อารามบอย | EP. 39 | ถอดรหัสวัดเทวราชกุญชรฯ จากเทพทันใจ สู่พระอินทร์ ช้างเอราวัณ และราชสกุลกุญชร

รายการอารามบอยในตอนนี้ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล ชวน ช้างน้อย กุญชร ณ อยุธยา แกะรอย ‘วัดเทวราชกุญชรวรวิหาร’ วัดริมแม่น้ำเจ้าพระยาที่หลายคนรู้จักจากองค์เทวราชเนรมิต หรือเทพทันใจ พิพิธภัณฑ์สักทอง และบรรยากาศสวยงามที่คนรุ่นใหม่นิยมไปถ่ายรูป ชวนมองความนิยมร่วมสมัยของ องค์เทวราชเนรมิต หรือ เทพทันใจ ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ผู้คนจำนวนมากเดินทางมาวัดแห่งนี้ ก่อนพาย้อนกลับไปอ่านความหมายดั้งเดิมของชื่อวัดเทวราชกุญชรฯ ที่รหัสทางประวัติศาสตร์ที่เชื่อมพระอินทร์ ช้าง และราชสกุลกุญชรเข้าด้วยกัน ในเชิงประวัติศาสตร์ วัดเทวราชกุญชรฯ เดิมชื่อ ‘วัดสมอแครง’ เป็นวัดเก่าตั้งแต่สมัยอยุธยา ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 ได้รับการบูรณะและสถาปนาเป็นพระอารามหลวง โดยมี พระเจ้าน้องยาเธอ กรมพระพิทักษเทเวศร์ พระนามเดิมคือ พระองค์เจ้ากุญชร ผู้เป็นต้นราชสกุลกุญชร เกี่ยวข้องกับการบูรณะวัด รัชกาลที่ 4 จึงพระราชทานนามว่า วัดเทวราชกุญชร โดยเทวราชหมายถึงพระอินทร์ และกุญชรหมายถึงช้าง ประวัติศาสตร์ที่ไม่ได้เขียนด้วยตัวหนังสือ แต่เขียนด้วยรูปทรง ลวดลาย และสัญลักษณ์ อีกประเด็นสำคัญคือพระประธานในพระอุโบสถ ‘พระพุทธเทวราชปฏิมากร’ ซึ่งชวนขยายความจากหลักฐานใน สาส์นสมเด็จ ของ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ โดยมีข้อสันนิษฐานว่ากรมพระพิทักษเทเวศร์อัญเชิญพระพุทธรูปองค์นี้มาจากวัดมหาธาตุ เมืองลพบุรี และอาจได้พระเศียรมา ก่อนหล่อพระองค์ต่อในกรุงเทพฯ ทำให้พระพุทธรูปองค์นี้เป็นจุดเชื่อมสำคัญระหว่างลพบุรี รัตนโกสินทร์ และประวัติการบูรณะวัดสมอแครง ภายในพระอุโบสถยังมีจิตรกรรมฝาผนังที่น่าสนใจ เพราะรายละเอียดหลายส่วนเล่าเรื่องจตุรารักขกัมมัฏฐานและวิถีชีวิตสงฆ์ เช่น การปลงอาบัติและการบิณฑบาต แตกต่างจากภาพจำของจิตรกรรมวัดไทยที่คนทั่วไปมักคุ้นกับทศชาติชาดก งานจิตรกรรมเหล่านี้จึงทำให้พระอุโบสถวัดเทวราชกุญชรฯ เป็นพื้นที่ที่อ่านได้ทั้งในฐานะศิลปะ ประวัติศาสตร์ และธรรมะ ส่วนพิพิธภัณฑ์สักทองและองค์เทวราชเนรมิต คือภาพปัจจุบันของวัดที่ยังมีชีวิต ผู้คนมาไหว้ขอพร ม้วนธนบัตรแตะนิ้วเทพทันใจ เดินชมอาคารไม้สักทอง และเรียนรู้เรื่องสมเด็จพระสังฆราชกับอริยสงฆ์หลายรูป พื้นที่เดียวกันจึงทำหน้าที่ทั้งเป็นศูนย์รวมศรัทธา แหล่งเรียนรู้ และจุดเชื่อมคนรุ่นใหม่กลับเข้ามาหาวัดไทย