بحران هرمز؛ ترکیه در پی احیای راه‌آهن بین عربستان و اروپا

بحران در تنگه هرمز باعث شده تا ترکیه، پروژه احیای راه‌آهن بین عربستان و اروپا را با جدیت و سرعت بیشتری در دستور کار خود قرار دهد. در مراحل بعدی، دیگر کشورهای خلیج فارس نیز می‌توانند به این خط راه‌آهن متصل شوند.در پی جنگ و تنش میان جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، حکومت ایران با بستن تنگه هرمز عملا تجارت در خاورمیانه را فلج کرد. حال، طبق گزارش‌ها دولت ترکیه احیای خط‌ آهن تاریخی میان عربستان سعودی و اروپا را در اولویت بالایی قرار داده است تا بدین‌وسیله، خاورمیانه به قاره سبز متصل شود. هدف از احیای خط آهن مزبور این است که کالاهایی مانند نفت و گاز طبیعی از طریق "مسیر زمینی" حمل شوند. در همین خصوص، عبدالقادر اورال‌اوغلو، وزیر حمل‌ونقل ترکیه، به شبکه الجزیره گفت که "ترکیه و عربستان سعودی قصد دارند شکاف عدم اتصال به طول ۴۰۰ کیلومتر در مسیر اردن و سوریه را طی سه تا چهار سال آینده برطرف کنند." شرکای این پروژه روز سه‌شنبه هفته گذشته ۱۹ خردادماه (۹ ژوئن) بیانیه‌ مربوط به همکاری در بخش لجستیک و راه‌آهن را امضا کردند. این مناطق پیشتر در دوران امپراتوری عثمانی از طریق راه‌آهن موسوم به "حجاز" به یکدیگر متصل بودند که البته بعدها بخش‌هایی از آن، از بین رفت و رو به ویرانی گذاشت. اورال‌اوغلو گفت این خط آهن قرار است از عربستان سعودی، از طریق اردن و سوریه، به ترکیه برسد و سپس از آنجا به شبکه ریلی اروپا متصل شود. او درباره اهمیت این خط‌ آهن با اشاره به امکان حمل کالاها، نفت و گاز طبیعی از طریق این مسیر تصریح کرد: «ما درباره یک مسیر ارتباطی‌ای صحبت می‌کنیم که می‌تواند هر نوع بار را به اروپا منتقل کند.» اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله او گفت که این مسیر "جایگزینی برای کشتی‌رانی و حمل‌ونقل دریایی است که به دلیل بسته شدن تنگه هرمز در جریان جنگ با ایران، به‌شدت مختل شده است". اورال‌اوغلو همچنین در زمینه امکان جابه‌جایی مسافران خاطرنشان کرد که این خط‌ آهن می‌تواند برای سفر سالانه حج و انتقال زائران به اماکن مقدس برای مسلمانان در عربستان سعودی نیز مورد استفاده قرار گیرد. امکان گسترش به سایر کشورهای خلیج فارس اورال‌اوغلو درباره اهمیت این پروژه همچنین به این نکته اشاره کرد که در مراحل بعدی، کشورهای همسایه عربستان سعودی یعنی امارات متحده عربی، کویت، قطر، عمان و یمن نیز می‌توانند به این خط راه‌آهن متصل شوند. به گفته وزیر حمل‌ونقل ترکیه، اکنون قرار است یک طرح برای تأمین مالی این پروژه تدوین شود. این سرمایه‌گذاری‌ها حدود ۱۰۰ میلیون دلار بودجه برای بازسازی مسیر ریلی میان ترکیه و شهر حلب در سوریه را نیز در برمی‌گیرد تا امکان ایجاد یک اتصال ریلی به دمشق فراهم شود. ترکیه پس از سقوط بشار اسد، رئیس جمهور سوریه در اواخر سال ۲۰۲۴، روابط نزدیکی با دولت جدید دمشق برقرار کرده و برای مشارکت در بازسازی کشور همسایه خود نیز وعده کمک داده است. امپراتوری عثمانی در آغاز قرن بیستم "راه‌آهن حجاز" را از دمشق تا مدینه، در عربستان سعودی امروزی، احداث کرد. مدیریت این پروژه بر عهده یک مهندس آلمانی، به نام هاینریش آگوست مایسنر بود. دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، که در سال ۱۹۲۳ جمهوری ترکیه از دل آن پدید آمد، این ارتباطات ریلی نیز قطع شدند. بحران در تنگه هرمز طی ماه‌ها و هفته‌های اخیر باعث شده تا بسیاری از مقامات و کارشناسان گزینه‌های جایگزین به‌ویژه برای عبور کشتی‌های نفتکش و تجاری را جستجو کنند. تنش در این آبراه مهم بین‌المللی به افزایش شدید قیمت‌ها در بازارهای انرژی و تجارت جهانی انجامید. اگرچه گزارش‌ها مبنی بر دستیابی تهران و واشنگتن به توافقی برای پایان جنگ، به امیدواری‌هایی برای بازگشایی تنگه هرمز و برقراری ثبات در این بازارها انجامیده اما به‌نظر می‌رسد اقدام‌ها، مطالعات و رایزنی‌های دیپلماتیک برای استفاده از سایر گذرگاه‌ها ادامه خواهد داشت؛ این موضوع از آن جهت مهم است که به گفته بسیاری از کارشناسان و ناظران مستقل، توافق و آتش‌بس میان تهران و واشنگتن همچنان "شکننده" است.