علیرضا اردبیلی: آشکار شدن باطن ناسیونالسیم هیبریدی آریائی/شیعی

یکی از علل سرانجام فاجعه‌بار انقلاب 1356ـ1357، سرعت شدید فروریختن نظام پهلوی بود. نه خود رژیم پهلوی و نه مخالفین آن، انتظار محو شدن رژیم پهلوی در طی یکسال را نداشتند. در کشورهای برخوردار از تحزب و انتخابات آزاد، مردم در یک زمان طولانی به آرامی، تجربه سیاسی کسب می‌کنند. در یک چنین نظامی، احزاب سیاسی در قالب شعارها، پروژه‌ها و برنامه‌های خود وعده می‌دهند و رأی دهندگان با دادن رأی و دیدن نتیجه حاصل از این پروسه، براحتی از طریق ارتباط دادن چهار ضلع مربع "وعده، رأی، قدرت، نتیجه"، به تجربه سیاسی لازمه اداره جامعه مسلح می‌شوند. در جوامع محروم از تحزب و انتخابات رقابتی، چنین امکانی وجود ندارد و تجربه سیاسی شهروندان به دوران کوتاه و استثنایی ضعف شدید اوتوریته دولتی در نتیجه اشغال خارجی، انقلاب و شورشهای اجتماعی محدود می‌شود. از این منظر، سیر متمرکز و خارج از انتظار حوادث انقلاب 1356ـ1357، امکان تأمل و آموزش سیاسی از جریان وقایع و بازیگران متفاوت در مسیر انقلاب را نداد. سیر طوفانی حوادث در دوران بعداز انقلاب هم ادامه یافت که با وقوع جنگ ایران و عراق، بازهم بحرانی‌تر شد. در پایان جنگ ایران و عراق، جامعه ایران برای اولین بار فرصت پرداختن به تأمل در باره دوران شروع شده از دیماه 1356 راه یافت.