S01E08 - De dag dat het model verdween: wat de Fable 5-exportblokkade Europese organisaties leert over AI-bewijslast

9 juni 2026: Anthropic lanceert Claude Fable 5 — het meest geavanceerde AI-model ooit beschikbaar gesteld voor algemeen gebruik, state-of-the-art op bijna alle benchmarks, met grote sprongen in software engineering, kenniswerk en wetenschappelijk onderzoek. Drie dagen later, op 12 juni om 17:21 ET, ontvangt Anthropic een exportcontrolebevel van de Amerikaanse overheid: alle toegang voor buitenlandse onderdanen moet onmiddellijk worden opgeschort. Het gevolg: Fable 5 en Mythos 5 worden abrupt uitgeschakeld voor álle klanten wereldwijd. Anthropic voldeed aan het bevel maar bestreed het publiekelijk — de gedemonstreerde jailbreak betrof bekende, beperkte kwetsbaarheden die ook via andere modellen gevonden kunnen worden. Dit is de eerste keer dat een AI-model zelf wordt behandeld als strategische exporttechnologie. Michael en Nadine werken vier concrete scenario's uit die direct ontstaan op het moment van de blokkade: een EU AI Act-audit waarbij een toezichthouder vraagt welke AI-versie welke beslissing ondersteunde, een juridische procedure waarbij een klant een AI-gedreven beslissing betwist, leveranciersafhankelijkheid en bestuurdersaansprakelijkheid onder NIS2 en de Cyberbeveiligingswet, en een cyberverzekeringsclaimwaaarbij bewijs van operationele impact vereist is. In elk scenario is de kernvraag dezelfde: kun je bewijzen wat er werkelijk is gebeurd — ook als het model er niet meer is? Attesto voorkomt niet dat een model verdwijnt of een overheid exportcontroles oplegt. Maar Attesto zorgt ervoor dat elke AI-interactie — modelidentiteit, versie, timestamp, prompt hash, output hash, digitale handtekening — cryptografisch onweerlegbaar is vastgelegd via het Proof of Evolution-systeem. De cryptografische zwarte doos bovenop AI-systemen. De Nova/IVC-laag draait al live in productie.