Τα podcasts στο Επίκεντρο

Σε αυτό το επεισόδιο παρουσιάζουμε το βιβλίο του Ανδρέα Πανταζόπουλου, ο οποίος αναλύει το πολιτικό φαινόμενο στην Ελλάδα μέσα από το θεωρητικό σχήμα του εθνικολαϊκισμού. Εστιάζουμε σε δύο κρίσιμες, συχνά υποτιμημένες διαστάσεις: τον καθοριστικό ρόλο του ταυτοτικού ζητήματος στην άνοδο των αντισυστημικών τάσεων και τη βαθιά ιστορική παράδοση που έχει εδραιώσει τον εθνικολαϊκισμό ως κυρίαρχη ιδεολογία στη σύγχρονη ελληνική πολιτική και πολιτισμική ζωή. Το βιβλίο διερευνά τις αξιακές και ιδεολογικές του ρίζες μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της λαϊκής κουλτούρας και της διανοητικής παραγωγής του 20ού αιώνα.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Ο Ανδρέας Πανταζόπουλος στο βιβλίο αυτό διερευνά αν στο έργο του Ντοστογιέφσκι, ενυπάρχουν τα στοιχεία μιας ορθόδοξης θεολογίας του πολιτικού φαινομένου. Αν δηλαδή είναι βάσιμη η πρόσληψη του Ντοστογιέφσκι, ως ενός λογοτέχνη που εξέφερε θεωρητικό λόγο για τις ιδεολογίες και τα πολιτικά ρεύματα της εποχής του. Και στην ερμηνευτική προσέγγιση του Πανταζόπουλου, αναδεικνύεται ένας πολιτικός Ντοστογιέφσκι, που παρεμένει επίκαιρος – και προς αποκάλυψη – υπό το φως των απαντήσεων που δίνει η ορθόδοξη θεολογία του, στο σύγχρονο πρόβλημα της αντιπροσώπευσης. Της κρίσης δηλαδή νοηματοδότησης και συνεπώς νομιμοποίησης του πολιτικού φαινομένου και των πολιτικών εξουσιών.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στους καιρούς διαδικτύου, της άμεσης πληροφορίας και της συνοπτικής γνώσης έχουν τάχα νόημα οι περιηγητικοί και ιστορικοί οδηγοί των πόλεων; Ή μήπως ανήκουν σε έναν κόσμο αργό και υπομονετικό που έχουμε αφήσει πλέον πίσω μας; Την πιο πειστική απάντηση στο ερώτημα δίνει το βιβλίο που παρουσιάζεται σήμερα. Είναι ο ιστορικός και περιηγητικός οδηγός του Χρίστου Ζαφείρη, με τίτλο: «Η Θεσσαλονίκη των Οθωμανών». Με το βιβλίο αυτό ο συγγραφέας αποδεικνύει ότι οι κατάλογοι με τα αξιοθέατα, τις προτεινόμενες διαδρομές, αυτά που πρέπει να δεις ή να προσπεράσεις, δεν είναι παρά πληροφορίες. Κι ότι αν θέλεις πραγματικά να κατανοήσεις μια πόλη, είτε ως επισκέπτης της είτε ως κάτοικός της, οφείλεις να στραφείς στις μνήμες της.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στο βιβλίο του «Η ταυτότητα της πολιτικής στη μεταπολεμική Ελλάδα», ο Ανδρέας Πανταζόπουλος επιχειρεί να ερμηνεύσει τις ανασυνθέσεις της κομματικής και πολιτικής σκηνής στην Ελλάδα, από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια έως σήμερα, καθώς και να προσδιορίσει τις ιδεολογικές και αξιακές προσηλώσεις που τις καθόρισαν, εξετάζοντάς τες υπό το πρίσμα του εθνικολαϊκισμού. Καθώς ο Πανταζόπουλος είναι ένας από τους εγκυρότερους μελετητές του εθνικολαϊκισμού στην Ελλάδα, μπορεί εύλογα να γεννηθεί στον αναγνώστη το ερώτημα, μήπως ο συγγραφέας τεντώνει αδόκιμα το θεωρητικό του σχήμα πέραν της πρόσφατης περιόδου κατά την οποία διέλαμψε. Στο ερώτημα αυτό ο Πανταζόπουλος απαντά ήδη από την εισαγωγή του βιβλίου του, γράφοντας πως το έργο του –που δεν είναι ένα βιβλίο πολιτικής ιστορίας- είναι ένας στοχασμός πάνω στην επιρροή του εθνικολαϊκισμού, ως ενός συνεχούς του οποίου οι απαρχές φθάνουν έως και στις αρχές του 20ού αιώνα.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Το βιβλίο "Ο Αριστερός εθνικολαϊκισμός. Από την αντιπολίτευση στην εξουσία", του Ανδρέα Πανταζόπουλου, Αναπληρωτή καθηγητή πολιτικής επιστήμης στο ΑΠΘ, αποτελεί συλλογή κειμένων που δημοσιεύτηκαν στο διάστημα 2013–2016 σε εφημερίδες, περιοδικά και ιστοσελίδες. Αντικείμενό τους είναι η ανάλυση του αριστερού εθνικολαϊκισμού και της πορείας που ακολούθησε, ώστε οι εκφραστές του, με εφαλτήριο την εργαλειοποίηση του κινήματος των Αγανακτισμένων, να διεκδικήσουν και να αναλάβουν την άσκηση κυβερνητικής εξουσίας. Από τα κύρια γεγονότα που σηματοδότησαν τη διαμόρφωση της Ελληνικής εκδοχής του εθνικολαϊκισμού έχουν περάσει περισσότερα από 10 χρόνια. Ωστόσο, τα κείμενα του Πανταζόπουλου διατηρούν ακέραια τη φρεσκάδα τους. Και όχι μόνο γιατί όσα επεσήμαινε επαληθεύτηκαν κατά γράμμα στα χρόνια που ακολούθησαν. Κυρίως διότι, αν και οι βασικοί πρωταγωνιστές του έχουν αποχωρήσει από το πολιτικό προσκήνιο ή έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά, ο εθνικολαϊκισμός ως ιδεολογικοπολιτικό φαινόμενο είναι εδώ και απειλεί εξίσου τη φιλελεύθερη–πλουραλιστική δημοκρατία.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Ο Χρίστος Ζαφείρης, συγγραφέας του περιηγητικού και ιστορικού οδηγού που παρουσιάζουμε σήμερα, ξεναγεί τον αναγνώστη στους αιώνες της μακραίωνης ιστορίας της Θεσσαλονίκης που σφραγίστηκαν από τη θάλλουσα εβραϊκή κοινότητά της. Στις σελίδες του οδηγού του ο Ζαφείρης δίνει φωνή στα εναπομείναντα σιωπηλά τοπόσημα της κοινότητας αυτής. Ξαναζωντανεύει τους ήχους, τη γλώσσα της και τα τραγούδια της που αντηχούσαν στις επαύλεις των εβραίων επιχειρηματιών, και στους δρόμους των σεφαραδίτικων συνοικιών της. Με τον τρόπο του λοιπόν, εξοφλεί ένα χρέος μνήμης στην κοινότητα που αφανίστηκε, λίγο πριν τα μέσα του 20ου αιώνα από τους Ναζί κατακτητές.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στο σημερινό επεισόδιο παρουσιάζεται το βιβλίο του διακεκριμένου Γάλλου φιλόσοφου, ιστορικού των ιδεών και πολιτικού επιστήμονα Pierre-Andre Taguieff: Ο νέος εθνικολαϊκισμός.Στις σελίδες του ο Taguieff αναλύει την άνοδο των εθνικολαϊκιστικών κινημάτων στην Ευρώπη και εξετάζει το ύφος τους και τη ρητορική τους. Ταυτόχρονα όμως διερευνά τις προκλήσεις που θέτουν στις σύγχρονες φιλελεύθερες πλουραλιστικές δημοκρατίες, καθώς και την ανθεκτικότητα των δημοκρατιών αυτών, έναντι των απειλών που αντιμετωπίζουν. Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Επίκαιρες σκέψεις του Γάλλου φιλόσοφου, ιστορικού των ιδεών και πολιτικού επιστήμονα Pierre-Andre Taguieff.Μία συλλογή 5 κειμένων, τα οποία περιστρέφονται γύρω από τον εξτρεμισμό και τις σύγχρονες μορφές του: τον τζιχαντισμό και την άκρα δεξιά, τις οποίες ο συγγραφέας συνυφαίνει με τα φαινόμενα του λαϊκισμού, της νέας εβραιοφοβίας και την εισβολή της συνωμοσιολογικής σκέψης.Ο Taguieff –αυτός ο υπερασπιστής της φιλελεύθερης πλουραλιστικής δημοκρατίας– προτείνει να ακολουθήσουμε την προτροπή του Λένιν: Να μάθουμε τον εχθρό μας, καλύτερα απ’ ό,τι αυτός ξέρει τον εαυτό του. Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

«Εύανδρο», «πολυύμνητο», «λαμπροτάτη», είναι μερικοί από τους χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιήθηκαν για να εγκωμιάσουν την αίγλη και την καλλιτεχνική και πνευματική ακτινοβολία της Θεσσαλονίκης, κατά τη διάρκεια των βυζαντινών χρόνων.Και η όμορφη πόλη επαληθεύει, ως σήμερα, έναν προς έναν τους επαίνους που ακούστηκαν γι’ αυτήν. Τα παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά αρχιτεκτονικά μνημεία της, που βρίσκονται διάσπαρτα ανάμεσα στα σύγχρονα κτίρια, την καθιστούν μια πόλη ανοικτό μουσείο. Μια πόλη, που όπως έχει λεχθεί, φτάνει να την περπατήσει κανείς, για να μελετήσει και να διανοηθεί την τέχνη του Βυζαντίου.Σε αυτή λοιπόν την πόλη μας ξεναγεί ο συγγραφέας Χρίστος Ζαφείρης με το βιβλίο του «Η Θεσσαλονίκη των Βυζαντινών». Και το βιβλίο του μοιάζει με έναν οδηγό που καθοδηγεί τα βήματα του επισκέπτη στη σύγχρονη πόλη, και ταυτόχρονα, τον μεταφέρει νοερά στη συμβασιλεύουσα. Στη δεύτερη καρδιά στην οποία έπαλλε, η ισχύς και η δόξα του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Από το 2008, με τη νεανική «εξέγερση» του Δεκέμβρη, τους Αγανακτισμένους και τις εκλογές του 2012 μέχρι το νέο κυπριακό ζήτημα, οι κοινωνικο-πολιτικές εξελίξεις σφραγίσθηκαν από την επέλαση του εθνικολαϊκισμού, δεξιού και αριστερού.Το βιβλίο που παρουσιάζεται σήμερα –ένα σύνολο αδημοσίευτων αλλά και επικαιροποιημένων δημοσιευμένων άρθρων του αναπληρωτή καθηγητή Ανδρέα Πανταζόπουλου– επιχειρεί να ερμηνεύσει τα κοινωνικοπολιτικά φαινόμενα της περιόδου 2008-2013, υπό το φως του εθνικολαϊκισμού, τον οποίο ο συγγραφέας θεωρεί μόνιμο και δομικό συστατικό της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής κουλτούρας.Θα μπορούσαμε να πούμε πολλούς λόγους για το οποίους το βιβλίο αυτό είναι ενδιαφέρον και χρήσιμο. Ας αρκεστούμε, στο ότι αν και εκδόθηκε το 2013, οι αναλύσεις του για το αμάλγαμα και τις συνέπειες του αριστεροδέξιου λαϊκισμού επαληθεύτηκαν πλήρως, στα χρόνια που ακολούθησαν. Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Το βιβλίο του Roger Scruton περιστρέφεται γύρω από έναν πυρήνα ιδεών, στον οποίο δεσπόζει η θέση ότι οι διανοούμενοι της Νέας Αριστεράς –που έλκονται από την ιδέα μιας σχεδιασμένης κοινωνίας, υπό τον όρο ότι θα ανατεθεί σε αυτούς η διεύθυνσή της– δεν προσφέρουν στην πραγματικότητα ούτε συνεκτική θεωρία ούτε πρακτικά εφαρμόσιμη πολιτική σκέψη. Ο λόγος τους –ο συχνά περίπλοκος, ασαφής και ασυνάρτητος– ενδιαφέρεται περισσότερο να αποδομήσει την έννοια της οικουμενικής αλήθειας, της ορθολογικής επιχειρηματολογίας και της κοινής εμπειρίας, και να διαστρέψει την πραγματικότητα, παρά να την περιγράψει. Μια συντριπτική κριτική της σύγχρονης αριστερής σκέψης. Σε αυτήν την αναζωογονητικά σώφρονα απάντηση στην τρέχουσα αριστερή φιλοσοφία ο Scruton ρωτάει πώς και γιατί αυτοί οι συγγραφείς έγιναν τόσο δημοφιλείς, και γιατί άλλες φωνές εκτός της αριστερής διανόησης περιθωριοποιήθηκαν.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στο παρόν δοκίμιό του ο Pierre-André Taguieff εκθέτει με απλό, κριτικό και συνοπτικό τρόπο όλες τις θεωρητικές επεξεργασίες και έρευνες, έως τις πλέον πρόσφατες, περί «συνωμοσιολογίας», αναλύει τα χαρακτηριστικά της, την «λογική» και τους μυστικοποιητικούς μηχανισμούς της, τα πρόσωπά της και τον λόγο της.Το βιβλίο επισημαίνει την επικινδυνότητα του συνωμοσιολογικού φαινομένου για τις πλουραλιστικές δημοκρατίες που αποτελούν ταυτόχρονα –λόγω της ελευθερίας της έκφρασης που παρέχουν– την «πηγή, αλλά και το αντίδοτο» για τις συνωμοσιολογικές αφηγήσεις.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Woke, ο αόριστος δηλαδή του ρήματος wake που κατά λέξη σημαίνει «Αφυπνίσου» και μεταφορικά «Μείνε σε εγρήγορση, διότι το δικαστικό και κοινωνικό σύστημα, μπορεί να στραφεί εναντίον σου». Ωστόσο τα τελευταία χρόνια ο όρος έχει αποκτήσει μια διφορούμενη σημασία. Οι υποστηρικτές του woke κινήματος το θεωρούν πιστοποιητικό προοδευτικότητας. Αντιθέτως, οι επικριτές, χρησιμοποιούν τον όρο woke ειρωνικά. Όταν τον εκφέρουν, είναι για να στιγματίσουν την εμμονή στην εφαρμογή της πολιτικής ορθότητας που έχει οδηγήσει στην ηθικολογία, στην κουλτούρα της ακύρωσης και τελικώς στη λογοκρισία.Το βιβλίο της Susan Neiman εκθέτει με συστηματικό τρόπο τα βασικά συστατικά της woke αντίληψης και πρακτικής. Με το βιβλίο αυτό η συγγραφεύς τίθεται ευθέως απέναντι στη woke αντίληψη — όχι όμως για να την καταγγείλει με τον τρόπο της λαϊκιστικής δεξιάς ή του Τραμπ, αλλά για να απευθύνει μια επείγουσα προειδοποίηση προς την ίδια την Αριστερά. Ότι, αν δεν διαχωρίσει τη θέση της από τον woke δογματισμό και την αυτοαποκαλούμενη «ριζοσπαστική αριστερά», αν συνεχίσει να απομακρύνεται από τις ηθικές και φιλοσοφικές ρίζες της, θα ενισχύει την εντύπωση ότι έχει πάψει να εξυπηρετεί τις ανάγκες που τη γέννησαν, θα αποξενώνεται ολοένα από τους πολίτες που είχαν μακροχρόνια δέσμευση με την κοινωνική δικαιοσύνη, και τελικώς θα συνεχίσει να χαρίζει πολιτικές νίκες στη λαϊκιστική δεξιά και στην ακροδεξιά. Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Το βιβλίο αφηγείται την ιστορία του Μπρούνο Μπερτόλντι, ενός Ιταλού λοχία που βρέθηκε από τα βουνά της Αλβανίας στην Κεφαλονιά, κι από εκεί στη Ρωσική στέπα, πριν γυρίσει μετά από εννέα χρόνια στην πατρίδα του. Κι η ιστορία αυτή είναι συναρπαστική, όπως κάθε ιστορία ενός προσώπου που η ανθεκτικότητά του και η τύχη του βοήθησαν να επιβιώσει. Και πράγματι ο Μπερτόλντι κατάφερε να βγει ζωντανός, πρώτα από μια από τις μεγαλύτερες φρικαλεότητες που διέπραξε η Βέρμαχτ στην Ευρώπη, κι ύστερα από τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης στα σοβιετικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η αληθινή ιστορία ενός ανθρώπου που επέζησε από τη σφαγή, τα γκουλάγκ της Σιβηρίας και την ίδια την Ιστορία.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Φανταστείτε ένα ταξίδι στον χρόνο. Ένα ταξίδι στην ιστορία μιας πόλης. Μόνο που αυτή την φορά ο ξεναγός σας, σκοπεύει να την αφηγηθεί αντίστροφα. Να ξεκινήσει δηλαδή από το παρόν της. Αυτό το ταξίδι μπορεί να το πραγματοποιήσετε κρατώντας στα χέρια σας τον ιστορικό και περιηγητικό οδηγό «Η Θεσσαλονίκη του 20ού αιώνα». Ξεναγός σας θα είναι ο Χρίστος Ζαφείρης.Ένας οδηγός για την πολύπτυχη παρουσία της Θεσσαλονίκης στον 20ό αιώνα με άξονα τα σωζόμενα ντοκουμέντα της περιόδου που συνθέτουν το πανόραμα του συγκλονιστικού 20ού αιώνα της αγαπημένης μας πόλης.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Ο Μουμτζής παραθέτει μία διαφορετική ιστορία για τον Εμφύλιο από εκείνη που επικρατούσε μέχρι τα μνημονιακά χρόνια, σε μία χώρα όπου ο αστικός μύθος έλεγε ότι η Ελλάδα θα ήταν καλύτερη χώρα αν τον Εμφύλιο τον είχαν κερδίσει οι κομμουνιστές.Ο Μουμτζής δεν είναι, ούτε προσποιείται τον ιστορικό. Ανήκει όμως σε μια γόνιμη παράδοση της ιστοριογραφίας που ό,τι στερείται σε δυνατότητα πρόσβασης σε πρωτογενές υλικό, το αναπληρώνει διαθέτοντας ένα οξύ – πολιτικό εν πολλοίς– κριτήριο που την καθιστά ικανή να κατανοεί στη διαδρομή του ιστορικού χρόνου, τις εποχές και τα σύνθετα ιδεολογικά και κοινωνικά φαινόμενά τους.Βεβαίως στην περίπτωση του Μουμτζή, το κριτήριο αυτό συνοδεύεται από μια διαυγή ιδεολογική προδιάθεση την οποία ποτέ δεν έχει αποκρύψει από τους αναγνώστες του, και σε αυτό αλλά και σε όλα τα άλλα βιβλία του. Ο Μουμτζής διαπιστώνει το αυτονόητο. Ότι ο δημόσιος λόγος, κατά τη Μεταπολίτευση και εντεύθεν, έχει κυριαρχηθεί από τις ιδέες της Αριστεράς, πυρήνας των οποίων είναι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύει και αφηγείται την Αντίσταση και τον Εμφύλιο, ώστε να ωραιοποιεί τον εαυτό της και να δαιμονοποιεί τους αντιπάλους της. Σε αυτόν λοιπόν τον κυρίαρχο λόγο ο Μουμτζής θέτει ένα απλό ερώτημα: Τι θα είχε συμβεί αν από τη σύγκρουση των δυο στρατοπέδων είχε βγει νικήτρια η Αριστερά;Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Το βιβλίο του Διονύση Καραχάλιου αποτελεί μια συστηματική απόπειρα ερμηνείας του ιδεολογικού τοπίου που έχει διαμορφωθεί στη σύγχρονη Ελλάδα. Το κεντρικό του ερώτημα εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο οι ιδέες της Αριστεράς κατάφεραν να κυριαρχήσουν στον δημόσιο λόγο από την πτώση της δικτατορίας το 1974 μέχρι και τις μέρες μας.Ενώ σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο οι μαρξιστικές και σοσιαλιστικές αντιλήψεις αντιμετωπίζονται με δυσπιστία, στην Ελλάδα εξακολουθούν να ασκούν γοητεία και να συμβάλλουν στην διαιώνιση προκαταλήψεων που ενισχύουν την ειδυλλιακή εικόνα με την οποία η Αριστερά προβάλλει τον εαυτό της.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Το βιβλίο πραγματεύεται ένα διαδεδομένο, αλλά άγνωστοστις λεπτομέρειές του φαινόμενο του σύγχρονου κόσμου. Τη διείσδυση των εταιρειών συμβούλων σε ένα μεγάλο μέρος των συστημάτων – από την οικονομία, την ενέργεια, και τις μεταφορές ως την εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη – που διέπουν την καθημερινή μας ζωή. Τι ακριβώς κάνουν οι εταιρείες συμβούλων στις οποίες οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις αναθέτουν κρίσιμες δραστηριότητές τους; Γιατί έχει αυξηθεί τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο η αγορά συμβουλευτικών υπηρεσιών; Πώς τελικά πρέπει να αξιολογείται η συμβολή των εταιρειών αυτών στην ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχουν οι εντολείς τους και στην οικονομία γενικότερα; Για την Mazzucato και τη συνεργάτιδά της, η αντιμετώπισητων μεγάλων προκλήσεων του σύγχρονου κόσμου, από τις πανδημίες, ως την κλιματική κρίση, απαιτούν φιλοδοξία, δεινότητα και εμπειρογνωμοσύνη. Πράγματα δηλαδή που δεν εξαιρούν τις συμβουλευτικές εταιρείες από την επίλυση των κρίσεων αυτών. Φτάνει όμως να ενεργούν συμπληρωματικά και να συνεργούν προς την παραγωγή πραγματικής και όχι ονομαστικής αξίας.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Με το παρόν βιβλίο ολοκληρώνεται η δίτομη εργασία του Σάκη Μουμτζή για την «κόκκινη βία» κατά την χρονική περίοδο 1943-1950, που αποτελεί ένα από τα καλύτερα κείμενα ιστορικής κατανόησης της λογικής, της στρατηγικής αλλά και των εσωτερικών αντιφάσεων της Αριστεράς.Τον Δεκέμβριο του 1945 ένα ιδιόρρυθμο περιστατικό συνέβη στις φυλακές της Λαμίας. Δέκα κρατούμενοι, στελέχη του ΚΚΕ, υπέγραψαν ένα πρωτόκολλο. Και με μια δόση χιούμορ –δεδομένων των συνθηκών– όρισαν στο πρωτόκολλα αυτό, ότι η επόμενη συνάντησή τους, τον Δεκέμβριο του 1955, θα γινόταν στα γραφεία του ΚΚΕ ή του ΕΑΜ και ότι θα τη γιόρταζαν τραγουδώντας αντάρτικα.Γνωρίζοντας κανείς όσα είχαν προηγηθεί, θα έβγαζε αβίαστα το συμπέρασμα πως οι άνθρωποι αυτοί –που λαχταρούσαν την αποφυλάκισή τους και την ένταξή τους σε μια ομαλή πολιτική ζωή– το τελευταίο που θα επιθυμούσαν, θα ήταν η εμπλοκή τους σε μια εμφύλια διαμάχη. Κι όμως η ιστορία τους διέψευσε. Η Ελλάδα κύλησε σε έναν Εμφύλιο πόλεμο που δεν στοίχισε μόνον σε ανθρώπινες ζωές. Άφησε πίσω του μια, χώρα που έχοντας βγει 5 περίπου χρόνια αργότερα, από κάθε άλλη ευρωπαϊκή, από τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο,  ήταν μια χώρα με κατεστραμμένες υποδομές και γεωργία και σημαδεμένη από ένα βαρύ τραύμα, που την ουλή του, ψαύουμε ακόμη και σήμερα.Τι ακριβώς συνέβη, ώστε η χώρα να μην ακολουθήσει τον δρόμο των άλλων δυτικών δημοκρατιών που επούλωσαν γρήγορα τις πληγές τους και προχώρησαν στον δρόμο της εθνικής συνεργασίας και της οικονομικής ανασυγκρότησης. Και ειδικότερα: Γιατί η Ελλάδα δεν μπόρεσε να επωφεληθεί από τομικρό παράθυρο που άνοιξε στο μεσοδιάστημα από την Άνοιξη του 45 ως το Φθινόπωρο του 46, ώστε να ομαλοποιήσει την πολιτική της ζωή, και να μην οδηγηθεί στην αιματηρότερη στην ιστορία της, εμφύλια σύρραξη;Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

20 χρόνια από τότε που το Επίκεντρο αποφάσισε να κάνει κάτι που δεν ήταν καθόλου αυτονόητο: Να εκδίδει βιβλία που δεν είναι διάττοντες αστέρες. Βιβλία που προκαλούν τον στοχασμό και ανοίγουν συζητήσεις. Βιβλία που δεν γράφτηκαν για να ξεχαστούν.Βιβλία που, εδώ και δύο δεκαετίες, χρησιμοποιούνται ως εγχειρίδια και διδακτικά βοηθήματα σε όλα σχεδόν τα ελληνικά πανεπιστήμια.Γιατί αυτό είναι το Επίκεντρο: η διαχρονία. Το βιβλίο που μένει επίκαιρο, ζωντανό, και που ο αναγνώστης θέλει να επιστρέφει, ξανά και ξανά, σ΄αυτό. Και βέβαια η επιθυμία, να μην είναι απλώς ένας ακόμη εκδοτικός οίκος, αλλά το επίκεντρο μιας κοινότητας συγγραφέων και αναγνωστών που αλληλεπιδρούν και αναπτύσσονται μαζί.Και τώρα… 20 χρόνια μετά, είναι ώρα να το γιορτάσουμε όπως του αξίζει.Σας περιμένουμε όλους το Σάββατο 13 Δεκεμβρίου στις 5 το απόγευμα στο βιβλιοπωλείο των Εκδόσεων Επίκεντρο, στην Πλατεία Ναυαρίνου 9 στη Θεσσαλονίκη, να γιορτάσουμε την επέτειο των 20 χρόνων εκδοτικής παρουσίας μας, να τα πούμε από κοντά, να κεραστούμε και να ευχηθούμε και στα επόμενα!

Το δίτομο έργο του Μουμτζή για την «κόκκινη βία» κατά την χρονική περίοδο 1943-1950 αποτελεί ένα από τα καλύτερα κείμενα ιστορικής κατανόησης της λογικής, της στρατηγικής αλλά και των εσωτερικών αντιφάσεων της Αριστεράς.Ένας ιστορικός σημείωνε σε κάποιο βιβλίο του: «Το παρελθόν είναι εξ ορισμού δεδομένο. Όμως η γνώση μας, γι’ αυτό συνεχώς μεταβάλλεται». Και το βιβλίο του Σάκη Μουμτζή, εντάσσεται στις απόπειρες επανατοποθέτησης και επανεξέτασης ενός παρελθόντος, που όσο οι εκκρεμότητές μας με αυτό παραμένουν, τόσο αυτό θα τρυπώνει, πεισματικά, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στην πολιτική μας ζωή.Η καρδιά του συγγραφικού εγχειρήματος του Μουμτζή εντοπίζεται –παραφράζοντας τον Τζων Ρίντ– στις «33 ημέρες που συγκλόνισαν την Αθήνα», στα δραματικά δηλαδή γεγονότα του Δεκεμβρίου του 1944 που έχουν μείνει στη συλλογική μας μνήμη, ως Δεκεμβριανά. Και η αλληλουχία των παλμών της που ξεκινά από τη γενεσιουργό αιτία των Δεκεμβριανών, συνεχίζεται ως την κορύφωση του αιματηρού Εμφυλίου και την προδιαγεγραμμένη κατάληξή του. Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Ο Mark Lilla επιστρέφει με ένα συναρπαστικό διανοητικό οδοιπορικό της επιθυμίας του ανθρώπου να μη γνωρίζει. Ένα βιβλίο για την πολιτική παθητικότητα του σήμερα, την ιστορική αμνησία και το μέλλον της δημοκρατίας.Ένας Άγγλος ποιητής του 18ου αιώνα στον τελευταίο στίχο ενός ποιήματός του έγραφε: «Εκεί όπου η άγνοια είναι ευδαιμονία, είναι μωρία να είσαι σοφός». Κι ο στίχος αυτός θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για να συνοψίσουμε το θέμα που πραγματεύεται το βιβλίο του Mark Lila. Την αμφιταλαντευόμενη, δηλαδή σχέση μας με την αλήθεια. Πιο συγκεκριμένα, τη σύγκρουση ανάμεσα στην τάση μας να επιδιώκουμε τη γνώση και τη σοφία, όσο και την άγνοια ή την αυταπάτη.Κι ενώ η σύγκρουση αυτή φαίνεται να αντιβαίνει στην περιέργεια, την εγγενή ιδιότητα που αποδίδουμε σε κάθε ανθρώπινο πλάσμα, ο Lillaαντλώντας από ένα πλήθος πηγών που περιλαμβάνουν από τον Πλάτωνα, ως τον Άγιο Αυγουστίνο και τον Σίγκμουντ Φρόιντ – αλλά και τους μύθους και τα σύγχρονα μυθιστορήματα, μας δείχνει ότι η θέληση για εκούσια άγνοια είναι επίσης μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.Ο συγγραφέας αναζητώντας την απάντηση στον υπότιτλο του βιβλίου του, το από πού δηλαδή πηγάζει η επιθυμία να μη γνωρίζουμε, μας προσκαλεί – όπως γράφει – σε μια περιπλάνηση και όχι σε ένα ταξίδι με καθορισμένο προορισμό. Και πράγματι το γλαφυρό πεζογραφικό ύφος του, κάνει την περιπλάνηση αυτή απολαυστική, ανάλαφρη και ταυτόχρονα ουσιαστική.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Ένα κλασικό έργο πολιτικής θεωρίας για τις καταστροφικές συνέπειες της πολιτικής βίας στη δημοκρατία και στις διεθνείς σχέσεις. Ενάντια σε υμνητές της βίας, όπως ο Ζαν Πωλ Σαρτρ και ο Φραντς Φανόν, και στο μαοϊκό «η εξουσία βρίσκεται στην κάνη του τουφεκιού», η Χάνα Άρεντ αντιτάσσει: η κάννη του τουφεκιού εξασφαλίζει ακαριαία και τέλεια υπακοή, αλλά ποτέ από αυτή δεν εκπορεύεται εξουσία.Η Άρεντ, μερικά χρόνια πριν από τη δημοσίευση του βιβλίου της σε μια συνέντευξή της στη Γερμανική τηλεόραση, είχε ερωτηθεί αν την ενδιαφέρει ο αντίκτυπος του έργου του, αφού στο κάτω κάτω το έργο αυτό αφορά στην πολιτική δράση και συμπεριφορά. Και η Άρεντ είχε απαντήσει: Ξέρετε, είμαι απολύτως αδιάφορη γι’ αυτό. Αυτό που είναι ουσιώδες για μένα, είναι να κατανοήσω, και η συγγραφή είναι αναπόσπαστο μέρος της κατανόησης.Ένα τέτοιο δείγμα κατανόησης– από τα πιο πυκνά και γόνιμα της σκέψης της – προσφέρει το βιβλίο της «Περί βίας». Με τη συγγραφή του κατάφερε να κατανοήσει και να αποστάξει στοχαστικά τη βία. Τη βία τουναζιστικού καθεστώτος, και της ιδεολογίας του, τον καταναγκασμό της εξορίας και της ανιθαγένειας τις οποίες γνώρισε και η ίδια από πρώτο χέρι.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Τον Φεβρουάριο του 1952 στο εδώλιο του Στρατοδικείου μαζί με τον Νίκο Μπελογιάννη, και τους άλλουςκατηγορούμενους για την υπόθεση των ασυρμάτων, κάθεται ένας αδύνατος 24χρονος με στολή φαντάρου. Ονομάζεται Τάκης Λαζαρίδης και η ιστορία που τον οδήγησε ως την αίθουσα του Στρατοδικείου ξεκινά ήδη από την παιδική ηλικία του. Η ιστορία για τον Νίκο Μπελογιάννη και άλλους 3 κρατούμενους θα τελειώσει τα ξημερώματα της 30ηςΜαρτίου του 1952 με την εκτέλεσή τους στο Γουδί. Όμως για τον 24χρονο Λαζαρίδη, θα πάρει άλλον δρόμο. Όταν τη μοιραία νύχτα περνούσε την πόρτα του κελιού του, μαζί με τον Μπελογιάννη και τους άλλους μελλοθάνατους συγκρατούμενούς του, ο δεσμοφύλακας του είπε: «Εσύ δεν θα πας μαζί τους!» καθώς η εκτέλεσή του ακυρώθηκε, λόγω του νεαρού της ηλικίας του και του γεγονότος ότι ο πατέρας του είχε εκτελεστεί από τους Γερμανούς κατακτητές. Το βιβλίο του: «Ευτυχώς ηττηθήκαμε, σύντροφοι», από τον τίτλο του και μόνο προϊδεάζει για την κατάληξη του βασανιστικού διαλόγου που διεξήγαγε ο ίδιος με τη συνείδησή του, στα χρόνια που μεσολάβησαν από τη σύλληψη της ιδέας της συγγραφής του, ως την πρώτη έκδοσή του το 1988. Ο Τάκης Λαζαρίδης ανοίγει ξανά τις πιο δύσκολες σελίδες της Ιστορίας: Τετάρτη Αυγούστου, Κατοχή, Δεκέμβρης, Εμφύλιος. Ένα έργο που δεν χαρίζεται σε κανέναν και θέτει τα μεγάλα “Γιατί”.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Ο Cas Mudde προσφέρει μια διορατική εικόνα του τέταρτου κύματος της μεταπολεμικής ακροδεξιάς πολιτικής σε ένα βιβλίο πιο επίκαιρο από ποτέ! Το κεντρικό πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα που πραγματεύεται το βιβλίο είναι η επάνοδος της Ακροδεξιάς, των ηγετών, και των οργανωτικών σχημάτων που την εκφράζουν, στο προσκήνιο της σύγχρονης πολιτικής, μετά από μια μακρά περίοδο σχετικής λαθροβίωσής τους. Ο Mudde, όπως και άλλοι πολιτικοί επιστήμονες, θεωρεί ότι η επάνοδος αυτή, δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Ήταν αντιθέτως αποτέλεσμα μιας ιστορικής μετάβασης που ξεκίνησε ήδη από το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου.Ο Ολλανδός πολιτικός επιστήμονας στο βιβλίο του επικεντρώνεται στο 4ο κύμα, στην τρέχουσα δηλαδή φάση του φαινομένου την οποία, συνοπτικά περιγράφει ως: Τη μετατροπή της Ακροδεξιάς και της Λαϊκίστικης Ριζοσπαστικής Δεξιάς, από περιθωριακές πολιτικές εκφράσεις, σε κυρίαρχη και κανονικοποιημένη στη δημόσια σφαίρα, τάση.Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.