Eureka ท่องโลกวิทยาการ EP. 18: การบูรณะปราสาทหินด้วยเทคนิค อนัสติโลซิส ตอนที่ 2

ในตอนนี้ ดร.ทนงศักดิ์ หาญวงษ์ นักวิชาการอิสระด้านโบราณคดี จะพูดคุยกับ ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ เพื่อถ่ายทอดบทเรียนล้ำค่าจากกรณีศึกษาการบูรณะปราสาทตาเมือนธม เพื่อให้เข้าใจว่าการนำชิ้นส่วนหินที่หล่นกระจัดกระจายกลับมาประกอบใหม่จนใกล้เคียงกับสภาพเดิมนั้นต้องผ่านกระบวนการที่ซับซ้อนและละเอียดอ่อนเพียงใด เริ่มต้นด้วยการสำรวจ หน่วยศิลปากรที่ 6 ได้ร่วมมือกับกองทัพภาคที่ 2 เพื่อเข้าตรวจสอบพื้นที่ บันทึกตำแหน่งหินที่หล่น และประเมินสภาพโดยรอบ จากนั้นเข้าสู่การเตรียมงานบูรณะ โดยทหารช่างจากกองกำลังสุรนารีได้เข้ากู้กับระเบิดที่ยังตกค้าง พร้อมทั้งถากถางวัชพืชเพื่อเคลียร์พื้นที่ให้ปลอดภัยและสะดวกต่อการทำงาน เมื่อพื้นที่พร้อมแล้ว นักโบราณคดีก็ทำผังโดยกำหนดรหัสให้กับหินแต่ละก้อนที่หล่น เพื่อให้สามารถติดตามและประกอบกลับได้อย่างถูกต้อง ขั้นต่อมาคือการขุดแต่งโบราณสถาน ซึ่งนอกจากการขุดปรับพื้นที่แล้วยังมีการทดลองประกอบหินหล่นเข้าด้วยกันเพื่อทดสอบความเข้ากันของรูปทรงและตำแหน่ง ก่อนเข้าสู่ขั้นตอนสำคัญที่สุดคือการบูรณะ ตัวอย่างที่ชัดเจนคือการบูรณะมณฑปปราสาทประธานของปราสาทตาเมือนธมในช่วงปี พ.ศ. 2537–2538 ที่สามารถนำหินกลับเข้าที่เดิมได้อย่างสมบูรณ์จนใกล้เคียงกับสภาพดั้งเดิมมากที่สุด นอกจากกรณีศึกษาที่ปราสาทตาเมือนธมแล้ว ยังมีการกล่าวถึงปราสาทหินสำคัญอื่น ๆ ที่ใช้วิธีอนัสติโลซิส เช่น ปราสาทหินพิมาย ซึ่งเป็นแห่งแรกที่ได้รับการบูรณะด้วยวิธีนี้ รวมทั้ง ปราสาทหินพนมรุ้ง และ ปราสาทหินพนมวัน ที่สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามในการอนุรักษ์และฟื้นฟูมรดกทางวัฒนธรรมไทยให้คงอยู่ต่อไปอย่างยั่งยืน