607 - Hoe de minderheidscoalitie haar eigen rol niet snapt

Het kabinet-Jetten stelde deze zomer een begroting op. Als minderheidscoalitie zouden D66, VVD en CDA met de belangrijkste elementen daarvan op zoek gaan naar meerderheden. Dat werd een hachelijke struikelpartij, vooral ook in eigen kring. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren wat er misliep, wat ontbrak en hoe de rollen van de hoofdrolspelers deel van het probleem werden. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** Een minderheidscoalitie kan met nog zulke doordachte en gedegen voorstellen komen, maar die voorstellen zijn fundamenteel anders dan wanneer een meerderheidscoalitie ermee komt. Heeft een meerderheidskabinet een gezamenlijk gedragen aanpak; een compromis waar ze mee uit de voeten kunnen, een minderheidskabinet heeft niet meer dan een compromis dat als eerste bod, als tussenstand, het begin van een onderhandelingsfase in gang zet. Aanpak en onderhandeling verschillen fundamenteel en dus ook de rollen die daarbij aan de orde zijn. Is men zich daarvan wel bewust geweest? De partijen binnen de coalitie hadden elk een andere benadering. D66 ondervond dat premier Rob Jetten een rolwisseling onderging. Doordat het maken van de begroting en het gaande houden van polderoverleg primair bij de vakministers Eelco Heinen en Hans Vijlbrief was belegd, raakte de premier de facto greep kwijt op dat cruciale aspect van zijn beleid. De polder ging zelf aan de slag met een 'groeiagenda', wellicht ook vanuit de gedachte: zeg daar maar eens nee tegen als minderheidscoalitie en parlement, wanneer wij dat samen op tafel leggen. In het augustusoverleg bleek dat de coalitie onderling nog perikelen kende, met name rond 'box 3', de heffing op vermogensrendement. Jetten wisselde van rol en zette de pet van D66-aanvoerder op, waardoor Heinen alleen kwam te staan. De VVD stond opeens met lege handen en zag een meerderheidsroute 'over rechts' onhaalbaar worden. CDA-leider Henri Bontenbal had eerder al 'de spelletjes van de VVD' beschimpt. Die zag hij na de formatie en in de zomer weer opdoemen. Bontenbal schoof te elfder ure aan bij het coalitieoverleg. D66 en CDA stonden tegenover de VVD. In de HJ Schoo lezing zei Bontenbal weinig nieuws, maar de goede verstaander wist genoeg. Op Prinsjesdag ligt er een eerste bod, terwijl eerder het idee was dat er een vastgespijkerd pakket zou liggen, goed voor wel honderd zetels steun in de Tweede Kamer. Dit tekent het gebrek aan besef van de eigen aard van onderhandelingen en rollen bij een minderheidsconstructie.  Troonrede en Algemene Beschouwingen kunnen zo weleens een tussenstand blijken te zijn, waarbij de meeste partijen hun kruit droog willen houden. Eerst moet met de sociale partners de echte deal rond zijn. Het lijkt warempel op de werkwijze die informateur Kim Putters in 2024 (in de formatie van het kabinet-Schoof) als weg vooruit naar breed draagvlak schetste. Toen sloeg niemand daar acht op, nu kan het een uitweg bieden. *** Verder kijken Ruben Brekelmans en Joost Eerdmans in Nieuwspoort  Verder lezen Longread Henri Bontenbal: Een minderheidskabinet: hoe kan het werken? HJ Schoo lezing Henri Bontenbal Peter Wennink: begrotingsbeleid kabinet is middeleeuws *** Verder luisteren Minderheidscoalitie 604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef 599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun? 594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap 591 – Honderd dagen kabinet-Jetten 563 - Als minderheid meerderheden maken 562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 410 - De Pirouette van Putters Sociaal en financieel beleid 589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis' 533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:38:16 – Deel 2 00:56:10 – Deel 3 01:06:32 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.