😭 Benden Selam Söyle Anadolu'ya - Dido SOTİRİYU

Dido Sotiriyu’nun çarpıcı romanı Benden Selam Söyle Anadolu’ya, anlatıcı Manoli Aksiyotis’in tanıklığıyla, Anadolu Rum köylülerinin 20. yüzyıl başındaki trajik serüvenini gözler önüne serer. Manoli’nin yaşamı aracılığıyla sunulan bu anlatı; savaş, sürgün, kayıplar ve kimlik mücadelesiyle örülü bir döneme ışık tutar. Eserin Fransızcadan çevirisi Atilla Tokatlı'ya, yayını ise Alan Yayıncılık’a aittir.Romanın temelinde, Kırkıca köyü gibi Ege kasabalarında süren geleneksel Rum köy yaşantısı vardır. Köy halkı, tarım ile uğraşmakta, zeytin, incir ve tütün gibi ürünlerle geçimini sağlamaktadır. Zor şartlar altında çalışan bu toplulukta, aile büyük bir değerdir. Manoli’nin babası toprağa tutunurken, ablası Sofiya ikinci bir anne gibi çalışır. Ağabeyleri tarlada ter döker, herkes alın teriyle hayatını sürdürür. Köydeki sosyal yaşam, kiliseler, okullar, panayırlar, hikâyeler ve türküler etrafında şekillenir. Aya Dimitri panayırı gibi etkinlikler, farklı etnik grupları bir araya getirir; bu, Rum ve Türk halklarının birlikte yaşadığı bir yapının varlığına işaret eder.Ancak huzurlu yaşam, Birinci Dünya Savaşı ile kesintiye uğrar. Osmanlı’nın Almanya safında savaşa girmesiyle birlikte, kıyılardaki Rum nüfus hedef haline gelir. Manoli’nin köyü de bu şiddetli dalgadan payını alır. Suçları yalnızca müttefiklerin zaferine sevindikleri iddiası olan köylüler, topraklarından sökülüp iç bölgelere sürülür. Göç yollarında yaşlılar, kadınlar, çocuklar hastalık ve açlıkla boğuşur. Toplumsal uyum hızla dağılır; yerli Türk köylüler, Rum mallarına el koyma vaadiyle kışkırtılır. Böylece birlikte yaşanan topraklar, düşmanlık alanına dönüşür.Manoli de Amele Taburlarına alınır. Bu çalışma kampları, Rum, Ermeni, Yahudi ve hatta bazı Türklerin zorla çalıştırıldığı yerlerdir. Taburlarda yaşam insanlık dışıdır: salgın hastalıklar, açlık, bitlenme, dayak, kelepçeler ve sürekli ölüm korkusu içinde geçer. Bu zor koşullar altında bile kimi zaman dayanışma, dostluk ve kaçış planları filizlenir. Ancak tüm umutlar, otorite tarafından bastırılır. Roman, bu koşullarda asimilasyona zorlanan kimlikleri, örneğin dil yasakları yüzünden isim değiştiren gizli Hıristiyanları da gündeme getirerek, kimlik mücadelesinin boyutlarını ortaya koyar.Savaşın son evresi, İzmir’in Yunan işgali ve ardından gelen Türk karşı saldırısı ile şekillenir. Manoli ve çevresindeki Rumlar için İzmir, kısa bir süreliğine güvenli bir liman gibidir. Ancak bu umut cennetinin sonu trajiktir. Türk ordusunun İzmir’e girişi, ardından gelen büyük yangın ve panik, büyük bir felakete dönüşür. İnsanlar teknelere binip kaçmak ister, fakat Yunan donanması bile onları kaderlerine terk eder. Manoli, sevdiklerini ve geçmişini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalır.Romanın sonu, vatanın artık geride kaldığı, sadece anıların yaşadığı bir mekâna dönüştüğünü gösterir. Anadolu kıyılarına son kez bakan Manoli ve diğer mülteciler, evlerini, gömülmemiş ölülerini ve bir daha kurulamayacak hayallerini geride bırakır. Yaşam, artık sadece hayatta kalma mücadelesi ve acının belleğiyle örülüdür.Benden Selam Söyle Anadolu’ya, sadece bir bireyin değil, bir halkın kolektif kaybını, zorunlu göçün ruhsal ve toplumsal yaralarını, dostlukla düşmanlığın iç içe geçtiği karmaşık bir coğrafyada yaşanan büyük bir tarihsel kırılmayı anlatır. Geleneksel kırsal yaşamdan, savaşın parçalayarak yok ettiği kültürel yapılara kadar uzanan bu anlatı, hem bir yas hem de bir tanıklıktır.