Goed trainen maar ook goed slapen: hoe pak je dit slim aan?

Dit is de 256e aflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering hebben Gerrit en Jurgen het over:Goed trainen maar ook goed slapen: hoe pak je dit slim aan?INLEIDING:De spagaat tussen trainingsdrang, slaap en herstelNu de voorjaarsmarathons naderen, maken we massaal extra kilometers om die laatste zware blokken af te vinken. Maar hoe vaak doen we dat eigenlijk ten koste van onze nachtrust?Deze week onderzoeken we waarom ons eerdere advies over avondtraining (aflevering 146) aan herziening toe is. Waarom laat data van duizenden wearables nu wel een negatief effect zien, terwijl labstudies jarenlang beweerden dat het wel meeviel?Hoe weet je nou of ’s avonds nog moet gaan trainen of beter direct je bed in duikt?Gerrit deelt zijn persoonlijke ervaring met een haperend autonoom zenuwstelsel en we vragen Guido Vroemen wanneer een extra uur slaap simpelweg een betere investering in je progressie is dan die laatste kilometers op de teller.Vragen die in deze aflevering worden beantwoord:1. Tot hoe laat kun je s avonds nog intensief sporten zonder je slaap te verpesten?Jurgen legt in deze aflevering uit dat een zware inspanning binnen vier uur voor het slapengaan directe gevolgen heeft voor je herstel. De data van duizenden wearables laat zien dat je hartslag in rust gedurende de nacht hoger blijft en de hartslagvariabiliteit (HRV) flink daalt.Hoewel we na zo een sessie vaak fysiek uitgeput zijn en snel in slaap vallen, is de werkelijke herstelwaarde van die slaap een stuk minder. Je lichaam is simpelweg nog te druk met de actieve naverbranding van de training om echt diep tot rust te komen.2. Waarom slaap ik slecht na het hardlopen terwijl ik wel heel moe ben?In een eerdere aflevering concludeerden we nog dat avondtraining weinig kwaad kon, gebaseerd op onderzoek in een gecontroleerd slaaplab. Jurgen deelt nu het voortschrijdend inzicht uit grootschalig onderzoek onder tienduizenden sporters.In de echte wereld, waar we ook te maken hebben met werkstress en de hectiek van alledag, zien we wel degelijk een negatief effect van laat sporten op de slaapduur. Je bent fysiek wel moe, maar je autonome zenuwstelsel staat nog te veel in de actiestand om de overgang naar een kwalitatieve diepe slaap te maken.3. Wat zijn de signalen dat je lichaam een zware training niet meer aankan?Gerrit deelt zijn persoonlijke ervaring waarbij hij letterlijk flauwvalt na een periode van extreme belasting. Guido Vroemen legt uit dat dit een reactie is van het autonome zenuwstelsel, dat de controle over basisfuncties verliest wanneer de rek er volledig uit is. Dit noemen we ook wel een vegetatieve reactie.Het onderstreept dat sporten en slapen een delicate balans vormen. Als je de signalen van oververmoeidheid of duizeligheid stelselmatig wegwuift en toch blijft doortrainen in de late uren, trekt je systeem uiteindelijk zelf aan de noodrem.4. Hoe gebruik je de Body Battery van Garmin om te bepalen of je nog moet trainen?Guido adviseert om kritisch naar je eigen data te kijken voordat je die late intervallen start. Als je ziet dat je Body Battery aan het begin van de avond al nagenoeg leeg is, levert een extra training je waarschijnlijk meer schade dan rendement op.De data van je horloge fungeert in dat geval als een objectieve raadgever die je helpt om niet alleen naar je schema te kijken, maar ook naar je werkelijke herstelcapaciteit op dat moment. Soms is de meest effectieve training voor je marathon simpelweg een uur eerder naar bed gaan.5. Wat is de beste training voor de late avond als je toch je nachtrust wilt bewaken?Wanneer een late sessie onvermijdelijk is, wijst Jurgen op de intensiteit als de belangrijkste knop om aan te draaien. Een rustige duurloop heeft een veel minder grote impact op je autonome zenuwstelsel dan een intervaltraining op hoge intensiteit.Als je merkt dat sporten en slapen bij jou vaker conflicteren, probeer dan de zware prikkels naar het weekend of de vroege ochtend te verplaatsen. Zo geef je je lichaam de ruimte om de nacht te gebruiken waarvoor deze bedoeld is: herstellen van de dag in plaats van het verwerken van een late prikkel.Handige bronnen en links:Interactie tussen aantal uren slaap en aantal stappen per dag bij 70 duizend ‘doorsnee’ groep mensen: https://www.nature.com/articles/s43856-025-01226-6Studie onder 14 duizend Whoop gebruikers naar relatie tussen tijdstip van de dag sporten enhoeveelheid slaap: https://www.nature.com/articles/s41467-025-58271-xOnze eerdere aflevering over de invloed van laat sporten op je slaap: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-7/146-sporten-in-de-avond-wat-maakt-het-uit-voor-je-slaap/Aflevering 31 met Special Guest Kasper Janssen over o.a. de Powernap: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-2/slimmer-presteren-door-goed-slapen/Aflevering 164 over de mentale risicofactoren (waaronder een slaapgebrek) van hardloopblessures: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-8/164-mentale-risicofactoren-van-hardloopblessures-met-special-guest-jan-de-jonge/Aflevering 146 over het effect van sporten in de avond op je slaap, waarin geen effect werd gevonden: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-7/146-sporten-in-de-avond-wat-maakt-het-uit-voor-je-slaap/Aflevering 235 over de invloed van een jetlag op de sportprestatie: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-12/235-met-een-jetlag-aan-de-start-in-renkum-wat-doet-het-met-je-prestatie/Validatiestudie van de Whoop wat betreft betrouwbaar meten van de slaap: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02640414.2020.1797448Nog een validatiestudie van de Whoop plus andere wearables wat betreft betrouwbaar meten van de slaap: https://www.mdpi.com/1424-8220/22/16/6317Review naar de effecten van alcohol op de verschillende slaapfases: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39631226/—-De Slimmer Presteren Podcast is een initiatief van Gerrit Heijkoop en Jurgen van Teeffelen. Vanaf begin 2020 bespreken zij wekelijks een onderwerp op het gebied van sport, onderzoek en innovatie.Zie ook:WEB: https://slimmer-presteren-podcast.nlINSTAGRAM: https://www.instagram.com/SlimmerPodcastLinkedIn: https://www.linkedin.com/company/slimmer-presteren-podcastPODCAST PLAYERS: https://slimmer-presteren.captivate.fm/listenVRIEND VAN DE SHOW: https://vriendvandeshow.nl/slimmerpodcastMentioned in this episode:Cadeau: 15% korting met onze code 'slimmerpresteren'In december gingen we op bezoek bij het hoofdkwartier Thrive en leerden daar alles over bier waar je beter van wordt. (aflevering 249) Wie al weet hoe lekker dit Belgische alcoholvrije bier is: met kortingscode ‘slimmerpresteren’ en ontvang je 15% korting op je hele bestelling. En je steunt tegelijkertijd onze podcast, want wij krijgen ook nog eens 10% over alle omzet met de code. https://www.thrivebeer.com/nl/collections Ideaal voor in de aanloop naar je volgende marathon of triathlon. (je mag deze code zo vaak gebruiken als je wil, en ook delen met anderen)Thrive Thrive