych obliczach marszałka w audycji "TurboHistoria" Krzysztof Grzybowski rozmawiał z prof. Mariuszem Wołosem, historykiem, sowietologiem i autorem książki "Józef Piłsudski. Rzecz o nieprzeciętności".

Prapolska przestaje być białą plamą na mapie dawnych dziejów. Najnowsze odkrycia odsłaniają świat pełen zaskoczeń: kujawskie piramidy starsze niż egipskie, grody z greckim winem czy ślady rytualnego kanibalizmu. O tym, co mogło dziać się na terenach dzisiejszej Polski, w rozmowie z Krzysztofem Grzybowski opowiadał Adrian Pogorzelski, uczestnik badań archeologicznych, tropiciel historii i autor książki "Amazonki i ludożercy. Opowieści z Prapolski".

Budziły strach i przerażenie. Na dziesięciolecia stały się symbolem niewyobrażalnego okrucieństwa. Kim naprawdę były aufzejereki, czyli niemieckie nadzorczynie w obozach koncentracyjnych? Co w opowieściach o nich jest prawdą, a co mitem? Dlaczego po wojnie niektóre z nich doczekały się wsparcia samych więźniarek, a które uniknęły odpowiedzialności za swoje zbrodnie? Gościem Krzysztofa Grzybowskiego w audycji "TurboHistoria" był Jan Jakub Grabowski, historyk i twórca kanału "Okupowana Polska"

Czy świat naprawdę potrafi ukarać zbrodniarzy wojennych? Steve Crawshaw w książce "Ukarać bezkarnych. Zbrodnie wojenne i walka o sprawiedliwość" pokazuje, że walka o sprawiedliwość nie kończy się wraz z końcem wojny. Od Norymbergi po Buczę i Gazę autor śledzi losy tych, którzy stanęli przed sądem - i tych, którzy wciąż pozostają nietykalni. Autor książki był gościem Krzysztofa Grzybowskiego w audycji "TurboHistoria".

Bolesław Śmiały - jeden z najwybitniejszych polskich władców, którego od wielkości dzielił jeden krok, czy zwykły tyran i okrutnik jak chciały go widzieć kroniki? O tej niezwykłej postaci mówiła w Polskim Radiu 24 Elżbieta Cherezińska, pisarka i autorka powieści o czasach piastowskich, z którą rozmawiał Krzysztof Grzybowski.

Co wspólnego z Brexitem ma "człowiek z Cheddar" skonsumowany przez pobratymców ponad 7 tysięcy lat temu? Co oznacza "brytyjskość" i dlaczego to Anglikom udało się wygrać imperialny wyścig? O fascynującej przeszłości Wielkiej Brytanii, jej mitach i zagadkach i współczesności Krzysztof Grzybowski rozmawiał z Markiem Rybarczykiem, wieloletnim korespondentem mediów w Londynie.

Historia sekty Wissariona - byłego milicjanta, który ogłosił się syberyjskim Chrystusem - to opowieść o złudzeniach i upadku nadziei. Wspólnota, która miała być duchową alternatywą dla reżimu Putina, z czasem zaczęła przypominać autorytarne państwo. Gość audycji "Turbohistoria", Jędrzej Morawiecki, reporter i znawca Rosji, pokazuje, jak łatwo marzenie o wolności może zamienić się w kolejną formę zniewolenia.

Polowania na czarownice to nie tylko słynne Salem. O procesach czarownic w I Rzeczpospolitej, o katach, czarach i stosach, a także o tym, co wspólnego miały z tym zmiany klimatyczne, w audycji "TurboHistoria" Krzysztof Grzybowski rozmawiał z prof. Jackiem Wijaczką, autorem książki "Polowanie na czarownice w Polsce w XVI-XVIII wieku".

W polskich kinach można już oglądać pożegnalny film duetu Pasikowski - Linda, którego fabuła została luźno oparta na historii zamachu na Jana Pawła II. Jak w rzeczywistości wyglądał zamach? Czy dziś wiemy już wszystko o jego inicjatorach i przebiegu? Gościem Krzysztofa Grzybowskiego był dr Andrzej Grajewski - dziennikarz i redaktor "Gościa Niedzielnego", autor publikacji poświęconych zamachowi na Papieża.

Był jedną z najważniejszych, najciekawszych i najbardziej kontrowersyjnych postaci władzy czasów komunizmu. Drogę na partyjne szczyty i popularność zapewniło mu połączenie haseł komunizmu, populizmu i nacjonalizmu oraz partyzancka przeszłość. Kim naprawdę był Władysław Moczar? Jaką rolę w polskiej historii odegrali tzw. "partyzanci"? Gościem w audycji "TurboHistoria" był prof. Paweł Machcewicz, autor książki "Narodowy komunizm po polsku. Partyzanci Moczara".

Kto zabił JFK, czy UFO istnieje, dlaczego CIA eksperymentowała z LSD na żołnierzach i więźniach, kto wysadził w powietrze WTC? Te i wiele innych pytań prowadzi w głąb amerykańskiej historii widzianej przez pryzmat teorii spiskowych - od Watergate i Illuminatów po Pizzagate - które na trwałe wpisały się w kulturę i popkulturę USA. Gościem Krzysztof Grzybowskiego był dr Piotr Tarczyński autor książki "Oślizgłe macki, wiadome siły. Historia Ameryki w teoriach spiskowych", współtwórca "Podkastu amerykańskiego".

Piotr Korczyński sięga po wspomnienia polskich żołnierzy, którzy wiernie podążali za Napoleonem - od triumfów po klęski. To opowieść o nadziei na odzyskanie ojczyzny i niezwykła historia wojen napoleońskich widziana z perspektywy szwoleżerów. Autor książki "Krew i popiół. Polscy żołnierze Napoleona" był gościem Krzysztofa Grzybowskiego w audycji "TurboHistoria".

"Silni, zwarci, gotowi" - pierwsze dni września 1939 roku brutalnie zweryfikowały to propagandowe hasło. Co przesądziło o polskiej klęsce? Czy można było lepiej przygotować się na nadchodzącą wojnę z Niemcami? Jakie popełniono błędy? Gościem Krzysztofa Grzybowskiego w audycji "TurboHistoria" był Sebastian Pawlina, historyk i publicysta (Muzeum Historii Polski).

Za zbrodniami II wojny światowej kryje się nie tylko polityka i ideologia, lecz także obsesyjna fascynacja hitlerowskich elit okultyzmem, metafizyką i demonologią. Ten mniej znany wymiar historii odsłania ponure rytuały, zbrodnie i prowadzi do miejsc naznaczonych grozą, które do dziś budzą dreszcz niepokoju. Gościem Krzysztofa Grzybowskiego w audycji "TurboHistoria" był Hubert Kozieł, autor książki "Demony nazistów. Nawiedzone miejsca i okultyzm III Rzeszy".

- Wydaje się, że tylko ofensywa i wyłącznie twarde działania, były w stanie zaskoczyć Armię Czerwoną i wyhamować jej marsz - powiedział w Polskim Radiu 24 Andrzej Mejssner, historyk z Muzeum Bitwy Warszawskiej. 

"Krzywda" to pasjonująca powieść historyczna z elementami horroru. - Naprawdę nie mamy innej przeszłości niż I Rzeczpospolita. Trzeba również pisać o tym, co było w niej dobrego, kulturotwórczego. Ten twór ma niesamowite zasługi, również dla całego regionu. Bracia Ukraińcy nie do końca się z tym zgodzą, ale ich niezależności od Rosji jest również wynikiem tego, że byli bardzo długo w orbicie I Rzeczpospolitej - mówił w Polskim Radiu autor powieści Paweł Rzewuski. 

Nadzieje, wielkie emocje, chłodne kalkulacje, polityczne ambicje - co wpłynęło na decyzję o wybuchu Powstania Warszawskiego? Na ile starannie przygotowano się do tego największego zrywu w okupowanej Europie? Co wciąż jest dla nas tajemnicą? O tym w audycji "TurboHistoria" Krzysztof Grzybowski rozmawiał z Sebastianem Pawliną, publicystą i historykiem z Muzeum Historii Polski.

Jedną z bitew przegraliśmy, bo nasz dowódca tak się spił, że wydawał rozkazy bełkocząc i nasi nie wiedzieli o co mu chodzi i przegraliśmy - powiedział  w audycji "TurboHistoria" Krzysztof Pyzia,  dziennikarz i autor książek. 

O Władysławie Łokietku mówi się "mały wielki człowiek". To jemu przypadła rola zjednoczenia Polski po okresie rozbicia dzielnicowego. Dlaczego to właśnie on tego dokonał? Jak wyglądała walka o władzę? I co wspólnego mogą mieć ze sobą Mel Gibson, Władysław Łokietek i Juliusz Słowacki? O tym w audycji "TurboHistoria" Krzysztof Grzybowski rozmawiał z Michaelam Morysem Twarowskim, autorem książki "Łokietek Rex. Jeden, by wszystkimi rządzić".

- Stanisław August być może nieco naiwnie zakładał, że Katarzyna II zechce ocalić przynajmniej część z postanowień Konstytucji 3 maja, część z tego ustawodawczego dorobku. Miał nadzieję, że Polska sprawnie zarządzana, cała Polska, wciąż będzie z punktu widzenia Katarzyny drugiej lepszym rozwiązaniem niż podzielenie się Polską z innymi państwami - mówił w Polskim Radiu 24 dr Jacek Kordel, historyk (Uniwersytet Warszawski).

- Sarmacja była takim pojęciem, które miało zebrać całą szlachtę Rzeczpospolitej Obojga Narodów - mówił w Polskim Radiu 24 Artur Wójcik, historyk i autor książki poświęconej temu zjawisku.  

- Dwa totalitaryzmy, skrajnie agresywne bloki wojskowe musiały się ze sobą zderzyć. Komuniści i narodowi socjaliści skazani byli na konfrontację. Obie ideologie głosiły wojnę i upatrywały rozwiązania problemów w konflikcie zbrojnym - mówił w Polskim Radiu 24 historyk Norbert Bączyk, współautor podcastu "Wojenne Historie". 

- Nie rozróżniałbym relacji handlowych i wojennych. W zależności od okoliczności to mogła być ta sama wyprawa. To byli bardzo inteligentni bandyci. Kochali gry planszowe i bardzo szybko nauczyli się grać w szachy - mówił w Polskim Radiu 24 prof. Leszek Słupecki, autor książki "Słowianie i Skandynawowie w epoce wikingów".

- Starałem się pokazać, że historia to jest także ciąg przypadków, różnych zdarzeń i ona by mogła pójść zupełnie inną ścieżką - mówił w rozmowie z Krzysztofem Grzybowskim w audycji "TurboHistoria" Krzysztof Bochus, miłośnik historii i autor książek, w tym pozycji "Tajemnice XX wieku. Ludzie, sensacje, wydarzenia".

Jedni przyjeżdżali dobrowolnie, inni z przymusu. Często całymi rodzinami. Zawsze w nieznane. Wspomnienia Polaków zasiedlających tzw. Ziemie Odzyskane pełne są strachu i dramatu, ale i nadziei. Jak wyglądał nowy świat, w którym przyszło im żyć? O tym w rozmowie z Krzysztofem Grzybowskim w audycji "TurboHistoria" opowiadał Tomasz Bonek, autor książki "Repatrland'45. Drogi Polaków na Ziemie Odzyskane".

- Mam nadzieję, że czytelnicy przejdą ciekawą drogę od pięknej pogłoski przez dowody, które później są brutalnie weryfikowane i na końcu upadają - powiedział w Polskim Radiu 24 Jakub Kuza, autor książki "Genialnie zmyślone?".