Экология

Кыргызстанда кундуз калбай калганы белгилүү болду. Зоологдордун айтымында, бул сейрек жаныбардын жок болушуна адамдын ишмердиги түздөн түз таасир эткен. Кундуздун үзүлгөн тукумун кайра уласа болобу, ал үчүн кандай иш-аракеттерди кылуу керек? Дегеле Кыргызстанда дагы кайсы жапайы жандыктарды жок болуп кетүү коркунучу тооруп турат? “Жер эне ” подкастында зоолог, биология илимдеринин кандидаты Аскар Давлетбаков ушул маселе тууралуу айтып берет.

20 жыл мал менен алектенип келген Ала-Бука районунун тургуну Абылкасым Рахманов акыркы беш жылдан бери баш оту менен багбанчылыкка киришкен. Тажрыйба издеп чет өлкөлөргө чейин барып дыйканчылыктын жаңы ыкмаларын ачып жаткан Абылкасым Рахманов тууралуу «Жашыл планета» түрмөгүндө кеп кылабыз

Бишкектеги базарларда табышмактуу жагдайда кармалып, кургатылып, тутамдап сатылып жаткан уникалдуу кызыл колтук баканын "Кызыл китепке" киргенин баарыбыз билбейбиз. Тукум курут болуп бараткан кызыл колтук баканы сактоо эмне үчүн маанилүү? “Жашыл планета” түрмөгүнөн угуңуз.

Жети-Өгүз районундагы Жууку ашуусунда 8-июлда мөңгү көчүп, көлөмү 2 миллион 11 миң 500 куб метрди түздү. Мындан бир нече күн мурда Италиядагы Альпы тоолорундагы мөңгү көчкөн.

"Кыргызстандагы климаттын өзгөрүүсүнө агротокойчулук тоскоол боло алат" деген пикирин токойчулар бирикмесинин төрагасы Айткул Бурханов айтат. Ал бадам, мисте жана жаңгак эгүү менен экологиялык жана экономикалык көйгөйлөрдү чечсе болот дейт.

Бөрдвотчинг же куш кароо туризмдин жаңы багыты катары өнүгүп келе жатат. Кыргызстанда да бул багытка кызыккандар жок эмес. Ал тургай, куш ышкыбоздорунун атайын уюму бар. 1-апрель - Эл аралык куштар күнүнө карата Кыргызстандагы бөрдвотчерлер биримдигин негиздеген Нуржан Алымканова менен маектештик.

Учурда илбирс байырлаган 12 өлкөдө бул сейрек жаныбардын башын саноо иштери жүрүп жатат. 2023-жылы жаңы изилдөөлөрдүн жыйынтыгы чыгат.

Ысык-Көлдүн Тоң районунун Топурак-Бел аймагында «Ecowind» шамал паркы курула баштады. Мындай дымактуу долбоорго «Кыргыз уинд систем» компаниясы белсенип киришкен. Анын финансылык директору Кундус Кырбашеваны “Азаттык” кепке тартып, шамалдан жарык алуунун келечегине кызыкты.

2021-жылы кечиккен жаз, апрелдеги үшүк Чүй облусундагы дыйкандардын айдап себүү ишине таасир этүүдө.

Коронавирус пандемиясы адам баласына табият менен теңсалмактуулукту бузбаш керектигин көрсөттү. Соңку жылдарда түтүн көбөйүп, токой азайгандан бери жаныбарлар адамга жакындай баштады. Адистер мындай учурда жаныбардан адамга жуккан вирустардын түрү көбөйөт деген пикирде.

Жыл сайын жай айларында кыргызстандык дыйкандар сугат суу көйгөйүнө тушугат.

Кыргызстанда АЭС куруу мүмкүнчүлүгү барбы? Бул суроого бүгүн көпчүлүк кыргызстандыктар “жок” деп айтышы мүмкүн. Бирок, бир учурда, Кыргызстанда атомдук электр станциясын курууга мүмкүнчүлүк болгон. Кантип дебейсизби?

Кыргызстанда соңку мезгилде элет жериндегилер жер иштетүүдөн киреше таппай калып, малдын башын көбөйтүүдө. Ал арада төрт түлүктүн туягы эзип койгон жайыттар жараксыз акыбалга келип, сейрек кездешчү өсүмдүктөрдүн жоголуусуна жол ачып жатканын экологдор эскертишет.

Кыргызстанда “Кызыл китепке” кирген, башкача айтканда азайып-бараткан жаныбарлар жана канаттуулар дүйнөсүндө эмне өзгөрүүлөр бар? Сейрек кездешкен жан-жаныбарлардын миграциясы кандай? "Жашыл планета" берүүбүздө жан-жаныбарларга кантип кам көрүү керек деген суроого жооп издейбиз.

"Жашыл планета” рубрикасында бир кезде «жашыл шаар» атыккан Бишкектин абасынын тазалыгына токтолобуз. Кыш түшүп, жылуулук сезону башталары менен борбор шаарды кара түтүн каптайт. Адистердин айтымында, абанын булганышына жаңы конуштагы сапатсыз курулган мештен чыккан түтүн менен шаарда автоунаалардын көбөйүшү себепкер.

Арзан желим материалдын көптүгү дүйнө жүзүн пластик таштандынын алдында калуу коркунучуна кептеди. Кургакта гана эмес океанда үйүлгөн желим дөбөлөр пайда болду. Дүйнөлүк көйгөй Кыргызстанды кыйгап өткөн жок. Бүгүн желим баштыкты жана буюмдарды ар бир айылдан көрүүгө болот. Адамзат күндөлүк турмушта эсепсиз колдонулгон пластикти кантип чектеп, жаратылышты кантип сактап калат? "Жашыл планета" берүүбүздө ушул теманы козгойбуз.

Рембрандт колдонгон ачык түстүү боёктун сыры табылды. Евробиримдик пластик таштандыларга согуш жарыялайт. Эмне үчүн кээ бир кишилер түндө үкүдөй болуп уктабайт?

Жогорку Кеңеште Кыргызстанда жапайы жаныбарларга жана кайберендерге аңчылык кылууга тыюу салган мыйзам долбоору талаш-тартыш жаратып, бир нече жылдан бери колдоо таппай келет. Демилгечилердин бири Эмил Токтошев жаңы сунуштап жаткан мыйзам долбоору жөнүндө айтып берди.

Ошто болсо аңчылар жаратылышка зыяныбызга караганда пайдабыз көп кийип жатат деп ишендирип келишет. Маселен, Ош-Баткен мергенчилер коому жыл сайын кийиктерге туз жеткирүү, канаттууларга жем чачуу, көлмөлөргө балыктын уругун таштоо сыяктуу иштерди такай аткарып келатканын айтышат.

Ысык-Көл дубанында карышкыр күч болуп, мал-жандыкка кол салып, материалдык чыгымга алып келип жатат. Ошондуктан, азыр облустук аңчылык департаментинин өкүлдөрү жергиликтүү мергенчилер менен чогуу карышкыр менен чөөгө аң уулап жатышат.

Жалал-Абадда ача туяктуу жапайы жаныбарларга аңчылык кылууга убактылуу тыюу салынганы менен, иш жүзүндө мораторий иштебей жатканын адистер айтышат. Мындан сырткары карышкыр жана чөө сыяктуу жырткыч жаныбарларды атууга бөлүнгөн каражат да мергенчилерге жетпейт.

Баткен облусунда миңге жакын атайын уруксаты бар мергенчи катталган. Алардын аракетин аңчылыкты көзөмөлдөөчү болгону он адис бар. Аңчылыкка кызыккандар мыйзамдан чыкпасын деп түшүндүрүү чаралары тынымсыз жүрөт.

Нарында жапайы аңчылыкка чыккан карапайым эл азайды. Ошол эле убакта кызматына таянып, кайберен атууну кумар кылгандардын катары көбөйүүдө. Айрыкча чет элдик аңчылар кайберендерге зыян келтирип жатат деген жергиликтүүлөр көзөмөлдүн начардыгына кабатыр.

"Карынын сөзүн капка сал" деп айтылат элибизде. Өзгөндүк Ысмайыл Мурзабаев кесипке бышкан адис жана турмуштун ачуу-таттуусун көп таткан санжыргалуу кексе карыялардын бири эле.

“Жашыл планета” деп аталган жаңы рубрикабызды баштайбыз. Жаңы чыгарылышта биздин өлкөбүздөгү биологиялык түрдүүлүктүн учурдагы абалына токтолобуз. Глобалдык климат өзгөрүп жаткан шартта атом энергетикасы жашыл планетаны сактап калабы?