GÜNEŞ SAATİ MUCİDİ: EBÜ’L-KÂSIM İBNÜ’S-SAFFÂR - 26 EKİM 2023 - MEVLANA TAKVİMİ

İbnü’s-Saffâr, Kurtuba’ya bağlı Gâfik’te (Guijo) dünyaya gelmiştir. Doğum tarihi kesin olarak bilinmeyen İbnü’s-Saffâr’ın, hocalarının ölümlerinden yola çıkarak 971 yılı civarında doğduğu tahmin edilmektedir. Büyük dedesinden dolayı “İbnü’s-Saffâr” künyesini almıştır ve isimle nâm salmıştır. Geometri, matematik, aritmetik, astronomi alanlarında Endülüs’te ünlenmiştir. İbnü’s Saffâr eğitimini Kurtuba’da almıştır. Dinî ilimleri ise kuvvetle muhtemel Kadı İbn-i Müferric el-Ümevî’den okumuştur. Buna dayanarak olarak ise ondan çok sayıda hadis rivâyet etmesi gösterilmiştir. İbnü’s-Saffâr, astronomi ve matematik alanında yetkinliğini ise el-Mecrîtî’den dersler alarak kazânmıştır. İbnü’s-Saffâr’ın Kurtuba şehrinde hocalık yaptığı da bilinmektedir. Daha sonra Dâniye’ye yerleşen İbnü’s-Saffâr, burada matematik, geometri ve astronomi alanlarında dersler vermiştir. İbnü’s-Saffâr, 1035’de vefat etmiştir. İbnü’s-Saffâr, ardında özellikle astronomi alanında önemli eserler bırakmıştır. Bunlardan ilki “ez-Zîcü’l-muhtasar” dır. Sindhind (Siddhânta) metoduyla kaleme alınan ve özet mahiyetinde yazılan bu eser, astronomik tablolar hakkında bilgiler vermektedir. İbnü’s-Saffâr’ın ikinci eseri “Kitâb fî ‘Âmeli’l-usturlâb” dır. Eser usturlâbın yapısı, işlevleri ve kullanışı hakkında bilgi vermektedir. Güzel bir dille yazılan eser, anlaşılır ve oldukça kısadır. İbnü’s-Saffâr’ın eserlerinin haricinde yaptığı alet tasarımları da olmuştur. Sâid el-Endelüsî, İbnü’s-Saffâr’ın Endülüs’teki en güzel usturlapları yaptığını söylemektedir. Bundan başka İbnü’s-Saffâr, günümüze ulaşan en eski İslâm güneş saatini yapan (M. 1000) kişidir. Yapılan aletin sadece yarısı günümüze ulaşmasına rağmen yine de değerlidir. Endülüs’e ait diğer güneş saatleri yapıcılarının oldukça zayıf olması, bu saatin önemini daha da artırmaktadır. (Erol Çetindal, Endülüs’te Yetişen Müslüman Bilim Adamları ve Bilim Dünyasına Katkıları, s.25-27)