Şarkılı Podcast: NORMAL?

Norm Koyma Yetkisi Kimde?Son zamanlarda en çok zihnimi kurcalayan mesele : Bir insan, hangi yetkiyle başka bir insanın normunu belirleme hakkını kendinde görebilir? Özellikle de bunu “bilim” ya da “uzmanlık” zırhıyla yaptığında…Psikiyatri ya da genel olarak ruh sağlığı alanı, insanı anlamaya çalışan bir disiplin olmalı. Ama zaman zaman şuna tanık oluyorum: Anlamaktan çok tanımlama, tanımlamaktan çok sınıflandırma, sınıflandırmaktan çok da düzeltme arzusu öne çıkıyor. Sanki ortada görünmez bir ölçü cetveli var ve herkes o cetvele göre hizaya sokulmalı.“Tanrı kompleksi” tam olarak bu noktada başlıyor. Yanılma ihtimalini askıya alan bir kesinlik duygusu… “Ben biliyorum” cümlesinin, “sen bilmiyorsun”a dönüşmesi… Uzmanlık, tevazu ile birleşmediğinde hakikatin tek sahibi olma yanılsamasına kayabiliyor. Oysa insan ruhu laboratuvar nesnesi değil; dinamik, kültürel, tarihsel ve öznel bir yapı.Bir de “fix etme” meselesi var. Yardım etme niyeti ile düzeltme dürtüsü arasındaki çizgi çok ince. Eğer bir insanı olduğu haliyle kabul etmek yerine onu “norma uygun hale getirme” refleksi ağır basıyorsa, orada yardım değil tahakküm başlıyor. Benim farklılığım neden bir arıza olarak görülüyor? Kimin değerleri bu normu belirliyor? Ve neden bu değerler evrenselmiş gibi sunuluyor?Tıp eğitimi almak, insan davranışlarını sınıflandırma gücü verir; ama bu güç aynı zamanda büyük bir sorumluluk taşır. Çünkü “normal” dediğiniz her şey, aslında tarihsel ve kültürel bir uzlaşmanın ürünüdür. Dün hastalık sayılan şey bugün sıradan olabilir. Dün marjinal görülen kimlikler bugün kabul görebilir. O halde norm koyma tekeli kimde?Beni rahatsız eden şey, bireysel görüşlerin bilimsel kesinlik gibi sunulması. Bir uzmanın kişisel değerleri ile klinik bilgisi arasındaki sınır bulanıklaştığında, otorite güçleniyor ama güven zayıflıyor. Çünkü artık mesele sağlık değil; uyum, kontrol ve hizaya getirme haline dönüşüyor.Asıl sorum şu: Bir insanı anlamadan, bağlamını bilmeden, rızası olmadan ona “travma”, “bozukluk” ya da “sorun” etiketi koymak hangi etik çerçeveye sığar? Teşhis, terapötik bir araç mıdır; yoksa sosyal bir mühür mü?Ben norm dışı olabilirim. Ama norm dışı olmak, patolojik olmak değildir. Farklılık, düzeltilecek bir hata değildir. Ve hiçbir meslek grubu, insan çeşitliliğini kendi değer filtresinden geçirerek yeniden tasarlama hakkına sahip değildir.Belki asıl ihtiyaç duyduğumuz şey daha fazla uzmanlık değil; daha fazla epistemik tevazu. Daha az kesinlik, daha çok soru. Daha az gardiyanlık, daha çok merak.Çünkü insan, düzeltilecek bir makine değil; anlaşılmayı bekleyen bir varlıktır..