ขันธ์ ๕ ในทางปริยัติและในทางปฏิบัติ (กัณฑ์ที่ ๑๐ ตอน ๕)

จากโอวาทพระมงคลเทพมุนี กัณฑ์ที่ ๑๐ เรื่อง ขันธ์ ๕ เป็นภาระอันหนัก แต่ว่าวิธีปล่อยขันธ์ ๕   ไม่ใช่ของเล็กน้อย ไม่ใช่ของปล่อยง่าย  ถ้าปล่อยไม่ได้ก็เป็นทุกข์   ปล่อยได้ก็เป็นสุข  แต่ขันธ์ ๕ จริง ๆ   เราก็ไม่รู้จักมันเสียแล้วนะ ปล่อยมันอย่างไร รูป    เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณน่ะ  เอาเถอะ   แก่เฒ่าอยู่วัดอยู่วาไปตามกัน บวชแล้วก็ตาม ไม่บวชก็    ตาม ถามจริง ๆ เถอะว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ จริง ๆ   น่ะคืออะไร?  เอาละอึกอักกันทีเดียว   ไม่เข้าใจตัวของตัวแท้ ๆ ไม่เข้าใจ  รูปน่ะ คือ ร่างกาย   ประกอบด้วยธาตุทั้ง ๔ ดิน น้ำ ไฟ ลม ผสมกัน    อยู่นี้ ถ้าว่าแยกออกไปก็เป็น ๒๘  มหาภูตรูป ๔  อุปาทายรูป๒๔ รวมเป็นรูป ๒๘   ประการดังนี้  นี่แหละมีรูปเท่านี้   เป็นเบญจขันธ์นี้ รูป๒๘ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ  นามขันธ์ ๔ โดยย่อ สังขาร ๓   วิญญาณ ๖  เวทนา ความรู้สึก  สัญญา ความจำ  สังขาร ความคิด  วิญญาณ ความรู้  เป็นดวงสีต่าง ๆ กัน  ส่วนเวทนาก็เป็นดวง   ถ้าสุขเวทนาก็ใส ถ้าทุกขเวทนาก็ขุ่น ดังนี้ เป็นดวง ๆ ดังนี้  สัญญา ความจำก็เป็นดวงเหมือนกัน   เป็นดวงต่างกัน ดี ชั่ว หยาบละเอียด เลว ประณีต  สังขาร ความคิดดี คิดชั่ว   คิดไม่ดีไม่ชั่ว นี่ก็เป็นอีกดวงเหมือนกัน  วิญญาณ ความรู้   ความรู้ก็เป็นดวงอีกเหมือนกัน  ต้องรู้จักพวกนี้   ให้เห็นพวกนี้เสียก่อน ให้เห็นขันธ์ทั้ง ๕ นั่นเสียก่อน    ให้เป็นปฏิบัติ ที่แสดงแล้วนั่นเป็นปริยัติ ถ้าปฏิบัติต้องเห็น เห็นขันธ์ทั้ง   ๕    นั่น รูปเป็นดังนี้ โตเล็กเท่านั้น สัณฐานอย่างนั้น เวทนา สัญญา สังขาร   วิญญาณ  เมื่อเห็นเบญจขันธ์ทั้ง ๕   แล้วก็ดูความจริงของมัน ขันธ์ ๕ เหล่านี้น่ะ    ถ้าแม้ว่าขืนไปยึดถือมันเข้าไว้ละก็ เป็นทุกข์  ท่านถึงได้วางตำรับตำราเอาไว้ว่า ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา ยึดถือ    มั่นในเบญจขันธ์ ๕ นั่นเป็นทุกข์ ถ้าหากว่าปล่อยเบญจขันธ์ ๕   เสียได้ก็เป็น    สุข