📜Atatürk e nasıl vize verdim:İngiliz istihbarat subayı Yüzbaşı Bennet ile Gazeteci Nezih Uzel in söyleşisi

📘 Nezih Uzel’in Yüzbaşı John G. Bennett ile 1972 yılında yaptığı röportaj, İstanbul’un İngilizlerce işgal edildiği dönemin siyasi ve kültürel boyutlarını benzersiz bir tanıklık üzerinden yansıtır. Röportajda, Bennett’in hem bir istihbarat subayı hem de bir tasavvuf meraklısı olarak geçirdiği içsel dönüşüm işlenir.🎖️ Siyasi boyutta, işgalin sadece bir askeri kontrol değil, Osmanlı elitini hedef alan bilinçli bir sindirme politikası olduğu vurgulanır. "Malta Sürgünleri" ile halkın güvendiği isimler etkisizleştirilmiş; işgal güçleri, özellikle Mustafa Kemal’in Samsun’a geçişi gibi kritik olaylarda doğrudan rol oynamıştır. Vizeyi veren kişi olan Bennett, bu olayda tarihi bir kırılma noktasının sessiz tanığıdır. İngiliz ordu mensupları ile dışişleri arasında politik ayrışmalar yaşanmış, bazı subaylar Türklerle dostça ilişkiler kurarken, siyasi otorite Türk karşıtı bir tutum izlemiştir.📰 İstanbul’daki sansür, baskılar ve propaganda faaliyetleri, İngilizlerin sadece askeri değil zihinsel bir işgal yürüttüğünü gösterir. Yerli basın kısıtlanmış, mandacılık fikri destek görmüştür. Bennett, bazı “İngiliz dostu” Osmanlı aydınlarının zaten gönüllü olduğunu ve desteklenmelerine gerek kalmadığını ifade eder.🧭 Kültürel boyutta, Bennett’in kişiliği üzerinden “medeniyetler karşılaşması” çarpıcı biçimde yansıtılır. Doğu'ya dair eğitim almış, Türkçe bilen bu İngiliz subayı, İstanbul işgalindeyken tasavvufla tanışır. Gurdjieff ve Hasan Lütfi Şuşud gibi isimler aracılığıyla Hacegan silsilesine ulaşır. Bu öğretiler, onun Doğu’ya bakışını tamamen değiştirir. "Silahı ve teknolojisi olan ama ruhu olmayan bir uygarlığın temsilcisi" olduğunu fark eder. Yusuf Hemedani'nin ruhani mirası, Bennett’in hayatını dönüştürür; kendisini “derviş” gibi hissetmeye başlar.💬 Röportaj boyunca Nezih Uzel, onun bu içsel dönüşümünü titizlikle gözlemler. Bennett, işgalin sembolü olarak görüldüğü bir mekânda, Özbekler Dergâhı’nda, sanki “İngiltere’nin tarihî günahlarını” itiraf eder gibidir. Geçmişin işkence ve sorgu odalarıyla yüzleşmeye çalışır. Halkın “İşkenceci Bennett” lakabına karşın, kendi vicdan muhasebesi içindedir.🌱 İlginç bir şekilde, bu içsel dönüşüm Bennett’in ailesine de sirayet eder. Torunu Simon, Türkiye’ye gelip Mevlevi olur, oğlu Ben Bennett de aynı yolda ilerler. Böylece bir İngiliz subayının ailesi, Anadolu’nun maneviyatına bağlanır.🕌 Sonuçta, bu çalışma işgali yalnızca bir güç gösterisi olarak değil, bireysel hikâyeler ve manevi etkileşimler düzeyinde inceler. Bennett, hem Batı'nın sömürgeci aklını temsil eder hem de Doğu’nun hikmeti karşısında değişime uğrayan bir "köprü figürü" hâline gelir. İngiliz işgali, şecaat, direniş, kimlik ve ruh gibi kavramları yeniden tanımlatan bir tarihsel arka plan oluştururken; Bennett’in hikâyesi, düşmanlık içinde bile dönüşüm ve anlayışın mümkün olduğunu gösterir.