Αινίγματα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, με τον καθηγητή Γιώργο Μαυρογορδάτο

Episodes

1. 15

   Το πρόβλημα της ηγεσίας

   Παρά την επαγρύπνηση για επίδοξους τυράννους και την προσήλωσή τους στην πολιτική ισότητα, οι Αθηναίοι χρειάζονταν καθοδήγηση από εκλεγμένους στρατηγούς στον πόλεμο και από ρήτορες στη συζήτηση και λήψη των αποφάσεων. Δεν προσφερόταν για τους ρόλους αυτούς η δοκιμασμένη δημοκρατική συνταγή της...

   Apr 14, 2024

   27m
2. 14

   Ο Σωκράτης βουλευτής και πρύτανης

   Η κλήρωση των βουλευτών γινόταν μόνο μεταξύ των ενδιαφερομένων και ασφαλώς δεν ταίριαζε στον Σωκράτη. Βρέθηκε όμως βουλευτής το 406, εξαιτίας της κρίσης λειψανδρίας τότε. Για την επάνδρωση 110 τριήρεων επιστρατεύτηκαν σχεδόν όλοι οι πολίτες που ήσαν σε στρατεύσιμη ηλικία, υποχρεώνοντας τους…

   more
   Mar 31, 2024

   24m
3. 13

   Γιατί μόνο 6.000 η απαρτία;

   Οι Αθηναίοι θεωρούσαν αρκετή τη συμμετοχή στην Εκκλησία του Δήμου 6.000 πολιτών, που όρισαν και ως νόμιμη απαρτία. Γιατί θεώρησαν ότι αυτός ειδικά ο αριθμός συμβόλιζε το σύνολό τους; Δεν γνωρίζουμε. Η απαρτία χρειαζόταν για μερικές μόνο αποφάσεις, όπως η πολιτογράφηση και ο οστρακισμός. Η…

   more
   Mar 17, 2024

   19m
4. 12

   Η συμμετοχή στην Εκκλησία του Δήμου

   Η συμμετοχή των Αθηναίων στην Εκκλησία του Δήμου υπολογίζεται ότι δεν ξεπερνούσε συνήθως τις 6.000, δηλαδή περίπου ένα πέμπτο του συνόλου τον 4ο αιώνα και ακόμη λιγότερο τον 5ο, όταν οι πολίτες ήσαν πολύ περισσότεροι πριν από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο και την επιδημία. Πολλοί παράγοντες εμπόδιζαν...

   Mar 3, 2024

   18m
5. 11

   Σε αναζήτηση μιας εξήγησης για τη βασιλεία

   Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η βασιλεία εξαφανίζεται μόλις πάψει η αποδοχή της. Γι’ αυτό, αντίθετα από τους Ρωμαίους, οι Αθηναίοι δεν φοβούνταν ούτε τη λέξη «βασιλεύς» ούτε την επιστροφή της βασιλείας – μόνο της τυραννίας. Η εξαφάνιση της κληρονομικής βασιλείας δεν είναι μόνο παράξενη σε σύγκριση…

   more
   Feb 18, 2024

   20m
6. 10

   Η αινιγματική εξαφάνιση της κληρονομικής βασιλείας

   Ο δρόμος για τη δημοκρατία άνοιξε όταν εξαφανίστηκε αθόρυβα η πατροπαράδοτη «ομηρική» βασιλεία από την Αθήνα (και τις άλλες πόλεις-κράτη, πλην Σπάρτης). Αντίθετα από τους Ρωμαίους, οι Αθηναίοι δεν είχαν καθιερωμένη και σαφή εξήγηση για την κατάργηση της κληρονομικής βασιλείας. Αντίθετα μάλιστα,...

   Feb 4, 2024

   19m
7. 9

   Οι Αθηναίοι ως κλειστή ομάδα καταγωγής

   Πολλοί έγιναν εύκολα Αθηναίοι πολίτες από νόμο του Σόλωνα και στη συνέχεια από τον Κλεισθένη. Ύστερα, όμως, για να γίνεις πολίτης έπρεπε να γεννηθείς Αθηναίος, πρώτα από Αθηναίο πατέρα και μετά το 451 από Αθηναίους γονείς. Οι Αθηναίοι θέλησαν έτσι να γίνουν και να μείνουν μία ερμητικά κλειστή…

   more
   Jan 21, 2024

   21m
8. 8

   Οι μέτοικοι: Στράτευση χωρίς πολιτογράφηση

   Μολονότι ως οπλίτες και ως κωπηλάτες εκπλήρωναν ουσιαστικά τις ίδιες ακριβώς στρατιωτικές υποχρεώσεις με τους πολίτες, οι μέτοικοι στην Αττική δεν μπορούσαν να προσδοκούν ότι θα γίνουν κάποτε πολίτες. Σε στιγμές πανικού, το 406 και το 338, οι Αθηναίοι αναγνώρισαν την αντίφαση, προσφέροντας άμεση...

   Jan 7, 2024

   22m
9. 7

   O Σωκράτης οπλίτης και άλλα αινίγματα

   Το αίνιγμα του Σωκράτη ως Αθηναίου οπλίτη μπορεί να λυθεί αν υποθέσουμε ότι, και αν ακόμη ήταν τόσο φτωχός όσο παρουσιαζόταν, είχε κληρονομήσει την κατάταξή του στους «ζευγίτες». Η περίπτωσή του αναδεικνύει την προβληματική σύνδεση των στρατιωτικών υποχρεώσεων με την κατάταξη των Αθηναίων σε...

   Dec 24, 2023

   22m
10. 6

    Πόσο «δημοκρατικό» ήταν τελικά το αθηναϊκό ναυτικό;

    Το αθηναϊκό ναυτικό μπορεί να θεωρηθεί λιγότερο δημοκρατικό από την παραδοσιακή εικόνα του επειδή είχε μη εκλεγμένους διοικητές: τους τριηράρχους. Επιπλέον, στην επάνδρωση των πλοίων του συμμετείχαν και οι τέσσερις εισοδηματικές τάξεις. Όχι μόνο οι θήτες, αλλά και οι ζευγίτες, καθώς και ιππείς ή...

    Dec 10, 2023

    17m
11. 5

    Οπλίτες και κωπηλάτες

    Μέχρι το 480, οι Αθηναίοι πολεμούσαν στη στεριά ως οπλίτες και είχαν ελάχιστο ναυτικό. Όμως για τον πόλεμο εναντίον των Αιγινητών απέκτησαν στόλο 200 τριήρεων. Χάρη σ’ αυτόν κατόρθωσαν την κοσμοϊστορική νίκη στη Σαλαμίνα το 480, που μεταμόρφωσε μονομιάς την Αθηναϊκή Δημοκρατία σε μεγάλη ναυτική...

    Nov 25, 2023

    21m
12. 4

    Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Πόλεμος

    Στην Αθήνα, η μετάβαση από τη μοναρχία στην ολιγαρχία και από την ολιγαρχία στη δημοκρατία καθρεφτίζεται στην ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων, που είναι ενιαία για τον στρατό και το ναυτικό. Από τον βασιλέα περνάμε τον 7ο αιώνα στον πολέμαρχο και από τον πολέμαρχο στους δέκα στρατηγούς, που θεσπίζει…

    more
    Nov 12, 2023

    19m
13. 3

    Ο αποκλεισμός των γυναικών και των δούλων

    Είναι αναχρονισμός να απαξιώνουμε σήμερα την Αθηναϊκή Δημοκρατία εξαιτίας του αποκλεισμού των γυναικών και των δούλων. Με τα τότε κριτήρια, η πιο αδικαιολόγητη ασυνέπειά της ήταν ο αποκλεισμός των μετοίκων. Αντίθετα με τις γυναίκες και τους δούλους, αυτοί είχαν ουσιαστικά τις ίδιες στρατιωτικές...

    Oct 28, 2023

    20m
14. 2

    Δεν υπήρχε μόνο η Εκκλησία του Δήμου

    Η Αθηναϊκή Δημοκρατία δεν περιλάμβανε μόνο τη συνέλευση των πολιτών – τη λεγόμενη Εκκλησία του Δήμου – αλλά και άλλους θεσμούς, με πιο νευραλγικούς τη Βουλή και τους στρατηγούς. Ήσαν δύο θεσμοί αντιπροσωπευτικής και όχι άμεσης δημοκρατίας – με εκλογή οι στρατηγοί, με κλήρωση η Βουλή. Αυτή…

    more
    Oct 15, 2023

    15m
15. 1

    Η μοναδικότητα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας

    Η Αθηναϊκή Δημοκρατία παραμένει η σπουδαιότερη ιστορική εμπειρία άμεσης δημοκρατίας αν συνδυάσουμε δύο στοιχεία: τη διάρκεια και την ισχύ της ως κράτους. Επηρεασμένοι από την πληθώρα των πηγών και τη ζωντάνια των περιγραφών, πολλοί νομίζουν ότι γνωρίζουμε τα πάντα για την καθημερινή λειτουργία…

    more
    Sep 29, 2023

    21m