🏛️ İstanbul'un Antik Yazıtları: Syllogos Koleksiyonu

İSTANBULARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ, HELLENIKOSPHILOLOGIKOS SYLLOGOS YAZITLAR CORPUSU:İSTANBUL’DANANTİK DÖNEMYAZITLARIHÜSEYİN SAMİ ÖZTÜRK* - BÜLENT ÖZTÜRK**yüzyıl Osmanlı İstanbul'unda kurulan Hellenikos Philologikos Syllogos Konstantinoupoleos, yalnızca bir bilim ve edebiyat derneği değil; aynı zamanda tarihsel mirası belgeleyen öncü bir kültürel akımdı. Avrupalı bilim insanlarını bir araya getiren bu topluluk, Hellen kültürüne dair edebiyat, felsefe, coğrafya, tıp, ekonomi, arkeoloji ve daha birçok alanda yayınlar yaparken, özellikle İstanbul’daki antik yazıtlar ve yapılar üzerine derinlemesine araştırmalar yürüttü. İşte, bu çalışmalardan elde edilen en kıymetli örnekler:📜 Artemidoros Yazıtı, Beyoğlu'ndaki Raniere’nin evinde keşfedilen bir stel üzerinde yer almakta. M.Ö. 1. yüzyıla ait bu yazıt, “ἐγγενής” kelimesiyle Artemidoros’un özgürleşmiş bir köle olduğunu düşündürür. Rodos veya Karia kökenli olabilir; adı, tanrıça Artemis’e ithaflıdır.⚰️ Marcus Cincius Nigrinus’un Mezar Yazıtı, Pera’da İngiliz elçiliği duvarında yer almış. Askerî kıyafetli figürlerle süslenen stel, M.S. 2. yüzyıla tarihlenir. Nigrinus, Cohors XI urbana adlı birliğin askeri olup hayırseverliğiyle öne çıkar.🕍 Hieron’daki On İki Tanrı Kültü ve Nikomakhos’un Rahiplik Düzenlemesi, Anadolu Kavağı’nda ortaya çıkmıştır. M.Ö. 3. yüzyıldan kalma bu yazıt, rahipliğin satışı ve kurban törenleriyle ilgili detayları aktarır. Metin, İason’un Argonautlar Seferi sırasında On İki Tanrı’ya ilk kurbanı burada sunduğunu belirtir.🚪 Porta Pempton Yazıtı, M.S. 465–468'e tarihlenir. Burada, Pusaeus’un, Praefectus Anthemius’a meydan okuyarak kapıları daha güçlü taşlarla tahkim ettiği anlatılır. Yazıt, dönemin politik rekabetini taş üstüne taşla belgeler.🗿 Theodosius Anıtı (Dikilitaş), Sultanahmet’teki Hipodrom’da yükselir. III. Tutmosis tarafından M.Ö. 15. yüzyılda Mısır’da yaptırılan bu granit sütun, M.S. 390’da İmparator I. Theodosius’un buyruğuyla getirtilmiş ve 30 gün içinde yerine dikilmiştir. Kaidesindeki yazıt, hem Latince hem Hellence'dir.🏛 Marcianus Anıtı (Kıztaşı), Fatih’te yer alır. M.S. 450–452 arasında Tatianus tarafından dikilen bu anıtın üzerinde “Princeps Marcianus’un heykeli ve kaidesi”ne dair ithaf yer alır. 1908 yangını sonrası çevresi açılmıştır.🗼 Gotlar Sütunu, Gülhane Parkı girişindedir. M.S. 269 civarında Gotlara karşı kazanılan zaferin anısına dikilmiştir. Latince yazıtında Tanrıça Fortuna'ya ithaf varken, Grekçe yüzeyinde “İsa Khristos kazansın” yazmaktadır. Üzerinde Tykhe veya Byzas’ın heykeli olduğu sanılmaktadır.🐍 Burmalı (Yılanlı) Sütun, Plataia Savaşı’nın (M.Ö. 479) zafer anıtı olarak Delphoi’de dikilmiş, sonra Byzantion’un yeni başkent olması şerefine buraya getirilmiştir. Sütun, savaşa katılan 31 şehir devletinin ismini taşır.🔥 Constantinus Anıtı (Çemberlitaş), Forum Constantinus’a dikilmiştir. Roma’daki Apollon Tapınağı’ndan getirilen bu sütun, önce I. Constantinus, sonra Iulianus ve Theodosius’un heykellerine ev sahipliği yaptı. Yıldırım düşmesiyle hasar görünce Manuel Komnenos tarafından restore edildi. 17. yüzyılda yangın sonrası demir çemberlerle güçlendirilmiş ve bu nedenle “Çemberlitaş” adını almıştır.İstanbul’un Antik Yazıtları: Syllogos Koleksiyonu, yalnızca taşlara kazınmış sözlerin değil, aynı zamanda bir imparatorluğun kültürel sürekliliğinin, kimlik mücadelesinin ve bilimsel belleğinin izini sürmektedir. Syllogos’un izinden giden her araştırmacı, bu yazıtlar aracılığıyla geçmişin nabzını tutar. Her sütun, her stel; bir zaman kapsülü, bir medeniyet fısıltısıdır.