សេចក្តីផ្តើមប្រវត្តិបណ្ឌិត ម៉ាទីន លូធើរ

មុនពេលលោក ម៉ាទីន លូធើរ បានចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់ពួកជំនំុប្រូតេស្តង់នៅសតវត្សទី១៦ ពួកជំនុំគ្រីស្ទបរិស័ទបានងាកចេញបន្តិចម្តងៗពីសេចក្តីបង្រៀននៃព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មី អស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។ អត្ថបទនេះលើកឡើងថា ថ្នាក់ដឹកនាំពួកជំនុំបានយកប្រព័ន្ធមួយដែលសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើការប្រព្រឹត្តអំពើល្អ មកជំនួសសេចក្តីបង្រៀនក្នុងព្រះគម្ពីរអំពីសេចក្តីសង្គ្រោះដោយសារព្រះគុណព្រះជាម្ចាស់តាមរយៈសេចក្តីជំនឿ ដោយបានបង្កើតគោលលទ្ធិដូចជា ស្ថានលាងបាប បានផ្លាស់ប្តូរការយល់ដឹងអំពីពិធីអភិបូជា ទៅជាការថ្វាយយញ្ញបូជាដដែលៗ បានជំរុញឱ្យមានការអធិស្ឋានដល់ពួកបរិសុទ្ធ ការធ្វើធម្មយាត្រា និងការបរិច្ចាគទាន ព្រមទាំងបានបង្រៀនថា បូជាចារ្យ និងសម្តេចប៉ាប មានសិទ្ធិអំណាចផ្តាច់មុខក្នុងការអត់ទោសបាប។រឿងរ៉ាវនេះក៏បានរៀបរាប់ផងដែរអំពីរបៀបដែលសម្តេចប៉ាបទទួលបានអំណាចយ៉ាងធំធេងទាំងផ្នែកសាសនា និងនយោបាយ ដោយអះអាងពីសិទ្ធិអំណាចកំពូលទាំងលើពួកជំនុំ និងរដ្ឋាភិបាលនានា។ យោងតាមអត្ថបទ មនុស្សជាច្រើនបានពឹងផ្អែកទៅលើក្រុមបព្វជិត សម្រាប់ការអត់ទោសបាប និងសេចក្តីសង្គ្រោះ។ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកអធិប្បាយមួយចំនួនបានសិក្សាព្រះគម្ពីរ ហើយបានតវ៉ាប្រឆាំងនឹងសេចក្តីបង្រៀនទាំងនេះ។ លោក ចន វីគ្លីហ្វ បានលើកឡើងថា ព្រះគម្ពីរ (មិនមែនសម្តេចប៉ាបទេ ) ជាសិទ្ធិអំណាចកំពូល ហើយលោកបានច្រានចោលនូវការអនុវត្តមួយចំនួនរបស់ពួកជំនុំ។ លោក ចន ហាស់ បានបន្តកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើកំណែទម្រង់ទាំងនេះ ដោយអធិប្បាយប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយ និងសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើបទគម្ពីរ។ លោកត្រូវបានកាត់ទោសដោយក្រុមប្រឹក្សានៃទីក្រុងខន់​ ស្តិន ហើយត្រូវបានប្រហារជីវិតនៅឆ្នាំ១៤១៥។សៀវភៅនេះពន្យល់ថា ការវិវឌ្ឍន៍ផ្សេងៗទៀតក៏បានរៀបចំទ្វីបអឺរ៉ុបសម្រាប់ការធ្វើកំណែទម្រង់ផងដែរ។ ការរស់ឡើងវិញនៃការសិក្សារៀនសូត្រ បានជំរុញឱ្យអ្នកប្រាជ្ញសិក្សាព្រះគម្ពីរជាភាសាដើម គឺភាសាហេព្រើរ និងក្រិក ដែលនាំឱ្យមានការយល់ដឹងថ្មីៗអំពីបទគម្ពីរ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ ការច្នៃប្រឌិតម៉ាស៊ីនបោះពុម្ពរបស់លោក យ៉ូហាន ហ្គូថិបឺគ បានធ្វើឱ្យសៀវភៅ និងព្រះគម្ពីរមានតម្លៃថោកជាងមុន និងងាយស្រួលក្នុងការចែកចាយជាងមុនឆ្ងាយណាស់។យោងតាមកំណត់ត្រានេះ ការវិវឌ្ឍន៍ផ្នែកសាសនា បញ្ញាញាណ និងបច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះ បានត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់លោក ម៉ាទីន លូធើរ ដែលស្នាដៃរបស់លោកបានឈានដល់ការចាប់ផ្តើមកំណែទម្រង់ប្រូតេស្តង់ និងបានស្វែងរកការស្តារជំនឿគ្រីស្ទបរិស័ទឱ្យត្រឡប់ទៅរកអ្វីដែលលោកជឿថាជាសេចក្តីបង្រៀនដើមនៃព្រះគម្ពីរវិញ។Introduction of The Story of LutherBefore Martin Luther began the Protestant Reformation in the 16th century, the Christian Church had gradually moved away from the teachings of the New Testament over many centuries. The text argues that Church leaders replaced the biblical teaching of salvation by God's grace through faith with a system emphasizing good works, introduced doctrines such as purgatory, changed the understanding of the Mass into a repeated sacrifice, encouraged prayers to saints, pilgrimages, and donations, and taught that priests and the Pope held exclusive authority to forgive sins.The story also describes how the Pope gained enormous religious and political power, claiming supreme authority over both the Church and governments. According to the text, many people became dependent on the clergy for forgiveness and salvation.Despite this, some scholars and preachers studied the Bible and challenged these teachings. John Wyclif argued that the Bible—not the Pope—was the ultimate authority and rejected several Church practices. Jan Hus (John Huss) continued these reform efforts by preaching against corruption and emphasizing Scripture. He was condemned by the Council of Constance and executed in 1415.The text explains that other developments also prepared Europe for reform. The revival of learning encouraged scholars to study the Bible in its original Hebrew and Greek languages, leading to new understandings of Scripture. Meanwhile, Johannes Gutenberg's invention of the printing press made books and Bibles much cheaper and easier to distribute.According to this account, these religious, intellectual, and technological developments prepared the way for Martin Luther, whose work launched the Protestant Reformation and sought to restore Christianity to what he believed were the original teachings of the Bible.