စနစ် ၁ နှင့် ၂ ၏ တွေးခေါ်မှုအမှားများ

Daniel Kahneman ရေးသားထားသော "Thinking, Fast and Slow" စာအုပ်သည် လူသားတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခြင်းနှင့် တွေးခေါ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်များကို အဓိက စနစ်နှစ်ခုဖြစ်သည့် System 1 နှင့် System 2 တို့ဖြင့် ခွဲခြားရှင်းလင်းထားပါသည်။System 1 (အမြန်တွေးခေါ်ခြင်း စနစ်): ၎င်းသည် အလိုအလျောက်၊ လျင်မြန်စွာ၊ အားစိုက်ထုတ်မှုမပါဘဲ အလုပ်လုပ်သော စနစ်ဖြစ်ပြီး အလိုလိုသိမြင်မှု (intuitions) နှင့် ခံစားချက်များကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းသည် ယုတ္တိဗေဒနှင့် စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများတွင် အားနည်းပြီး စနစ်တကျ မှားယွင်းမှုများ (systematic errors) နှင့် ဘက်လိုက်မှုများ (biases) ပြုလုပ်ရန် လွယ်ကူသည်။System 2 (အနှေးတွေးခေါ်ခြင်း စနစ်): ၎င်းသည် ဖြည်းညင်းစွာ၊ သတိထား၍ စွမ်းအင်စိုက်ထုတ်ရသော စနစ်ဖြစ်ပြီး ရှုပ်ထွေးသော တွက်ချက်မှုများ၊ ယုတ္တိကျသော စဉ်းစားမှုများနှင့် System 1 ကို ထိန်းချုပ်ပေးရန် တာဝန်ရှိသည်။ သို့သော် System 2 သည် သဘာဝအရ ပျင်းရိတတ်ပြီး System 1 မှ ပေးသော လွယ်ကူသည့် အဖြေများကို အလွယ်တကူ လက်ခံလေ့ရှိသည်။စာအုပ်တွင် အဓိကဖော်ပြထားသော အခြားအရေးကြီးသည့် အယူအဆများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -Heuristics and Biases (လွယ်ကူသော ဖြေရှင်းနည်းများနှင့် ဘက်လိုက်မှုများ): ခက်ခဲသော မေးခွန်းများကို ဖြေဆိုရာတွင် လူတို့သည် ပို၍လွယ်ကူသော မေးခွန်းများဖြင့် အစားထိုး ဖြေဆိုလေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ရာတွင် Anchoring (ကနဦးကိန်းဂဏန်းတစ်ခုပေါ်တွင် အာရုံစိုက်မိခြင်း)၊ Availability (ခေါင်းထဲသို့ အလွယ်တကူ ရောက်လာသော အရာများကို အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်ခြင်း) နှင့် Representativeness (ပုံသေကားကျ အမြင်များဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း) စသည့် ဘက်လိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။Prospect Theory (အလားအလာ သီအိုရီ): စီးပွားရေးပညာရှင်များ ယူဆသကဲ့သို့ လူတို့သည် အမြဲတမ်း အကျိုးအမြတ်ကို အကျိုးသင့်အကြောင်းသင့် တွက်ချက်၍ ဆုံးဖြတ်လေ့မရှိပါ။ လူတို့သည် အမြတ်ရခြင်း (Gains) ထက် အရှုံးပေါ်ခြင်း (Losses) ကို ပို၍ နာကျင်စွာ ခံစားရပြီး ၎င်းကို Loss Aversion ဟုခေါ်သည်။ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းအပေါ် မမူတည်ဘဲ မိမိတို့၏ လက်ရှိအခြေအနေ သို့မဟုတ် ရည်ညွှန်းမှတ် (Reference point) အပေါ်တွင် များစွာမူတည်နေသည်။Two Selves (မိမိကိုယ်ကို ရှုမြင်မှု နှစ်မျိုး): လူတို့တွင် လက်တွေ့ခံစားနေသော ကိုယ် (Experiencing Self) နှင့် မှတ်သားထားသော ကိုယ် (Remembering Self) ဟူ၍ ရှိသည်။ အတိတ်က အဖြစ်အပျက်များကို မှတ်သားရာတွင် အချိန်ကာလ ကြာမြင့်မှုကို လျစ်လျူရှုတတ်ပြီး (Duration neglect) အဖြစ်အပျက်၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်နှင့် ပြီးဆုံးခါနီးအချိန် (Peak-end rule) များကိုသာ အဓိကထား၍ အကဲဖြတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချလေ့ရှိသည်။ မှတ်သားထားသော ကိုယ် (Remembering Self) သည်ပင်လျှင် ကျွန်ုပ်တို့ သင်ခန်းစာယူခြင်းနှင့် အနာဂတ်ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ချမှတ်လေ့ရှိသည်။Overconfidence (အလွန်အမင်း ကိုယ်ကိုကိုယ် ယုံကြည်မှု): လူတို့သည် ဖြစ်ရပ်များ၏ အကြောင်းရင်းများကို နောက်ကြောင်းပြန် ပြန်လည်တွေးတောရာတွင် နားလည်လွယ်သော ဇာတ်လမ်းများ ဖန်တီးကာ အနာဂတ်ကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်သည်ဟု ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်တတ်ကြသည် (Illusion of understanding)။ သို့ဖြစ်၍ မိမိတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များနှင့် အသိပညာအပေါ်တွင် အလွန်အမင်း ယုံကြည်မှုလွန်ကဲတတ်ကြသည်