🦁 Friedrich Nietzsche - Böyle Buyurdu Zerdüşt: Üstinsan’ın Yolculuğu

Friedrich Nietzsche’nin yaşamı, felsefesini şekillendiren dönüm noktalarıyla doludur. 1844’te Leipzig yakınlarında doğan Nietzsche, bir papazın oğlu olarak başladığı hayatında erken yaşta babasını ve kardeşini kaybetti. “Küçük papaz” olarak bilinen bu zeki çocuk, kısa süre sonra dini dogmalardan uzaklaşıp özgür düşünceye yöneldi. Henüz 18 yaşında Tanrı fikrini sorguluyor, cenneti yeryüzüne indirmenin gerekliliğini savunuyordu.Leipzig’de Schopenhauer’in kitapları ve Schumann’ın müziğiyle tanıştı. Bu dönem yalnız yürüyüşleri ve doğayla baş başa kaldığı anlarla doluydu. Theognis üzerine yazdığı tez, soyluluk ve kötülük kavramlarını yeniden düşünmesini sağladı. Üniversite yıllarında ateşli bir Alman ulusseveri olarak askerlik denedi, fakat gözleri elvermedi. Ardından Basel Üniversitesi'ne profesör olarak atandı; henüz 24 yaşındaydı. İlk dersinde bilim ile sanat arasında bir köprü kuran yaklaşımıyla dikkat çekti.Bu dönemde Richard Wagner ile tanıştı. Wagner’de Schopenhauer’in “dahi” tanımını buldu, adeta Tanrı katındaymış gibi hissetti. İlk büyük eseri Tragedyanın Doğuşu'nda Apollon ve Dionysos’u sanatın iki kutbu olarak betimledi. Yine de yıllar içinde Wagner’in Hıristiyan mistisizmine kayması Nietzsche’yi soğuttu. Onu “Parsifal” ile tamamen kaybetti.Nietzsche'nin felsefi kırılma noktası, 1878’de yazdığı İnsanca, Pek İnsanca ile geldi. Artık bilimsel düşünceye daha yakın duruyordu. Sağlığı bozuldu, üniversiteden ayrıldı ve göçebe bir yaşam sürmeye başladı. Bu dönemde kaleme aldığı “Sabah Kızıllığı”yla birlikte ahlak eleştirisini derinleştirdi: Ahlak bir dayatma değil, bireyin gücünden doğmalıydı.1882’de Lou Salome ile yaşadığı platonik aşk, yalnızlığını artırdı. Aynı yıl Böyle Buyurdu Zerdüşt’ün ilk bölümünü yazdı ve adeta varoluşsal bir patlama yaşadı. Zerdüşt, hem peygamber hem filozoftu; insanlığın “Üstinsan”a ulaşması için çileli bir rehberdi. Nietzsche bu metinde Tanrı’nın öldüğünü ilan etti: "Tanrı öldü. Onu biz öldürdük!" Bu, hem yıkım hem de yaratım çağrısıydı. Eski değerlerin yerini kendi içinden doğan yeni değerlere bırakması gerekiyordu insanın. Artık hayat, aşkın bir güce değil, kendi kudretine dayanmalıydı.Üstinsan, sadece üstün yetenekli biri değil; değerleri kendinden doğuran, acıyı bile anlamlı kılabilen bir bilinç düzeyiydi. Nietzsche’nin güç istemi kavramı burada devreye girer: Yaşam, bastırılmak için değil, aşılmak içindir. Ona göre iyilik ya da kötülük, güçlü ya da güçsüzün bakışına göre şekillenir. “İyi ile Kötünün Ötesinde” adlı eserinde bu ikiliği parçaladı, evrensel ahlak kavramlarını yerle bir etti.Ancak bu düşünsel zirve, akıl sağlığıyla ters orantılı ilerledi. 1889’da Turin’de bir atın dövülmesine ağlayarak tepki verdiğinde, deliliğin eşiğindeydi. “Çarmıha Gerilen” ve “Dionysos” imzalı mektuplar yazıyor, kendini bir yazgı olarak görüyordu. Sanat tarihçisi Burckhardt ve arkadaşı Overbeck müdahale ettiğinde artık geç kalınmıştı. Kalan yıllarını annesi ve kız kardeşinin bakımında, sessizlik içinde geçirdi. 1900’de hayata gözlerini yumdu.Nietzsche’nin mirası çelişkilerle örülüdür. O, Hıristiyanlığın “köle ahlakı”na karşı çıkmış, yaşamı tüm yönleriyle “evetleyen” bir düşünce inşa etmeye çalışmıştır. “Kadına mı gidiyorsun? Kırbacını unutma!” gibi aforizmaları, kaba bir cinsiyetçiliğin değil, güç ve güçsüzlük ilişkilerinin ironik bir sorgulamasıdır. Onun felsefesinde kadın, doğurganlığı ve sessiz kudretiyle Üstinsan’ın yol arkadaşıdır.Nietzsche için hayat; ebedi dönüşle tekrar tekrar yaşanacak bir şölendir. Bu yüzden yaşamı cesurca kabullenmek gerekir. Böyle Buyurdu Zerdüşt, işte bu sonsuz dönüşün ilahisidir; her insanın kendi Zerdüşt’ünü yaratması için yazılmış bir çağrıdır. Ve Nietzsche, o çılgın, o yalnız dahi; hem çekiçle düşünmüş hem de kalbiyle haykırmıştır:“İnsanı aşmak, bir köprü olmaktır.”