Hoe een hitteberoerte te voorkomen volgens thermofysioloog Coen Bongers

Dit is de 266e aflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering hebben Gerrit en Jurgen het over:Hoe een hitteberoerte te voorkomen volgens thermofysioloog Coen BongersINLEIDING:Wat als je uitstekende conditie geen bescherming biedt tegen de hitte, maar het risico op een hitteberoerte juist vergroot?Thermofysioloog Coen Bongers legt deze week uit waarom juist fitte sporters de fysieke motor hebben om hun kerntemperatuur in de gevarenzone te jagen. Je conditie staat je toe om een intensiteit vol te houden die je koelsysteem simpelweg niet meer kan bijbenen.Want wat gebeurt er fysiologisch in je hersenen als die interne thermostaat de 40 graden passeert?En waarom is een broeierige lentedag van 15 graden vaak verraderlijker dan een gortdroge dag in de zomer?Belangrijke kennis voor elke duursporter, want als je loopmaatje begint te zwalken, weet jij dan wat je moet doen?Vragen die in deze aflevering worden beantwoord:1. Wat is het gevaar van een oplopende kerntemperatuur tijdens het sportenCoen Bongers legt uit dat een kerntemperatuur boven de veertig graden zorgt voor chaos in je hersenen. De aansturing van je spieren en organen begint te haperen omdat de eiwitten in je cellen van structuur veranderen door de hitte. Het grootste gevaar zit hem in de neurologische uitval: je raakt verward, gedesoriënteerd of zelfs agressief zonder dat je het zelf doorhebt. Je drijft je lichaam dan over een grens waarbij herstel niet meer vanzelfsprekend is. De hitte tast de integriteit van je biologische systemen aan, wat uiteindelijk kan leiden tot het volledig uitvallen van je fysiologische thermostaat en blijvende schade aan organen.2. Wat zijn de belangrijkste risicofactoren voor een hitteberoerte bij fitte atletenVolgens Coen zijn juist de jonge dertigers die jagen op een persoonlijk record de grootste risicogroep. Zij beschikken over een krachtige fysiologische motor die enorm veel warmte produceert, maar hebben ook de mentale drive om vroege signalen van oververhitting volledig te negeren. De combinatie van een hoge intensiteit, te weinig ervaring met sporten in warme omstandigheden en een obsessieve focus op de finish is vaak de oorzaak van ellende. De fitheid die je normaal helpt, werkt hier tegen je omdat je veel langer in de rode zone kunt blijven doorlopen dan een ongetrainde loper die al veel eerder gas terugneemt.3. Wat is de invloed van de luchtvochtigheid op de kans op oververhittingHet gaat niet alleen om de temperatuur op de thermometer. Coen Bongers benadrukt dat verdamping van zweet de enige manier is waarop een sporter effectief warmte kwijtraakt aan de omgeving. Bij een hoge luchtvochtigheid blijft je zweet op je huid staan of drupt het op de grond zonder te verdampen. Hierdoor koel je simpelweg niet af. Dit verklaart waarom je zelfs bij vijftien graden op een broeierige dag een hitteberoerte kunt oplopen. De omgevingslucht is dan zo verzadigd dat die geen vocht meer opneemt, waardoor je interne thermostaat onherroepelijk op hol slaat omdat de geproduceerde warmte nergens heen kan.4. Wat kan een individuele sporter doen om een hitteberoerte te voorkomenDe meest effectieve strategie die Coen noemt is structurele acclimatisatie. Je moet je lichaam minstens twee weken de tijd geven om geleidelijk te wennen aan de warmte. Door deze specifieke training ga je eerder en efficiënter zweten en neemt je bloedplasmavolume toe, waardoor je meer koelcapaciteit hebt. Daarnaast helpt het dragen van lichte, ademende kleding en het bewust aanpassen van je tempo op dagen met een ongunstige luchtvochtigheid. Het is vooral een kwestie van je ego durven parkeren en accepteren dat je hartslag bij hitte veel sneller oploopt bij een lager tempo dan je onder ideale omstandigheden gewend bent.5. Wat is de belangrijkste actie voor een omstander bij een vermoeden van een hitteberoerteCoen is heel stellig over het medische principe: eerst koelen, dan pas vervoeren. Zodra je iemand ziet zwalken of verward ziet reageren, moet er direct agressief gekoeld worden met stromend ijswater, natte handdoeken of een ijsbad. Wachten op de ambulance of de sporter direct in een warme ziekenauto leggen zonder eerst te koelen is een fout die fataal kan zijn. De kerntemperatuur moet direct omlaag om verdere schade aan de hersenen en vitale organen te beperken. Directe actie op de plek van het incident door medelopers of toeschouwers is vaak het verschil tussen leven en dood.Handige bronnen en links:Alle publicaties (en andere info) van Coen Bongers: https://www.radboudumc.nl/personen/coen-bongersDe documentaire ‘Oververhit’ van omroep Gelderland: https://www.gld.nl/video/8452075/gld-doc-oververhitWebsite Stichting Hittebewust Sporten: https://www.hittebewustsporten.nl/Voor organisatoren van evenementen in de warmte de Veldnorm Evenementenzorg: https://www.evenementenz.org/wp/ S1: Aflevering 19 over hoe om te gaan met de warmte tijdens het sporten: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-1/sporten-in-de-hitte-hoe-ga-je-daar-mee-om/S7: Aflevering 141 over de Core sensor: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-7/141-continu-je-kerntemperatuur-tijdens-het-sporten-aflezen-met-een-huidsensor-werkt-dat/S8: Aflevering 152 met Puck Alkemade: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-8/152-slimmer-sporten-in-de-warmte-met-tips-van-bewegingswetenschapper-puck-alkemade/S10: Aflevering 193 over de koele haarband van Sifan Hassan: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-10/193-slimmer-presteren-met-een-koele-haarband-zinvol-of-onzin/S11: Aflevering 224 waarin we terugblikken op de warme (halve) marathon van Leiden: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-11/224-slim-pacen-tijdens-de-warme-marathon-van-leiden-een-terugblik/S11 Aflevering 227 over hittetraining om rode bloedcellen te kweken: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-11/227-rode-bloedlichaampjes-kweken-door-hittetraining-zinvol-of-onzin/S12 Aflevering 236 over menthol: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-12/236-slimmer-presteren-met-menthol-zinvol-of-onzin/—-De Slimmer Presteren Podcast is een initiatief van Gerrit Heijkoop en Jurgen van Teeffelen. Vanaf begin 2020 bespreken zij wekelijks een onderwerp op het gebied van sport, onderzoek en innovatie.Zie ook:WEB: https://slimmer-presteren-podcast.nlINSTAGRAM: https://www.instagram.com/SlimmerPodcastLinkedIn: https://www.linkedin.com/company/slimmer-presteren-podcastPODCAST PLAYERS: https://slimmer-presteren.captivate.fm/listenVRIEND VAN DE SHOW: https://vriendvandeshow.nl/slimmerpodcastMentioned in this episode:Cadeau: 15% korting met onze code 'slimmerpresteren'In december gingen we op bezoek bij het hoofdkwartier Thrive en leerden daar alles over bier waar je beter van wordt. (aflevering 249) Wie al weet hoe lekker dit Belgische alcoholvrije bier is: met kortingscode ‘slimmerpresteren’ en ontvang je 15% korting op je hele bestelling. En je steunt tegelijkertijd onze podcast, want wij krijgen ook nog eens 10% over alle omzet met de code. https://www.thrivebeer.com/nl/collections Ideaal voor in de aanloop naar je volgende marathon of triathlon. (je mag deze code zo vaak gebruiken als je wil, en ook delen met anderen)<a...