PODCAST · music
Abecadło Etnografa
by Polskie Radio S.A.
Tradycja, post, gościnność, autentyczność, magia. Między innymi te pojęcia tłumaczą etnografia i antropologia, dziedziny nauki opisujące kulturę ludową i grupy etniczne, a przede wszystkim - człowieka. Nasza współczesna i dawna rzeczywistość to nie tylko kalendarz obrzędowy, a w nim Adwent, Zielone Świątki i karnawał, czy pojęcia takie jak obcość, tożsamość i tabu, ale i drzewa, słońce, ptaki, pory roku. Dzięki opowieściom antropologów i etnografów oraz sięgnięciu do ich prac, możemy poznać podstawowe pojęcia tworzące te dwie nauki. To okazja, żeby poznać nasz świat z trochę innej perspektywy. Prowadzi Hanna Szczęśniak.
Episodes
-
Kim jest etnograf?
- Odpowiedź na pytanie, kim jest etnograf, wcale nie jest taka oczywista - w "Abecadle etnografa" zastanawiała się dr Maria Małanicz-Przybylska.
-
Chrzest i chrzciny
- Najważniejszym momentem recepcyjnym w życiu dziecka i niemowlęcia był obrzęd kościelny chrztu - mówiła w "Abecadle etnografa" dr Barbara Ogrodowska. - Dopiero wtedy dziecko zostawało przyjęte w świetle prawa zwyczajowego i kościelnego oraz przyjętego obyczaju do społeczności.
-
Dziecko, czyli dar życia
Dziecko było radością, dumą i szczęściem swoich rodziców - mówiła z okazji Dnia Dziecka w "Abecadle etnografa" dr Barbara Ogrodowska. - Jego narodziny jako akt biologiczny wskazywały na trwałość całej rodziny i społeczności.
-
Świat duchów
- Duchy, jak wierzono w wielu regionach naszego kraju to bezcielesne i niewidzialne istoty, które najczęściej z boskiej woli penetrowały świat ludzi aby go porządkować - nie zawsze zgodnie z interesami jego mieszkańców - pisała w książce "Świętowania polskie. Przewodnik po tradycji" prof. Anna...
-
Szamanizm
- Szamanizmem nazywa się zespół praktyk i wierzeń, które charakteryzują się tym, że praktykujący je szaman wchodzi w odmienny stan świadomości - w "Abecadle etnografa" tłumaczyła dr Ewa Klekot.
-
Dyskurs
- Słowo dyskurs nie jest wyłączną własnością etnologii. Korzystają z niego przedstawiciele nauk społecznych, humanistycznych, studiów kulturowych i językoznawcy - mówiła w "Abecadle etnografa" dr Maria Małanicz-Przybylska. - Słowo to pojawia się w publicystyce i języku potocznym. W ramach tych...
-
Kult
- Cultus po łacinie oznacza cześć, hołd, uwielbienie przedmiotu kultu. Pokazuje to relacje podmiotowo-przedmiotową, czyli jest ktoś lub coś, co jest przedmiotem kultu i musi być ktoś, kto jest podmiotem ten kult uprawiającym - mówiła w "Abecadle etnografa" dr Ewa Klekot.
-
Wielka Sobota
- Dzień ten to przedświecie Wielkanocy, Wigilia Paschalna - ma ona bardzo bogatą obrzędowość. W Polsce jest to dzień błogosławieństw - mówiła dr Barbara Ogrodowska. - W Wielką Sobotę święci się wodę, ogień, ciernie - ważne symbole męki i chwalebnego zmartwychwstania Chrystusa. Święci się również...
-
Niedziela Palmowa
Niedziela Palmowa w Polsce jest nazywana Niedzielą Kwietną albo Wierzbną i jest bardzo uroczystą niedzielą Wielkiego Postu, obchodzoną na tydzień przed Wielkanocą - tłumaczyła dr Barbara Ogrodowska.
-
Systemy wartości
- Bardzo długo w antropologii mówiono o zjawisku, które nazywano wartościami kulturowymi. Oznaczały one wartości współdzielone przez grupę, oznaczały również wartości zewnętrzne w stosunku do ludzi - mówiła w "Abecadle etnografa" dr Ewa Klekot.
-
Kosmos
- Kosmos postrzegano w opozycji do świata ludzi: tego, co nieskończone, bezkresne, wobec tego, co skończone, ograniczone - pisała w swoim "Przewodniku po tradycji" prof. Anna Zadrożyńska.
-
Powitanie wiosny
- Zima była dawniej bardzo trudna do przeżycia nawet dla zamożnych, bo mróz, brak żywności żywności i choroby zbierały wtedy swoje żniwo - mówiła dr Barbara Ogrodowska.
-
Gender – płeć kulturowa
- Czym jest płeć w sensie biologicznym wszyscy wiemy. Każdy z nas ma swoją płeć. Rodzimy się najczęściej jako kobiety lub mężczyźni i różnimy się między sobą pod względem anatomicznym, to kwestia bezsprzeczna i uniwersalna - tłumaczyła dr Maria Małanicz-Przybylska.
-
Tajemna moc kobiecości
Kobieta - jednocześnie symbol obcości i swojskości, zagrożenia i bezpieczeństwa - zajmuje szczególne miejsce w ludowych mitach i przekonaniach - pisała prof. Anna Zadrożyńska.
-
Ostatki, czyli pora kobiet
Kiedyś karnawał, czyli czas między Bożym Narodzeniem a Wielkim Postem, był czasem niezwykłym, w całej Europie upływał pod znakiem zabaw, wesołości, uczt - tłumaczyła w "Abecadle Etnografa" dr Barbara Ogrodowska.
-
Księżyc, gwiazdy i komety
- Księżyc to dziwaczny wędrowiec po nocnym niebie o zmiennym obliczu i niepokojącym, zimnym świetle, wkradający się podstępnie do ludzkich domostw. Budził więc dwojakie uczucia - pisała w książce "Świętowania polskie. Przewodnik po tradycji" prof. Anna Zadrożyńska.
-
Emic i etic - dwa sposoby badania kultury
- Emic i etic to para terminów, która podkreśla podejście badawcze, ale też sposób analizy i interpretacji wybrany przez badacza kultury. Terminy te wywodzą się z językoznawstwa, w latach 50. XX wieku stworzył je amerykański lingwista Kenneth Picke - tłumaczyła dr Maria Małanicz-Przybylska.
-
Taniec, czyli ruch niezwykły
- Ruch jest dla człowieka czymś naturalnym. Taniec to też ruch, ale jednak niecodzienny, specyficzny - opowiadała w "Abecadle etnografa" dr Ewa Klekot.
-
Matki Boskiej Gromnicznej
- W tradycji ludowej gromnica bronić miała ludzi i ich domostwa przed groźnymi żywiołami, a przede wszystkim przed burzą, uderzeniem pioruna i ogniem - opowiadała dr Barbara Ogrodowska. - Uważano, że posiada moc odwracania gromów i błyskawic i stąd wzięła się jej ludowa nazwa.
-
Ciąża i narodziny w kulturze ludowej
To, że kobieta zachodzi w ciążę, to ewidentny dowód na to, że zadała się z zaświatami, bo życia człowiek nie moża stworzyć, a tylko je odnowić - mówiła w "Abecadle etnografa" prof. Anna Zadrożyńska.
-
Potoczność w "Abecadle etnografa"
- Najprościej można powiedzieć, że potoczność to wszystkie nasze oczywistości, rzeczy, działania i sposoby myślenia, nad którymi się nie zastanawiamy, które są dla nas oczywiste, ponieważ wszyscy tak robią - opowiadała dr Maria Małanicz-Przybylska.
-
Wesele
- Wesele rozpoczynało się osobno w grupach dziewcząt, nie kobiet, od wieczoru panieńskiego. Jednocześnie drugi nurt obchodów rozpoczynał się u młodego, który zbierał kawalerów - mówiła prof. Anna Zadrożyńska.
-
Trzech Króli – święto objawienia się Boga światu
- Święto Trzech Króli, święto Objawienia Pańskiego, zwane Epifanią, jest jednym z najstarszych świąt chrześcijańskich, starszym niż Boże Narodzenie - opowiadała dr Barbara Ogrodowska.
-
Nowy Rok
Dr Barbara Ogrodowska opowiada o polskich zwyczajach noworocznych.
-
Wigilijne potrawy
O tym, co zwyczajowo stawiano niegdyś na polskich stołach wigilijnych, opowiada dr Barbara Ogrodowska.
-
Słońce, symbol wszystkiego
W "Abecadle etnografa" Marzena Trybała czytała fragment książki "Świętowania polskie. Przewodnik po tradycji" prof. Anny Zadrożyńskiej dotyczący Słońca.
-
Czym jest dar?
- Najbardziej podstawową formą wymiany między ludźmi była gospodarka towarowo-pieniężna. Dar też jest formą wymiany, ale bardzo specyficzną, więziotwórczą - tłumaczyła w "Abecadle etnografa" dr Ewa Klekot.
-
Jesień - czas celebracji życia
- Kiedyś, gdy ludzie żyli bliżej przyrody, na wsi, z nadejściem jesieni robiło się mniej zajęć, zwłaszcza na roli. Ludzi wracali wtedy do domów, dużo bardziej doceniali kontakt z innymi - tłumaczyła w archiwalnym nagraniu prof. Anna Zadrożyńska.
-
Obcość w życiu i w antropologii
- Kategoria obcości jest jedną z najstarszych w antropologii. Każdy z nas potrzebuje kogoś "obcego", bo w ten sposób się określa - mówiła w audycji dr Maria Małanicz-Przybylska.
-
Rodzaje i źródła tożsamości
W "Abecadle etnografa" dr Maria Małanicz-Przybylska rozjaśniała antropologiczne zawiłości pojęcia "tożsamość".
-
Rozumienie śmierci dawniej i dziś, cz. 1
Śmierć była wydarzeniem ważnym, na które każdy człowiek musiał zwrócić uwagę. W chwili odchodzenia ten, kto umierał, stawał się najważniejszy dla całej okolicy, bo przekraczał próg życia. Trzeba go było odpowiednio pożegnać - mówiła o dawnych obrzędach pogrzebowych prof. Anna Zadrożyńska.
-
Rozumienie śmierci dawniej i dziś, cz.2
Śmierć była wydarzeniem ważnym, na które każdy człowiek musiał zwrócić uwagę. W chwili odchodzenia ten, kto umierał, stawał się najważniejszy dla całej okolicy, bo przekraczał próg życia. Trzeba go było odpowiednio pożegnać - mówiła o dawnych obrzędach pogrzebowych prof. Anna Zadrożyńska.
-
Oś świata w mitach i legendach
"W mitach o stworzeniu świata zawsze obecne były trzy strefy: niebo, ziemia i podziemie. W ten sposób człowiek jako mieszkaniec ziemi zajmował w mitologiach należne mu miejsce między Bogiem a Diabłem" - antropologiczne teksty prof. Anny Zadrożyńskiej czyta Marzena Trybała.
-
Skąd się wzięły języki?
W "Abecadle etnografa" razem z drem Łukaszem Sochackim zgłębialiśmy kulisy powstawania i funkcjonowania języków.
-
Kultura masowa, czyli kultura dla wszystkich
W "Abecadle etnografa" dr Ewa Klekot tłumaczyła, skąd w atnropologii wzięło się pojęcie "kultura masowa" i co ono dzisiaj oznacza.
-
Obrzędy przejścia
- Pierwszym, który zbadał obrzędy przejścia, był francuski antropolog Arnold van Gennep. Pokazał, że takie obrzędy obecne są w każdej grupie i każdej kulturze - tłumaczyła w audycji etnolog dr Maria Małanicz-Przybylska.
-
Znaczenia autentyczności
Mówi się, że pojęcie autentyczności wzięło się z romantycznej opozycji do oświeceniowego podmiotu i ma dzisiaj kilka znaczeń. Jakich? O tym opowiadała w "Abecadle etnografa" dr Ewa Klekot.
-
Naród - od genezy do megalomanii
W "Abecadle etnografa" dr Łukasz Sochacki wyjaśniał rożne sposoby rozumienia pojęcia "naród".
-
Drzewa i ich symbolika, cz. 2
Drzewa w tradycyjnej kulturze wyobrażały prawie cały wszechświat, korzeniami łączyły świat podziemny z ziemią ludzi, sięgając aż do nieba. Poszczególne gatunki pełniły różne funkcje w duchowym życiu człowieka. Jakie? Fragmenty książki Anny Zadrożyńskiej czytała Marzena Trybała.
-
Drzewa i ich symbolika, cz. 1
Drzewa w tradycyjnej kulturze wyobrażały prawie cały wszechświat, korzeniami łączyły świat podziemny z ziemią ludzi, sięgając aż do nieba. Poszczególne gatunki pełniły różne funkcje w duchowym życiu człowieka. Jakie? Fragmenty książki Anny Zadrożyńskiej czytała Marzena Trybała.
-
Dożynki, czyli święto ciężkiej pracy
- Dożynki były wielkim świętem urządzanym po zakończeniu najważniejszych prac polowych, w nagrodę za dobrze wykonaną ciężką pracę i za zbiór zbóż, które decydowały o losach ludzkiej egzystencji - mówiła w "Abecadle etnografa" dr Barbara Ogrodowska.
-
Czyste i nieczyste
- Kategorie te są znane i używane przez wszystkie społeczności na świecie. Pewni ludzie, niektóre czynności albo substancje mogą być w czasem postrzegane jako nieczyste, groźne lub oczyszczające - tłumaczyła w kolejnym odcinku "Abecadła etnografa" dr Maria Małanicz-Przybylska.
-
Matki Boskiej Zielnej
Święto Matki Boskiej Zielnej przypada 15 sierpnia, w Dzień Wniobowstąpienia, a w dawnej nomenklaturze - zaśnięcia Matki Boskiej. To wyjątkowo malowniczy i radosny obrzęd.
-
Zioła i rośliny lecznicze
Na ogół uważano je za dobroczynne i wykorzystywano w wielu aspektach życia. Wiedza zielarska, wspierana magicznymi zabiegami, fabularyzowała właściwości wielu roślin. W jaki sposób? W "Abecadle Etnografa" fragmenty książki prof. Anny Zadrożyńskiej czytała Marzena Trybała.
-
Skąd się biorą symbole?
- Wyraz "symbol" pochodzi z greki, gdzie oznaczał cechę albo znak rozpoznawczy. Wzięło się to z antycznego zwyczaju łamania płytki na pół i rozdawania części osobom po to, żeby mogły się rozpoznać - opowiadał dr Łukasz Sochacki.
-
Tabu
- Jesli chcemy się zorientować, co jest tabu, to powinniśmy pomysleć o tym, co nas brzydzi, co wydaje nam sie wstrętne. Tabu nakłada się na miejsca, w których nie należy grzebać - opowiadała w "Abecadle etnografa" dr Ewa Klekot.
-
Źródła kontrkultury
- Mimo przedrostka "kontr-", kontrkultura wcale nie jest zaprzeczeniem kultury. Wiąże się za to z przełomowymi momentami historycznymi - opowiadał w "Abecadle Etnografa" dr Łukasz Sochacki.
-
Siła magii, cz.1
- W świecie zachodnim nigdy nie cieszyła się szczególną aprobatą, kojarzona raczej z szarlatanerią, herezją i szatańskimi sztuczkami - mówiła dr Maria Małanicz-Przybylska.
-
Siła magii, cz. 2
- W świecie zachodnim nigdy nie cieszyła się szczególną aprobatą, kojarzona raczej z szarlatanerią, herezją i szatańskimi sztuczkami - mówiła dr Maria Małanicz-Przybylska.
-
Noc Kupały, czyli pochwała życia
23 czerwca, w wigilię św. Jana obchodzono Sobótkę, Kupałę, Kupalnockę - na polanach leśnych i na miedzach rozpalano wtedy ogniska, wokół których bawili się młodzi ludzie. W jaki sposób? O tym opowiadała dr Barbara Ogrodowska.
We're indexing this podcast's transcripts for the first time — this can take a minute or two. We'll show results as soon as they're ready.
No matches for "" in this podcast's transcripts.
No topics indexed yet for this podcast.
Loading reviews...
ABOUT THIS SHOW
Tradycja, post, gościnność, autentyczność, magia. Między innymi te pojęcia tłumaczą etnografia i antropologia, dziedziny nauki opisujące kulturę ludową i grupy etniczne, a przede wszystkim - człowieka. Nasza współczesna i dawna rzeczywistość to nie tylko kalendarz obrzędowy, a w nim Adwent, Zielone Świątki i karnawał, czy pojęcia takie jak obcość, tożsamość i tabu, ale i drzewa, słońce, ptaki, pory roku. Dzięki opowieściom antropologów i etnografów oraz sięgnięciu do ich prac, możemy poznać podstawowe pojęcia tworzące te dwie nauki. To okazja, żeby poznać nasz świat z trochę innej perspektywy. Prowadzi Hanna Szczęśniak.
HOSTED BY
Polskie Radio S.A.
Loading similar podcasts...
Frequently Asked Questions
How many episodes does Abecadło Etnografa have?
Abecadło Etnografa currently has 64 episodes available on PodParley. New episodes are automatically indexed when they're published to the podcast feed.
What is Abecadło Etnografa about?
Tradycja, post, gościnność, autentyczność, magia. Między innymi te pojęcia tłumaczą etnografia i antropologia, dziedziny nauki opisujące kulturę ludową i grupy etniczne, a przede wszystkim - człowieka. Nasza współczesna i dawna rzeczywistość to nie tylko kalendarz obrzędowy, a w nim Adwent, Zielone...
How often does Abecadło Etnografa release new episodes?
Abecadło Etnografa has 64 episodes. Check the episode list to see recent publication dates and frequency.
Where can I listen to Abecadło Etnografa?
You can listen to Abecadło Etnografa on PodParley by clicking any episode. We provide an embedded audio player for direct listening, and you can also subscribe via your preferred podcast app using the RSS feed.
Who hosts Abecadło Etnografa?
Abecadło Etnografa is created and hosted by Polskie Radio S.A..
URL copied to clipboard!