«Η Αθήνα σχεδιάστηκε για 40.000 κατοίκους, σήμερα ασφυκτιά»

Υπήρξε μια περίοδος κατά την οποία ο δήμος Αθηναίων έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και τη λειτουργία της πόλης, χαράσσοντας μια σαφή και συγκροτημένη πολιτική. Αυτή ακριβώς η περίοδος αποτελεί το κλειδί για την κατανόηση της εξελικτικής πορείας της πόλης.Η Ντίνα Καράτζιου συζητά με τη Μαρία Δανιήλ για την Αθήνα του τότε και του τώρα με αφετηρία το βιβλίο της «Όταν η πόλη είχε το λόγο», στο οποίο αναδεικνύονται οι ιστορικές περίοδοι, κατά τις οποίες ο δήμος διέθετε τη δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης και χάραξης πολιτικής, και το ερώτημα αν θα μπορούσαμε να είχαμε μια διαφορετική πόλη. Από τα πρώτα σχέδια πόλης των αρχιτεκτόνων/πολεοδόμων Σταμάτη Κλεάνθη και Έντουαρντ Σάουμπερτ μέχρι τα έργα υποδομών του δήμου Αθηναίων, περιγράφεται μια περίοδος κατά την οποία οι αυξημένες αρμοδιότητες του δήμου τού επέτρεπαν να επηρεάζει ουσιαστικά τον σχηματισμό και τη λειτουργία της πόλης, γι’ αυτό και αποτελεί κλειδί για την κατανόηση της εξέλιξής της. Ύδρευση, αποχέτευση, φωτισμός, καθαριότητα, νοσοκομεία και ιδρύματα: ο δήμος είχε ενεργό ρόλο όχι μόνο στην καθημερινότητα αλλά και στον ίδιο τον σχεδιασμό της Αθήνας.Από τα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, ξεκινά μια σταδιακή αποψίλωση αυτών των αρμοδιοτήτων. Πόροι αφαιρούνται, κρίσιμες λειτουργίες μεταφέρονται αλλού και ο δήμος χάνει τη δυνατότητα να επηρεάζει ουσιαστικά το σχέδιο πόλης και τον εξωραϊσμό της. Το αποτύπωμα αυτής της αλλαγής είναι εμφανές ακόμα και σήμερα. Στη συζήτηση ανοίγουν ζητήματα που παραμένουν επίκαιρα: η αυθαιρεσία, η πολυνομία, η πίεση της αγοράς αλλά και η απώλεια της αρχιτεκτονικής συνέχειας της Αθήνας. Πόσο έχει κατανοήσει η πόλη το μέγεθος αυτής της απώλειας; Υπάρχουν γειτονιές των οποίων ο ιστορικός χαρακτήρας αλλοιώνεται πιο γρήγορα απ’ όσο αντιλαμβανόμαστε; Μια συζήτηση για το παρελθόν που φωτίζει το παρόν και ίσως δίνει έναν διαφορετικό τρόπο να δούμε το μέλλον της Αθήνας.